Málfríður - 15.05.1999, Side 24

Tilraunakennsla í dönsku fyrir heyrnarlausa
Guðrún Ragnarsdóttir
Sé tekið tillit til
þess að táknmál
er fyrsta mál
heyrnarlausra, er
hér tekið mikið
framfaraskref í
kennslu fyrir
heyrnarlausa.
24
í framhaldi af erindi sem ég hélt fyrir
dönsku- og enskukennara í nóvember síð-
astliðnum var ég beðin um að skrifa grein
í Málfríði urn reynslu mína af kennslu í
dönsku fyrir heyrnarlausa sem hófst í
Menntaskólanum við Hamrahlíð haustið
1997. Kennslan fór fram í samvinnu við
Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrn-
arskertra. Hér var um tilraunaverkefni að
ræða og var upphaf þessarar samvinnu
kennsluforrit, sem unnið hafði verið með
á Samskiptamiðstöð í samvinnu við höf-
und forritsins, Trausta Kristjánsson raf-
magnsverkfræðing. Gerð kennsluefnis sem
styrkt er af Sókratesaráætlun Evrópu-
bandalagsins, Lingua D, og öll framkvæmd
verkefnisins, er í höndum Samskiptamið-
stöðvar. Kennsluefnið, sem enn er verið að
þróa, er fyrst og fremst frumsamið og
byggir á sögum um heyrnarlausa, bæði hér
á Islandi og í Danmörku. Þá er einnig þýtt
efni úr smásögum og blaðatextum. Text-
inn er unninn ýmist á íslensku eða dönsku
táknmáli.
Kennslulorritið er þannig byggt upp
að táknmál og texti á dönsku eru tengd
saman og birtist á skjánum í tveimur að-
skildum römmum. I öðrum rammanum
er þulur sem fer með textann á táknmáli
og í hinum birtist textinn á dönsku. Sé
tekið tillit til þess að táknmál er fýrsta mál
heyrnarlausra, er hér tekið mikið fram-
faraskref í kennslu fýrir heyrnarlausa.
Hingað til hefur þurft að styðjast við ann-
að mál, íslenskuna, sem gerir tungumála-
námið flóknara en þörf er á. Nú er verið
að vinna danska málfræði á íslenskt tákn-
mál, svo nemendur geti lært hana milli-
liðalaust.
Hægt er að vinna við kennsluforritið á
ýmsa vegu, bæði með texta og táknmál í
senn eða útiloka annan hvorn þáttinn á
skjánum til að einbeita sér að ákveðnum
þáttum kennslunnar.Varðandi seinna atrið-
ið getur þetta verið gagnlegt til að þyngja
námið ef kennara finnst nemandinn styðj-
ast fullmikið við táknmálið og þannig
stytta sér leið, eða ef kennarinn vill nota
textann hefðbundið til að þjálfa atriði sem
verið er að kenna. Eins ef textinn er á
dönsku táknmáli, þá má athuga hversu
mikið nemendur skilja án þess að textinn
sé fýrir framan þá. Texta með dönsku
táknmáli er ekki hægt að kenna á byrjun-
arstigi vegna þyngdar námsefnisins. Nem-
endur þurfa að vera búnir að ná ákveðinni
leikni í dönsku áður en að því er komið.
Forritið er þannig úr garði gert að
hægt er að lýsa upp þann hluta danska
textans sem táknmálsþulur er staddur í það
og það skiptið og getur þá nemandinn fýl-
gst með frá orði til orðs. Þá er hægt að
stoppa alveg og láta táknið endurtaka sig
til að leggja áherslu á einhvern hluta orðs
eða setningar, hvort sem um er að ræða
tileinkun á orðaforða eða málfræðiatriði
sem kennarinn vill leggja áherslu á. Til
gamans má geta þess að ég hef dundað
mér við að snúa þessu við og lært eitt og
eitt tákn á þennan máta.
Hvað varðar orðaforðann er hægt að
vinna út frá hvað orðin þýða eða finna
samheiti ef táknið er það sama, t.d. í idræt
og sport. Og málfræðin er einnig áhuga-
verð. Hér getur nemandinn séð muninn á
sjálfu orðinu annars vegar og svo tákninu
hins vegar. Táknið hefur mismunandi
merkingar, allt eftir handahreyfingum eða
látbragði. T. d. eru fornöfn innbyggð í
táknið — sá sem talar bendir ýmist á sjálf-
an sig eða einhvern annan/aðra ásamt
meðfýlgjandi sögn eða nafnorði. Hvort
sem kennarinn er búinn eða ætlar að fara
að kenna fornöfn, þá getur hann beðið
nemandann að finna viðkomandi fornöfn
í texta með hjálp táknmálsins. Auk þess
sem þessi aðferð er mun áhritaríkari en að
taka hvert dæmið á fætur öðru á töfluna er
hér komið að meginmarkmiðum forrits-
ins. I fýrsta lagi að gefa heyrnarlausum