Málfríður - 15.09.2003, Side 34

Minnimáttar-
kenndin gagn-
vart Parísar-
frönskunni er
hins vegar mjög
á undanhaldi
sem sýnir sig
best í því að
ýmsar nýjungar
fá að blómstra í
tungumálinu og
enskum slettum
er haldið frá
með nýyrðum
eða orðum frá
fyrri öldum.
34
kvæðu skoðunum sem enskumælandi
íbúar Québec höfðu á þeim. Það virðist
sem minnimáttarkennd hinna frönsku-
mælandi sé slík á köflum, jafnvel enn í
dag, að þeir vanmeta sjálfa sig meira en
hinir enskumælandi. Þetta er í raun ekki
undarlegt í ljósi þess að hinir ffönskumæl-
andi eru stöðugt í vörn gegn enskumæl-
andi áhrifum, ekki einungis frá öðrum
héruðum Kanada, heldur einnig frá
Bandaríkjunum. Þá hlýtur það að viðhalda
minnimáttarkenndinni að innflytjendur
sækja svo mikið í enska tungu.
Það er aftur á móti augsýnilegt að mál-
stefna Québec héraðs hefur breytt afstöðu
frönskumælandi íbúa til þeirra eigin
tungumáls á þeim fáu árum sem hún hef-
ur verið við lýði. Þetta fólk er samstíga í
að viðhalda tungumáli sínu og hefja sér-
stöðu þess á loft. Minnimáttarkenndin
gagnvart Parísarfrönskunni er hins vegar
mjög á undanhaldi sem sýnir sig best í því
að ýmsar nýjungar fá að blómstra í tungu-
málinu og enskum slettum er haldið frá
með nýyrðum eða orðum frá fýrri öldum.
Dæmi um nýjungar í málinu eru kven-
kynsmyndir stöðuheita og titla sem ekki
hafa kvenkynsmyndir í Parísarffönskunm.
Umræðan um þetta hófst opinberlega um
1976 og árið 1990 er notkun kvenkyns-
mynda stöðuheita og tida gerð almenn.
Bent var á að ekki þarf að breyta mörgu til
að mynda kvenkyn tida og stöðuheita, oft
nægir að bæta við -e á karlkynsmyndina.
Karhnn sem skrifar er écrivain og konan er
écrivaine en ekki femme écrivain eins og þeir
þrjóskast við að segja í París. Langar leið-
beiningar um þessa málnotkun er að finna á
internetinu. Þar er t.a.m. bent á ýmsar leið-
ir til að orða hlutina á þann veg að forðast
megi nafnorð eða fornöfn sem feh í sér ein-
ungis karlkyn. Þannig má segja la population
étudiante í stað les étudiants þar sem hið síð-
arnefnda er karlkynsmynd (ils). Franska aka-
demían er reyndar ekki á því að um sann-
anlegt karlkyn sé að ræða heldur í raun
hludaust kyn. Þrátt fýrir almenna notkun
kvenkynsmyndanna er athyghsvert að því
hærri stöðum sem konur gegna, því algeng-
ara er að- þær kjósi karlkynsmyndina og er
ástæðan sú að þeim finnst þær njóta minni
virðingar ef þær nota kvenkynsmyndina.
En baráttunni er ekki lokið, síður en
svo. Enn þann dag í dag ríkir gríðarleg
togstreita á milli enskumælandi og
frönskumælandi Kanada sem birtist í ýms-
um myndum, bæði á landsvísu og innan
Québec-héraðs. Þó að staða franskrar
tungu í Québec virðist vera nokkuð örugg
frá lagalegu sjónarhorni séð, er ekkert
tryggt í þeim efnum. Og enn er ónefnd sú
ógn sem steðjar helst að hinu frönskumæl-
andi samfélagi um þessar mundir, ógn sem
reyndar bygaði að láta á sér kræla þegar í
kjölfar seinni heimstyrjaldar, en það er lág
fæðingartíðni hjá frönskumælandi konum
í Québec. Ibúafjöldi í héraðinu óx mjög
hratt á 17., 18. og 19. öld, hver kona fæddi
að meðaltah átta börn á 17. og 18. öld og
sex börn á þeirri 19. Hún var enn nokkuð
há aht fram á þá 20. en þegar síga tók á
seinni hluta síðustu aldar var fæðingartíðni
frönskumælandi kvenna komin niður í
1,43 sem er aht of lág th að viðhalda fólks-
fjöldanum (2,1 börn er talin nauðsynleg
fæðingartíðni á hvega konu). Ef fæðingar-
tíðni helst svo lág í náinni framtíð ásamt
því að inndytjendur haldi áfram að velja
ensku sem 1. mál má ætla að hið frönsku-
mælandi samfélag verði htið brot af íbúa-
fjölda Kanada um næstu aldamót 10-15%.
Sannkahaður minnihluti á landsvísu og Ht-
hsmegnandi meirihluti í Québec í saman-
burði við Kanada í heild.
V. Nokkur sérkenni franskrar
tungu í Québec
Að lokum er ekki úr vegi að gefa nokkur
dæmi um á hvaða hátt franskan í Québec
er óhk Parísarfrönskunni og þá aðahega
talmál, þar sem ritað fornhegt mál er að
destu leyti hið sama og það sem fýrirdnnst
í Frakklandi.
Sérkenni framburðar eru nokkuð mörg. I
Québec er t.d. enn gerður greinarmunur
á vissum sérhljóðum sem er hordnn eða
við það að hverfa úr Parísarfrönskunni:
-Greinarmunur á stuttum og löngum sér-
hljóðum:faites [fet] # féte [fe:t]
-Greinarmunur á nefhljóðunum /œ/ og
Æ/ (í Frakklandi er hið fýrra við það að
hverfa úr hljóðkerdnu).
-Sérhljóðin /i/, /y/ et /u/ hafa tilhneig-
ingu til að hverfa í áherslulausu atkvæði:
participer [partspe] en ekki [partisipe].