Vinnan - 01.09.1992, Qupperneq 16

16
Kristján Asgeirsson útger&armaður
og fyrrum verkalý&sforingi:
„Félagsleg eign á
atvinnurekstri óhjákvæmileg
Þótt félagslegar lausnir á atvinnumálum eigi ekki lengur upp á pallborðiö hjá ráðamönnum þjóðarinnar og margir
haldi því fram að sósíalismi sé genginn sér til húðar eru þeir enn til sem telja að atvinna fólksins og afkoma
byggðarlaganna séu mikilvægari en að hagnaður einstakra atvinnurekenda sé tryggður. Einn þeirra sem hugsa
þannig er Kristján Ásgeirsson útgerðarmaður á Húsavík, en hann var jafnframt formaður verkalýðsfélagsins á ár-
unum 1973 til 1977 og varaformaður í 18 ár, þar til í fyrravor, og hefur setið í bæjarstjórn og bæjarráði fyrir Al-
þýðubandalagið í tvo áratugi.
- Það hefur aldrei verið nokkur vandi fyr-
ir mig að vera báðum megin við borðið,
þvert á móti, það hefur gert mér léttara að
sækja kröfur launafólks, segir Kristján í
samtali við Vinnuna.
Allt í kringum hringborðið
Verkalýðsfélagið var einn af stofnend-
um Fiskiðjusamlags Flúsavíkur og á enn
stóran hlut í því. Félagið á einnig hlut í
útgerðarfélögunum Höfða og Ishafi, þar
sem Kristján er framkvæmdastjóri nú, en
þessar útgerðir reka hvort sinn togarann
og netagerð. Verkalýðsfélagið átti enn-
fremur þátt í að koma upp saumastofu á
Húsavík.
Það var stundum sagt á Húsavík, að
Kristján sæti við hringborð, sem hann
gæti snúið að vild, eftir því hvort hann
gegndi hlutverki verkalýðsforingjans,
bæjarstjómarmannsins, stjórnarmanns í
Fiskiðjusamlaginu eða útgerðarmannsins,
meðan hann var í öllum þessunt störfum.
Sjálfur lítur hann svo á að meðan haldið
var rétt á málum og samið við atvinnurek-
endur um laun heima fyrir hafi það frekar
hjálpað til heldur en hitt að verkalýðsfé-
lagið átti mann inni í stjóm fyrirtækja,
sem gat fylgt málum eftir allt til enda. Og
hann lítur svo á, að í bæjarstóm beri hon-
um fyrst og fremst að tryggja hag bæjar-
búa.
- Það er náttúrlega best fyrir fyrirtækið
að til þess sé séð að laun séu greidd mið-
að við afkomu þess, frekar en halda kaup-
inu niðri. Og þessi fyrirtæki sem ég hef
stýrt, ásamt Fiskiðjusamlaginu og Kaup-
félaginu, eru ekkert annað en fólkið sjálft.
Menn verða að gera sér grein fyrir því til
hvers við erum að reka þetta. Viljum við
skapa fólki örugga atvinnu og framfærslu
með minni hagnaði fyrir reksturinn sjálf-
an í stað þess að hámarka tekjur útgerðar-
innar með því að selja fisk beint á erlend-
an markað eða markað innanlands? Út-
gerðin hefur þá óneitanlega minna fyrir
sig, en þetta er allt gert til að tryggja eins
og hægt er atvinnu hér. Hinsvegar verður
að gæta þess að fyrirtækin hafi möguleika
til að reka sig, eða þá að peningarnir
verða að koma einhversstaðar frá, segir
Kristján.
Hugsunarháttur sem þessi er Kristjáni í
blóð borinn, því hann er hvorttveggja
kominn af sjálfstæðum atvinnurekendum
á Húsavík og frumkvöðlum í verkalýðs-
baráttunni. En það er einmitt eitt af ein-
kennum á sögu þessa bæjar, að langt fram
eftir öldinni var lítið um launavinnu þar,
og algengt að menn væru útvegsbændur;
hefðu einhvem smá bústofn á landi og
sameinuðust fjórir eða fimm um báta, sem
var róið frá Húsavík frá því í mars og
fram á haust.
Eini atvinnurekandinn á staðnum, og
þar með eini viðsemjandi launamanna,
var kaupfélagið, og þar áður kaupmenn-
imir, sem veittu ekki mörgum fasta at-
vinnu. Jafnvel á stríðsárunum voru engar
framkvæmdir á Húsavík á vegum hersins,
þótt þar væri eitthvert setulið um hríð,
raunar aðeins fáeinir hermenn. Menn hafa
því orðið að skapa sér vinnuna sjálfir að
mestu alla tíð og hlaupa í þá árstíða-
bundnu vinnu í landi sem gafst, sem var
fyrst og fremst slátrun og vinna í frysti-
húsi kaupfélagsins fram eftir hausti, og al-
gengt var að menn sæktu vertíðir suður
með sjó.
Fæddir inn í
verkalýðs h reyfingu n a
Þetta fór ekki að breytast fyrr en eftir
að hafnarframkvæmdir hófust á Húsavík,
árið 1934. Tíu árum síðar var hafist handa
við svokallaðan Norðurgarð og árið 1947
var Fiskiðjusamlagið stofnað; það hóf
starfsemi árið 1952. Þá fyrst fóm að verða
verulegar breytingar hjá launafólki á
Húsavík.
Útgerð jókst og menn fóru að gera út
allt árið.
Enda þótt lítið væri um launavinnu á
Húsavík allan fyrrihluta aldarinnar var
snemma stofnað verkalýðsfélag þar.
Verkamannafélag Húsavíkur var stofnað
árið 1911, og fyrsti formaðurinn var
Benedikt Bjömsson skólastjóri.
Verkakvennafélagið Von var síðan
stofnað árið 1918 og fyrsti formaður þess
var Þuríður Björnsdóttir, amma Kristjáns
og langamma Kára Amórs, núverandi for-
manns Verkalýðsfélagsins. Seinna var
faðir Kristjáns formaður verkamannafé-
lagsins í tíu ár, Amór föðurbróðir hans og
afi Kára í önnur níu og Þorgerður móður-
systir Kristjáns var formaður verka-
kvennafélagsins í 18 eða 20 ár. -Þannig
að ég ólst upp við verkalýðsmál frá blautu
barnsbeini, hef alltaf verið innanum þetta,
segir Kristján, sem átti sjálfur sæti í stjóm
verkalýðsfélagsins í rúman aldarfjórðung,
varð varaformaður árið 1973 og formaður
árið eftir.
- Hér hefur alla tíð verið mikið af rót-
tæklingum og árið 1938, þegar Sósíalista-
flokkurinn varð til, fjölgaði þeim mjög
mikið. Þessir róttæklingar, sem flestir
voru sínir eigin húsbændur, börðust fyrir
því að gera Húsavík að því sem bærinn er
nú, segir Kristján.
Það voru því menn sem sjálfir stund-
uðu félagsrekstur sem tóku mestan þátt í
uppbyggingunni. Þeir stofnuðu Pöntunar-
félag verkamanna fyrir 1930, til höfuðs
kaupfélaginu, en það lognaðist útaf upp úr
1960. Eðlilegt framhald af félagsrekstri
um smábátaúgerð var stofnun Fiskiðju-
samlagsins árið 1947 og útgerðarfélagsins
Höfða árið 1976, en það keypti fyrsta tog-
ara Húsvíkinga, Júlíus Hafsteen.
Bátaútgerð frá Húsavík hefur dregist
töluvert saman undanfarin ár, fyrst og
fremst vegna þess að hefðbundin fiskimið
Húsvíkinga hafa ekki gefið eins mikið af
sér undanfarin sjö til átta ár og oftast
áður. Húsavík hefur ekki heldur farið var-
hluta af þjóðfélagsbreytingum undanfar-
inna ára og atvinnuskipting hefur riðlast
þar eins og víða annarsstaðar á þann veg
að um 55 af hundraði vinnufærra manna
starfa nú við þjónustugreinar en 45 við
VINNAN