Fréttablaðið - 29.05.2021, Blaðsíða 80

Þegar Sigfús afi kvaddi sína jarðvist var hann á sex-tugasta og fjórða ári, harla þrekaður af líkamlegu ati niðri á kaja í hvaða veðri
sem var, verkamaður af þeirri kyn-
slóð sem mátti þakka fyrir það að
fá vinnu á hverjum degi, enda hitt
hlutskiptið svo til hversdagslegt, að
vera ekki valinn úr hópi karlanna
sem biðu í biðröð á hafnarkamp-
inum, en þar með neyddist hann til
að halda aftur heim á leið, stuttur til
skrefsins og skömmustulegur.
Guðrún amma minntist hans oft og
síðar fyrir göngulagið upp brattar
og þröngar tröppurnar sem lágu
upp í litlu risíbúðina þeirra á Gils-
bakkavegi, ef hann tók þær með
áhlaupi hafði hann auðheyrilega
fengið vinnu, en ef hann reikaði
í hverju þrepi hafði verkstjórinn
hafnað honum þann daginn.
Það var ekkert lágstæðara en að fá
ekki daglaunin.

Hann var fæddur við árslokin
1901 – og undir það síðasta, þegar
hann var kominn vel á sextugs-
aldurinn um miðjan sjöunda ára-
tug síðustu aldar, var haft á orði að
hann hefði náð háum aldri, eftir alla
erfiðisvinnu sinna daga, óþrifalega
uppskipun með berum höndum og
bognu baki, allt saman í einu saman
akkorði.
Altso, í þá daga dóu menn ekki
fyrir aldur fram, tæplega hálfsjö-
tugir hafnarvinnukarlarnir, heldur
máttu þeir þakka fyrir að ná þeim
háa aldri, já, komast yfir sextugt.
Og amma var þá rétt rúmlega
fimmtug, eða svo, ekkjan sjálf – og
ekkert nema sjálfsagt mál að hún
syrgði manninn sinn það sem eftir
væri, orðin þetta roskin, gott ef ekki
gömul, í margnotuðum Hagkaups-
sloppnum sem þótti með þægi-
legustu f líkum á þeim árunum,
brúnköflóttur og nýmóðins, enda
úr prjónanæloni.
Og það skal hér fullyrt að aldrei
hvarflaði það að þeirri gömlu að ná
sér í annan karl eftir að ektamaður-
inn var lagður af stað til himna, gott
ef sú tilhugsun, hvað þá meira, hefði
ekki verið óhæfilega umtöluð og
minningunni ósamboðin.
Svoleiðis gerðu ekki almennilega
hugsandi ekkjur.

Á þeirri öldinni, sem núna er
uppi, eru fimmtugar konur í blóma
lífsins, margar hverjar á fullri ferð
á framabrautinni sem sér ekki
fyrir endann á, glæsilegar í anda og
útliti. Og karlar, komnir á miðjan
sjötugsaldurinn, eru með spengi-
legustu nöglum, komnir upp á fjöll
um hverja helgi, helst á sérútbúnum
hjólum til að takast á við ógnvæn-
legustu eggjarnar.
Og það sem meira er, fólk af þessu
tagi, sem sagt er vera á besta skeiði
lífsins, miklu fremur en roskið mjög
og öldurmannlegt, má allt eins eiga
von á því að vera í fullu fjöri fram
yfir áttrætt, sumt hvert yfir nírætt –
og ekki er lengur nokkurt tiltökumál
þótt eitthvað af því verði hundrað
ára, minnugt vel með þokkalega
fótaferð.
Við árslok 2018 voru fimmtíu
Íslendingar á lífi sem voru hundrað
ára og eldri og hafði þá sá fjöldi aldr-
ei verið meiri. Á miðju síðasta ári
voru í fyrsta skipti 60 Íslendingar
hundrað ára og eldri.
Þjóðin er að eldast. Og hún eldist
vel.

Fyrir aldarfjórðungi var svo
komið í lífi þessa manns, sem þenn-
an pistil skrifar, að hann gekk í raðir
Lunch United, elsta fullorðinna
manna fótboltafélags landsins, en
þá var meðalaldur liðsins um það bil
fjörutíu og fimm ár. Og menn lögðu
skóna á hilluna upp úr fimmtugu,
vel f lestir vel fyrir sextugt. Núna
eru menn að leika þessa göfugu
íþrótt fram að sjötugu í f lestum til-
vikum – og margir láta ekki segjast
fyrr en í fulla fæturna, komnir eitt-
hvað á áttræðisaldurinn – og þótt
þeir skumpi ekki jafn hressilega
upp í skallann og hér áður fyrr, er líf
í báðum leggjum.
Þetta er breytingin.
Hollari matur og húsaskjól skiptir
hér sköpum, svo og almennilegri
vinnuaðstæður og tækjavæðing,
en líka upplýsingin, vísindin og
fræðslan sem hefur kennt fólki að
njóta lífsins lengur en nokkru sinni
í mannkynssögunni.

Áskoranir samfélagsins vegna
þessara umskipta í aldurssam-
setningu þjóðarinnar eru miklar
og merkilegar, jafnt tölfræðilegar
og lýðfræðilegar.
Og stemmir hér allt að sama ósi.
Núna þegar fimmtungur nýrrar
aldar er að baki er sjöundi hver
landsmaður sextíu og fimm ára og
eldri. Eftir þrjá áratugi, þegar öldin
er hálfnuð, verður fjórði hver lands-
maður á þeim aldri.
Nú um stundir eru þrjátíu og
fimm þúsund Íslendingar sjötugir
og eldri. Eftir hálfa öld verða níutíu
þúsund landsmenn á þeim aldri,
langflestir á milli sjötugs og níræðs,
eðlilega, en vel að merkja, í hópi
níræðra og eldri verður líka mikil
fjölgun á þessu tímabili, úr tveimur
þúsundum í sex þúsund, sem á að
heita þreföldun samkvæmt minni
félagsfræðibrautarstærðfræði.
Á næstu áratugum mun það einn-
ig gerast að jafn sjálfsagt verður
fyrir aldraða Íslendinga að komast
yfir 110 árin og það þótti fyrir þá að
verða 100 ára fyrir aldarfjórðungi.
Þá verður svo komið að gamalt
fólk, í endann á hefðbundnum
starfsaldri, getur lifað í meira en
fjörutíu ár á lífeyrisgreiðslum, en
það merkir að ævikvöld þess getur
allt eins spannað jafn langan tíma og
æviskeiðið úti á vinnumarkaði, jafn-
vel lengur. Það eru ein stórvægileg-
ustu stakkaskipti í lífi einnar þjóðar.

Íslendingar á hvaða aldri sem er
þurfa að fara að venjast þeirri til-
hugsun að aldrað fólk er á öllum
aldri, ef svo má segja, en það er all-
tént ekki einsleitur hópur, heldur
eru lífsgæði þess í f lestum tilvikum
með mesta móti og fyrir vikið er og
verður virkni þess í samfélaginu
bæði mikil og áberandi.
Og það sem meira er – og ber þar
nýrra við, þessi fjölbreytilegi hópur
fólks á eftirlaunaárum verður ekki
lengur utan og ofan við æðibunu-
ganginn í hagkerfi landsins. Aldr-
aðir eru nú þegar orðnir einn eftir-
sóttasti markhópur í viðskiptalífi
landsmanna. Gildir þar einu hvort
litið er til fasteigna, ferðalaga, fæðu-
bótar og matvæla, heldur og til allr-
ar útiveru og hreyfingar, af því að
enginn annar aldurshópur þjóðar-
innar hefur meiri tíma til að lifa líf-
inu til fulls og aldraðir Íslendingar,
ef það má á annað borð kalla þá því
nafni. Það er nefnilega svo að aldr-
aðir landsmenn eru ekkert endilega
lengur gamlir.

Mesta áskorunin verður þó sú að
tryggja þeim hluta aldraðs fólks,
sem sannarlega er orðið gamalt, við-
unandi úrræði á hjúkrunarheimili.
Ein ríkasta þjóð í heimi getur ekki
hagað sér með þeim hætti að hún
hafi ekki efni á því.
Aldraðir eru ekki endilega gamlir
Höfundur er
sjónvarpsstjóri
Hringbrautar,
sem rekin er af
Torgi, sem jafn-
framt gefur út
Fréttablaðið.
Á næstu áratugum mun
það einnig gerast að jafn
sjálfsagt verður fyrir
aldraða Íslendinga að
komast yfir 110 árin og
það þótti fyrir þá að
verða 100 ára fyrir aldar-
fjórðungi.
Sigmundur Ernir
Rúnarsson
sigmundur
@frettabladid.is
ÚT FYRIR KASSANN 29. maí 2021 LAUGARDAGUR