Fréttablaðið - 14.08.2021, Side 10

ÚTGÁFUFÉLAG: Torg ehf. STJÓRNARFORMAÐUR: Helgi Magnússon FORSTJÓRI OG ÚTGEFANDI: Björn Víglundsson RITSTJÓRI: Sigmundur Ernir Rúnarsson ser@frettabladid.is,
FRÉTTASTJÓRAR: Aðalheiður Ámundadóttir adalheidur@frettabladid.is Ari Brynjólfsson arib@frettabladid.is, Garðar Örn Úlfarsson gar@frettabladid.is MARKAÐURINN: Hörður Ægisson hordur@frettabladid.is
Fréttablaðið kemur út í 80.000 eintökum og er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu og Akureyri. Einnig er hægt að fá blaðið í völdum verslun um á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í
stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds. ISSN 1670-3871 FRÉTTABLAÐIÐ Kalkofnsvegur 2, 101 Reykjavík Sími: 550 5000, ritstjorn@frettabladid.is
HELGARBLAÐ: Björk Eiðsdóttir bjork@frettabladid.is MENNING: Kolbrún Bergþórsdóttir kolbrunb@frettabladid.is LJÓSMYNDIR: Anton Brink anton@frettabladid.is FRAMLEIÐSLUSTJÓRI: Sæmundur Freyr Árnason sfa@frettabladid.is
n Gunnar
Sif
Sigmarsdóttir
n Mín skoðun
Í öllu falli,
landsmenn
vilja ekki
veikan
spítala.
Svo virðist
sem eina
vissan sé
óvissan.
Sigmundur Ernir
Rúnarsson
ser@frettabladid.is
Hvað gerist næst í heimsfaraldrinum? Er þetta
upphafið að endinum? Eða erum við nær
byrjunarreit en lokum hans? Spálíkönin eru
óvenjuhljóð. Svo virðist sem eina vissan sé
óvissan. En veirufræðingar rýna nú í óvænta
spákúlu. Sumir halda því fram að horfum við
til fortíðar sjáum við betur til framtíðar.
Vopnahlé við vírus
Í janúar árið 1892 ritaði Josephine Butler,
enskur femínisti og umbótasinni, syni sínum
bréf þar sem hún kvartaði undan máttleysi
og deyfð. Hún taldi að um væri að ræða eftir-
köst flensu sem hún hafði fengið um jólin. „Ég
held að ég hafi aldrei verið svona veikburða,
ekki einu sinni eftir að ég fékk malaríu í
Genúa.“ Þremur mánuðum síðar bólaði ekk-
ert á bata. „Ég er svo orkulítil að ef ég les eða
skrifa í hálftíma verð ég máttfarin og mig fer
að sundla svo að ég þarf að leggjast út af.“
Árið 1889 upphófst einn banvænasti
heimsfaraldur sögunnar. Rússaflensan eins
og hún var nefnd, er talin hafa orðið einni
milljón manna að aldurtila. Í 130 ára gömlum
læknaskýrslum sést að helstu einkenni voru
þurr hósti, hiti og breytingar á bragð- og
lyktarskyni. Sumir, eins og Josephine Butler,
glímdu við langvarandi veikindi í kjöl-
far sýkingar, þunglyndi og síþreytu. Börn
veiktust síður en fullorðnir. Konur sluppu
betur en karlar.
Sagnfræðingar og veirufræðingar telja nú
líkur á að Rússaflensan hafi ekki verið inflú-
ensa heldur hafi veikindin verið af völdum
kórónavíruss, ekki ólíkum þeim sem við
glímum við nú. Þau hin sömu velta yfir því
vöngum hvort Rússaflensan geti varpað ljósi
á framvindu kórónaveirufaraldursins. Getur
sagan sagt okkur hvenær faraldrinum muni
ljúka?
Farsóttin, sem hófst árið 1889, reið yfir
heimsbyggðina í nokkrum mannskæðum
bylgjum næstu fimm árin. Minni bylgjur
fylgdu í kjölfarið allt til aldamótanna 1900
þegar faraldurinn fjaraði út.
Svo kann þó að vera að vírusinn hafi aldrei
horfið. Rannsókn belgískra líffræðinga frá
árinu 2005 hefur vakið athygli nýverið,
en niðurstöður hennar benda til þess að
kórónavírusinn OC43, kórónavírus sem
veldur óbreyttu kvefi, sé í raun vírusinn sem
olli Rússaflensunni.
Paul Hunter, prófessor í lýðheilsufræðum
við Háskólann í Austur-Anglíu, telur líklegt
að Covid-19 muni fylgja sama ferli og Rússa-
flensan og smám saman verða að mein-
lausum vetrarvírus. „Vírusinn er kominn til
að vera,“ sagði hann í nýlegu viðtali. „Barna-
barnabörnin okkar munu fá kóvid. En fyrir
þau verður það smámál.“
En hvenær verðum við sem nú kveljumst
laus undan ægivaldi vágestsins?
Bóluefni við Covid-19 veitir góða vörn gegn
því að veikjast illa. Það virðist hins vegar ekki
veita þá vörn gegn smitum sem vonir stóðu
til. Vegna þessa hefur nokkuð borið á gremju
meðal fólks sem finnst það hafa verið svikið
um loforð um umsvifalaus endalok farald-
ursins.
Á fimm árum smituðust nógu margir af
Rússaflensunni til að mesta hættan var liðin
hjá. Á öðrum fimm árum varð sjúkdómurinn
að hálfgerðu kvefi. Það kann að hljóma sem
langur tími. Að þessu sinni ættu bólusetning-
ar hins vegar að flýta töluvert fyrir ferlinu.
David Matthews, prófessor í veirufræði við
Háskólann í Bristol, tekur undir líkindin við
Rússaflensuna. „Þetta er ekki lengur spurning
um að við náum hjarðónæmi og við það
hverfi vírusinn.“ Hann segir að markmiðið
ætti ekki að vera hjarðónæmi heldur vopna-
hlé. „Við munum smitast af vírusnum, líklega
oft. En vegna þess að við erum bólusett mun
hann ekki reynast okkur banvænn.“
Kórónaveiran hefur lag á að koma okkur í
opna skjöldu. En kannski að orð sem gjarnan
eru höfð eftir rithöfundinum Mark Twain
geti varpað einhverju ljósi á hvað gerist næst
í yfirstandandi heimsfaraldri: „Sagan endur-
tekur sig kannski ekki, en hún rímar.“ n
Vírusinn sem aldrei hvarf
Stjórnvöldum er óhætt að fara að vilja þjóðarinnar í heilbrigðismálum, eins og raunar í hvaða málaflokki sem er. Hver könnunin af annarri í þessum efnum, árum og áratugum saman,
hefur sýnt sömu niðurstöðuna: Yfirgnæfandi
meirihluti almennings vill opinbert heilbrigð-
iskerfi sem er vel rekið fyrir fólkið í landinu,
óháð fjárhag þess og búsetu.
Með öðrum orðum, fólk vill ekki að heil-
brigðisþjónustan hér á landi fari í mann-
greinarálit – og taki þá fram fyrir röðina sem
eru efnameiri og frekari. Það vill mannúðlega
þjónustu á þessu sviði sem byggir á jafnræði.
Í öllu falli, landsmenn vilja ekki veikan
spítala.
Stjórnendur æðstu heilbrigðisstofnunar
landsins kalla nú eftir fjármunum og sér-
tækum aðgerðum til að mæta auknu álagi
af völdum farsóttarinnar sem herjað hefur
á Íslendinga og heimsbúa alla í hálft annað
ár. Það er eðlileg krafa, enda ber Landspítal-
anum samkvæmt lögum að veita nauðsynlega
hátækniþjónustu á hvaða tíma sem er, líka í
kreppum og heimsfaraldri.
En það verður líka að gera kröfu til stjórn-
endanna sjálfra. Þeir verða að hugsa lengra
en nef sér. Og það er við hæfi að þeir hugsi í
lausnum – og út fyrir kassann.
Landspítalinn hefur verið eyland. Það á við
í tvennum skilningi. Hann hefur ekki nýtt sér
sem skyldi þau sjúkrahús sem standa honum
næst – og eru mörg hver vannýtt. Það á við um
sjúkrahúsin í Keflavík, á Selfossi, Akranesi og
allt eins mætti nefna Hafnarfjörð í sömu andrá.
Það á að vera hægt að útvista verkefnum
sem minna tæknivæddir spítalar ráða við, svo
sem til að laga fráflæðisvanda Landspítalans
sem hefur staðið starfsemi hans fyrir þrifum
um árabil. Og vel að merkja, hér gildir það
sama um íbúa höfuðborgarsvæðisins og fólk
úti á landi, að aksturfjarlægð frá sjúkrahúsi er
ekki vandamál.
Og svo er hitt. Landspítalinn getur hæglega
reitt sig á þjónustu einkarekinna læknastofa
þar sem við á, til dæmis hvað liðskiptaað-
gerðir varðar. Það á ekki að vera goðgá. Og
það má ekki heita af brigðilegt að nýta skatt-
peninga landsmanna betur með útboði á
vandaðri þjónustu sem kostar minna en ríkis-
reksturinn.
Í grunninn er Landspítalinn vel rekin ríkis-
stofnun. Afköst hans standast samanburð við
vel rekna spítala á hinum Norðurlöndunum.
En hann má ekki stjórnast af kreddum. n
Veikur spítali
Brautirnar
eru
fáanlegar
með
mjúklokun
Mikið úrval
rennihurðabrauta frá
Þýsk gæðavara.
Skútuvogi 1h - Sími 585 8900
www.jarngler.is
SKOÐUN FRÉTTABLAÐIÐ 14. ágúst 2021 LAUGARDAGUR