Fréttablaðið - 23.07.2021, Síða 10

Það er líka
óþarfi að
láta eins og
það sé nán-
ast guðlast
að vera
ósammála
sóttvarna-
lækni.
ÚTGÁFUFÉLAG: Torg ehf. STJÓRNARFORMAÐUR: Helgi Magnússon FORSTJÓRI OG ÚTGEFANDI: Björn Víglundsson RITSTJÓRI: Jón Þórisson jon@frettabladid.is, FRÉTTASTJÓRAR: Aðalheiður Ámundadóttir adalheidur@frettabladid.is
Ari Brynjólfsson arib@frettabladid.is, Garðar Örn Úlfarsson gar@frettabladid.is MARKAÐURINN: Hörður Ægisson hordur@frettabladid.is
Fréttablaðið kemur út í 80.000 eintökum og er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu og Akureyri. Einnig er hægt að fá blaðið í völdum verslun um á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í
stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds. ISSN 1670-3871 FRÉTTABLAÐIÐ Kalkofnsvegur 2, 101 Reykjavík Sími: 550 5000, ritstjorn@frettabladid.is
HELGARBLAÐ: Björk Eiðsdóttir bjork@frettabladid.is MENNING: Kolbrún Bergþórsdóttir kolbrunb@frettabladid.is LJÓSMYNDIR: Anton Brink anton@frettabladid.is FRAMLEIÐSLUSTJÓRI: Sæmundur Freyr Árnason sfa@frettabladid.is
n Halldór
n Frá degi til dags
Ástand
biðlista í
geðheil-
brigðis-
kerfinu er
ólíðandi í
dag.
Kolbrún
Bergþórsdóttir
kolbrunb
@frettabladid.is
Almenningi var á sínum tíma sagt að aðgerðir á Covid-tímum miðuðu að því að sjúkrahús fylltust ekki af alvarlega veikum einstakl-ingum. Þjóðin tók því hertum aðgerðum
stjórnvalda með samþykki. Síðan var almenningi
sagt að leiðin út úr Covid væri bólusetning. Fyrir
vikið streymdi fólk í bólusetningu.
Nú er sagt að bólusetningar dugi ekki nægilega
vel. Á sama tíma eru sjúkrahús ekki að fyllast af
Covid-sjúklingum, fólk er ekki að deyja úr pestinni
og langflestir sem veikjast finna fyrir litlum ein-
kennum. Samt þarf að herða aðgerðir. Um leið má
búast við mun meiri mótþróa hjá almenningi en
áður. Fólk þarf að sjá vit í boðum og bönnum, ef það
sér það ekki þá brýtur það reglur sem því finnst vera
ósanngjarnar.
Það er algjörlega ljóst að skerðingar á frelsi fólks
í Covid-fárinu verða að vera eins vægar og mögu-
legt er. Það er síðan ekki verjandi að viðhalda þeim
þegar smitum fækkar og veikindi eru ekki alvarleg.
Ekki sakar að hafa í huga að sjúkdómalaust samfélag
verður aldrei til. Vonandi þykir það svo ekki dæmi
um harðlyndi þegar bent er á að dauðinn er óum-
flýjanlegur hluti af lífinu en ekki nýtilkomin ógn.
Á undanförnum dögum hefur ágreiningur innan
ríkisstjórnarinnar um sóttvarnaaðgerðir verið
blásinn upp. Það er ofureðlilegt að þar séu skiptar
skoðanir um þessi mál. Hér skal því haldið fram að
það sé beinlínis æskilegt að einhugur ríki ekki.
Hinar heftandi aðgerðir á Covid-tímum hafa tak-
markað mannréttindi og athafnafrelsi fólks. Engin
ástæða er til að því sé tekið með þögninni einni. Það
er líka óþarfi að láta eins og það sé nánast guðlast að
vera ósammála sóttvarnalækni. Á sínum tíma sagði
þríeykið að gagnrýni væri nauðsynleg, ekki væri gott
ef hætt væri að spyrja um nauðsyn aðgerða. Vonandi
er þríeykið enn þessarar skoðunar.
Einkennilegt er að horfa upp á það að viðhorf
stjórnmálamanna til takmarkana og frelsissviptinga
í Covid skuli fara eftir f lokkslínum. Sjálfstæðis-
menn hafa verið ötulastir við að minna á mikilvægi
einstaklingsfrelsisins. Í öðrum flokkum hafa menn
varla leyft sér að efast og spurt fárra spurninga. Satt
best að segja hefur verið ömurlegt að horfa upp á það
gagnrýnisleysi.
Þegar réttindi almennings eru skert eins og gerst
hefur í Covid þá á fólk um leið rétt á að vita hversu
lengi höft verði viðvarandi; sem sagt hvaða aðstæður
þurfi að skapast til að þeim sé aflétt. Engin tegund
hafta á síðan að festa sig í sessi og vera f lokkuð sem
„eðlilegt ástand“.
Íslenskir stjórnmálamenn hafa verið værukærir
þegar kemur að því að huga að mannréttindum
almennings á Covid-tímum. Frá þessu eru undan-
tekningar og beinast þá augu fyrst og fremst að
Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur dómsmálaráðherra,
sem stendur mannréttindavaktina af röggsemi. Á
dögunum sagði hún: „Markmiðunum má ekki breyta
í sífellu.“ Einmitt það hefur gerst, þjóðinni er sagt eitt
í dag og annað á morgun. Slíkt dregur mjög úr vilja
fólks til að fylgja reglum enda eru þær að taka stöð-
ugum breytingum og verða æ mótsagnakenndari. n
Gagnrýnisleysi
LÍFIÐ ER Á
FRETTABLADID.IS
Ekki missa af neinu, fylgdu
Fréttablaðinu á Facebook
Líð á frettabladid.is
allar um fólk, tísku
menningu, heilsu og
margt eira.
Fylgstu með á
frettabladid.is/lid
Við höfum öll heyrt sögur af metnaðarfullum náms-
mönnum sem sátu við lestur kvölds og morgna þar
til að bækurnar gleyptu þá. Ungt fólk sem er sagt hafa
orðið truflað á geði af of miklu námi. Talað er um að
það hafi lært yfir sig eða lesið yfir sig.
Það er að sjálfsögðu engin stoð fyrir þessum
sögum. Lærdómur gerir fólk ekki veikt á geði. Aftur
á móti er sumt fólk útsett fyrir geðsjúkdómum og
algengast að þeir komi í ljós frá táningsaldri og fram
að þrítugu, sem er sá tími sem fólk er gjarnan í námi.
Rót vandans
Þegar fólk er útsett fyrir geðsjúkdómi kunna ytri
áhrif, á borð við álag og streitu, að koma einkennum
af stað. Lestur er ekki sjálfstæður áhættuþáttur.
Aftur á móti kann skortur á aðgengilegri þjónustu að
seinka greiningum og gera tilvikin f leiri og alvar-
legri. Þar komum við að rót vandans, að geðheil-
brigðisþjónusta verði að vera tiltæk fyrir fólk sem
þarf á henni að halda þegar það þarf á henni að
halda.
Ástand biðlista í geðheilbrigðiskerfinu er ólíðandi
í dag. Sá vandi var meginstef í erindum á síðasta
geðheilbrigðisþingi. Sérfræðingar eru meðvitaðir
um vandann en geta ekki leyst hann, geta ekki veitt
snemmtæka skilvirka þjónustu, án stuðnings stjórn-
valda. Sálfræðiþjónusta er einnig aðgengilegri fólki
á vinnumarkaði en í námi. Á námsárum, á áhættu-
aldri, er fólk bæði tekjulægra en aðrir hópar og nýtur
ekki niðurgreiðslu stéttarfélaga. Þess vegna er nauð-
synlegt fyrir þennan hóp að sálfræðiþjónusta verði
niðurgreidd af Sjúkratryggingum, líkt og Viðreisn
lagði til og fékk samþykkt, en ríkisstjórnin hefur ekki
fylgt eftir.
Undirliggjandi vandi
Nemandinn las því ekki yfir sig. Hann var með
undirliggjandi geðsjúkdóm og á tímabili í lífinu þar
sem þeir koma vanalega fram. Það hefði skipt hann
sköpum að hafa greiðan aðgang að geðheilbrigðis-
þjónustu. n
Hann las ekki yfir sig
Dagbjartur
Gunnar
Lúðvíksson
frambjóðandi Við-
reisnar í Reykja-
víkurkjördæmi
suður.
toti@frettabladid.is
Steinskráin
Hreinsun og viðhaldi stein-
gerðu karlanna Kristjáns IX
og Hannesar Hafstein, sem
hafa lengi staðið vaktina fyrir
framan stjórnarráðshúsið við
Lækjartorg, miðar vel. Dana-
konungur hefur þegar verið
afhjúpaður en enn er verið
að sinna fyrsta ráðherranum
undir grænu neti. Engum
sögum fer af því hvort skipt
hafi verið um stjórnarskrá í
framréttri hönd konungs enda
harla ólíklegt að sú sem er
klöppuð í stein og ekkert hefur
hingað til fengið haggað hafi
vikið fyrir þeirri nýju við þessa
uppfærslu.
Hitler milli vina
Mark Zuckerberg hefur ansi
hreint góða stjórn á mál- og
tjáningarfrelsi þeirra milljóna
sem framleiða fyrir hann efni í
sjálf boðavinnu sem Facebook-
notendur. Fátt sleppur í gegnum
nálaraugu algrímahers Zucker-
bergs og þannig lenti Illugi Jök-
ulsson í skammarkróknum og
stuttu banni fyrir að hafa birt
mynd af Adolf Hitler í athuga-
semd hjá fornvini sínum Agli
Helgasyni. Vera, dóttir Illuga,
upplýsti þetta þegar hún deildi
vinsælli spurningaþraut föður
síns í þvingaðri fjarveru hans.
Betur fór þó en á horfðist þar
sem Illugi losnaði um svipað
leyti úr prísundinni. n
SKOÐUN FRÉTTABLAÐIÐ 23. júlí 2021 FÖSTUDAGUR