Morgunblaðið - 15.01.2022, Page 24

24 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 15. JANÚAR 2022
Þegar ég varð
stúdent þá vildi
hún amma mín
endilega halda mér
veislu. Vildi hún að
ég byði vinum mín-
um úr mennta-
skólanum í veisl-
una. Ég bauð þeim
átta. Þetta voru
sex strákar og
tvær kærustur.
Með ömmu vorum við tíu. Og
þarna var veisluborð í stofunni
hlaðið snittum og góðgæti. En
mest varð vinum mínum star-
sýnt á allar áfengisflöskurnar.
Þarna var rauðvín, hvítvín,
rósavín, viskí, vodki, gin og
koníak. Flöskurnar voru miklu
fleiri en gestirnir. Vinir mínir
störðu á öll vín-
föngin því ein-
hvern veginn
hafði þeim ekki
dottið í hug að
hún amma mín
myndi bjóða okk-
ur upp á vín.
Hver á að drekka
allt þetta vín?
spurði Halli
Hrafns. Nú, auð-
vitað þið, sagði
amma, þið eruð
stúdentar og
stúdentar eiga að
drekka og vera
glaðir. Hún amma
mín vissi hvað hún söng, enda
var hún trúuð kona.
Kannski finnst einhverjum
þetta undarleg lýsing á gamalli
konu. En tilfellið er að oft fer
saman trú, gleði og glaumur. Í
Jóhannesarguðspjalli er sagt
frá því þegar Jesús gerði sitt
fyrsta kraftaverk eða tákn eins
og Jóhannes kýs að kalla þenn-
an gjörning. Jesú var boðið í
brúðkaup í þorpinu Kana í Galí-
leu ásamt móður sinni og læri-
sveinum. Og í veislunni gerðist
það að vínföng þraut. Og María
bað Jesú þá að bjarga mál-
unum. Og Jesús bauð þernunum
að ausa vatni á ker og barma-
fylla þau. Síðan breytti Jesús
vatninu í gómsætt rauðvín. Og
þetta gerði Jesús til að veislu-
gleðin gæti haldið áfram. Þetta
var kraftaverk gleðinnar og
samkvæmt Jóhannesi þá var
þetta fyrsta táknið um að nú
væri tíminn fullnaður og guðs-
ríkið í nánd. Og þetta var stór
gjörningur því samkvæmt guð-
spjallinu þá voru þetta einir
hundrað lítrar af rauðvíni. Lík-
lega hafa lítrarnir verið fleiri en
veislugestirnir!
Af einhverjum
ástæðum virðast
sumir halda að trúað-
ir kristnir menn séu
svo alvörugefnir að
það jaðri við að þeir
séu leiðinlegir. Þann-
ig ætti það auðvitað
ekki að vera. Því
boðskapur Jesú
Krists var af post-
ulunum nefndur
fagnaðarerindi. Er til
meiri fögnuður en sá
að vita að yfir ver-
öldinni vaki almáttugur Guð,
sem líti á okkur sem börnin sín,
elski okkur og þekki með nafni?
Og er lífið ekki dásamlegt? Þeg-
ar Biblían segir frá sköpun lífs-
ins hér í heimi þá lýkur sér-
hverjum degi sköpunarinnar á
því að Guð lítur yfir verk sitt,
dásamar það og segir að það sé
gott. Lífið hér í
heimi á að vera gott
og það væri það ef
vilji Guðs fengi að
ráða.
Þegar Jesús talaði
um guðsríkið og lífið
hjá Guði þá talaði
hann gjarnan í lík-
ingum. Og algeng-
asta líkingin, sem
Jesús notaði um lífið
í guðsríki, var him-
nesk veisla: Líkt er
himnaríki manni er
gjöra vildi góða
veislu. Veislan í
brúðkaupinu í Kana
var eins og forsmekkur þeirrar
himnesku veislu, sem okkur öll-
um er búin á himnum. Gleðin er
gjöf Guðs.
Því miður er nú hlé á veislum
og skemmtilegheitum á Íslandi.
Stúdentar og menntaskólanem-
ar mega ekki stíga dans á Ís-
landi né halda böll og skemmt-
anir. Því veldur kóvíð-pestin,
sem nú gengur yfir heims-
byggðina. Biskup biður presta
um að messa ekki. Kirkjum er
lokað, veitingahús mega bara
hafa opið í hálfa gátt. Þetta er
hörmungatíð, leiðindaástand.
Það er alltaf svolítið trist að
vera uppi á sögulegum tíma.
Spænska veikin, sem geisaði
hér fyrir hundrað árum, stóð
yfir í þrjú ár. Vonandi mun kóv-
íð-pestin vara skemur. Vonandi
munu stúdentar geta gert sér
glaðan dag næsta sumar og
gengið syngjandi um götur bæj-
arins. Það er mín bæn og ósk á
nýju ári. Það væri kraftaverk
gleðinnar.
Kirkjan til fólksins
Mynd/Paolo Veronese, Wikipedia
Brúðkaupið í Kana Algengasta líkingin, sem Jesús notaði um lífið í
guðsríki, var himnesk veisla.
Kraftaverk
gleðinnar
Eftir Magnús
Erlingsson
Magnús
Erlingsson
Því miður þá er
nú hlé á veislum
og skemmtileg-
heitum á Íslandi.
Stúdentar og
menntaskóla-
nemar mega ekki
stíga dans á Ís-
landi né halda
böll og skemmt-
anir.
Höfundur er prestur í
Ísafjarðarprestakalli.
Nýlega og ítrekað
höfum við verið minnt
óþægilega á mikilvægi
varna gegn tölvu-
glæpum þegar íslensk
fyrirtæki og stofnanir
hafa orðið fyrir net-
árás tölvuþrjóta sem
læsa tölvugögnum
með dulritun, taka
tölvukerfi í gíslingu
og krefjast lausnar-
gjalds. Einnig hafa óprúttnir að-
ilar nýtt sér öryggisgalla eins og
nefnt hefur verið í fréttum þar
sem þeir koma inn óværum til
þess hreinlega að fylgjast með og
leita eftir hentugum fórnar-
lömbum. Vægðarlausar netárásir
sem þessar hafa færst í vöxt á
heimsvísu undanfarin misseri.
Að mörgu þarf að hyggja ef var-
ast á gagnagíslatöku (e. ransom-
ware). Í þessari grein mun ég fara
yfir hvað lítil og meðalstór fyrir-
tæki geta gert til að minnka lík-
urnar á því að þau missi gögn til
óprúttinna aðila. Mun ég ræða það
sem snýr að fyrirtækjum sem not-
ast við skýjaþjónustur eða aðrar
vefþjónustur en keyra að öðru
leyti ekki sín eigin kerfi innan-
húss.
Hvernig er hægt að fyrirbyggja
gagnagíslatöku?
Nokkur atriði skipta máli til að
draga úr hættu á gagnagíslatöku.
1. Trygg og regluleg öryggis-
afritunartaka.
Mikilvægi þess að eiga reglu-
bundið afrit af gögnum fyrir-
tækisins utan tölvukerfisins, á
öruggum og ósnertanlegum stað,
er óumdeilt. Gagnatap getur verið
afar kostnaðarsamt og afritun
hreinlega bjargað rekstrinum.
Tryggja þarf að gögnin séu geymd
dulkóðuð og að flutningur þeirra
sé einnig dulkóðaður alla leið frá
tölvu eða skýi yfir í gagnaverið.
Afritun þarf að vera sjálfvirk af
öllum tölvugögnum, svo sem
möppum, skjölum, ljósmyndum og
öðrum skrám sem eru eingöngu
vistuð beint á tölvuna eða netþjón-
inn. Mikilvægt er að kerfið geymi
útgáfur af öllum skjölum þannig
að góð skjalasaga sé til staðar.
Einnig skiptir máli að hægt sé að
endurheimta gögn á einfaldan og
skjótvirkan máta,
meðal annars með því
að ræsa tölvuna í
skýinu, setja tölvuna
upp á nýjan tölvubún-
að, hlaða niður gögn-
um eða endurheimta
einstök drif o.s.frv.
2. Fræðsla og þjálf-
un starfsmanna.
Starfsmenn eru iðu-
lega veikasti hlekk-
urinn í netvörnum.
Oft er óværu komið
fyrir í tölvunni með
hlekkjum eða viðhengjum í tölvu-
pósti, óöruggum heimasíðum,
skilaboðum á samfélagsmiðlum eða
boðum í símann. Þetta geta verið
myndir, YouTube-myndbönd, zip-
skrár eða MP3-skrár. Fræðsla
starfsmanna um helstu netógnir er
lykilatriði. Starfsmenn þurfa að
halda vöku sinni og forðast að
smella á hlekki í tölvupóstsend-
ingum án þess að kanna fyrst eftir
öðrum leiðum, t.d. með símtali,
hvort sendandinn sé traustur og
hafi í raun sent viðkomandi tölvu-
póst. Einnig ber að forðast að nota
óþekkta minnislykla eða hlaða nið-
ur hugbúnaði eða skrám frá
óþekktum vefsíðum. Áreiðanlegar
og sannreyndar vefsíður eru með
öryggisdulkóðun (SSL) eða https-
tengingu en það er rafrænt örygg-
isnet sem passar upp á að óprúttn-
ir aðilar geti ekki stolið þaðan við-
kvæmum upplýsingum.
3. Reglulegar öryggisupp-
færslur.
Tölvuþrjótar elska galla og þess
vegna geta uppfærslur á net-
þjónum, stýrikerfum, forritum og
vírusvörn hjálpað til við að halda
þeim úti. Reglulegar öryggis-
uppfærslur laga galla, gera við ör-
yggisgöt og bæta oft mikilvægum
leiðréttingum við öryggisstig kerf-
isins. Að halda hugbúnaði og kerf-
um uppfærðum skiptir líka máli til
að smita ekki samstarfsmenn, við-
skiptafélaga og aðra sem við eig-
um í samskiptum við á netinu. Við
hjá Tölvuaðstoð höfum sem dæmi
verið að skanna daglega hjá þeim
sem eru í Vakt hjá okkur eftir
þeim öryggisgöllum sem hafa verið
nefndir í fjölmiðlum eins og
LOG4j.
Venjulegir notendur hafi
ekki kerfisstjóraréttindi
Algeng mistök eru þegar venju-
legur notandi hefur einnig kerfis-
stjóraréttindi og á það sérstaklega
við um fyrirtæki sem eru að reyna
að spara sér aura með því að
kaupa sjálfir áskriftir hjá þjón-
ustuveitum eins og Microsoft og
Google. Halda þarf þeim aðilum
sem hafa kerfisstjóraréttindi í lág-
marki.
4. Allir notendur auðkenni sig
með tveggja þátta auðkenningu.
Til að verjast árásum og auka
öryggi gagna til muna er ráðlagt
að virkja tveggja þátta auðkenn-
ingu sem er einföld en örugg leið
til að verja sig gegn því að óprútt-
inn aðili komist yfir aðgang not-
andans. Þegar tveggja þátta auð-
kenning er virkjuð þarf notandi að
hafa tvo þætti til að skrá sig inn:
einn sem hann man (notandanafn
og lykilorð) og annan sem hann á
(t.d. snjallsíma).
5. Góð viðbragðsáætlun.
Fyrirtæki þurfa að hafa við-
bragðsáætlun ef allt fer á versta
veg og þau verða fyrir gagnagísla-
töku. Þetta geta verið atriði eins
og við hvern er haft samband,
hvað er hægt að gera til að stöðva
árásina, hvar eru afritin og hvern-
ig getum við endurheimt þau?
Litlum og meðalstórum fyrir-
tækjum, sem hafa hugsanlega
minni aðgang að tölvusérfræð-
ingum innanhúss, er bent á að
setja sig í samband við sérfræð-
inga til að fá ráðleggingar.
Fyrirtæki þurfa ávallt að meta
hversu vel þurfi að vernda gögnin
þannig að þau leki ekki úr kerfinu.
Hversu mikið þarf að tryggja að
gögnin komist ekki í hendur óvið-
komandi aðila? Þetta á sérstaklega
við um þá sem vinna með viðkvæm
trúnaðargögn svo sem sálfræð-
ingar, læknar, lögfræðingar o.fl.
Hér þarf einnig að meta hvort
nauðsynlegt sé að dulkóða öll gögn
og jafnvel samskipti notenda.
Eftir Valgeir
Ólafsson
» Vægðarlausar net-
árásir sem þessar
hafa færst í vöxt á
heimsvísu undanfarin
misseri.
Valgeir Ólafsson
Höfundur er framkvæmdastjóri
Tölvuaðstoðar sem rekur afrit.is.
valgeir@tolvuadstod.is
Varnir gegn gagnagíslatöku
Eitt af því sem
gjarnan er rætt varð-
andi ferðaþjónustuna
er nauðsyn þess að
hún sé samkeppn-
ishæf. Ferðaþjónusta
sé alþjóðlegt fyrir-
bæri og því verði ís-
lensk ferðaþjónustu-
fyrirtæki að geta
boðið verð og gæði
sem laði ferðamenn
hingað til lands. Verð og gæði
verði að haldast í heldur, annars
missum við af lestinni og þjóð-
arbúið verði af gríðarlegum
tekjum.
Allt er það nú gott og blessað,
en þegar samkeppnishæfni lands-
ins í ferðaþjónustunni er til um-
ræðu er viðkvæði okkar ágætu en
fráleitt óskeikulu hagspekinga
mjög oft það að halda verði laun-
um niðri ella fari illa. En lífið er
ekki excel-skjal. Hvernig væri að
sýna aðeins meiri metnað og
hugsa um gæðin og fagmennsk-
una?
Á ágætum morgunfundi um
framtíð ferðaþjónustunnar sem
Samtök ferðaþjónustunnar, KPMG
og Íslenski ferðaklasinn efndu til
hinn 11. janúar síðastliðinn var
rætt um að Ísland stæði sterkt að
ýmsu leyti og hefði alla burði til
að draga til sín auk-
inn fjölda ferðamanna
bæði fljótt og vel þeg-
ar covid-19 slotar,
vonandi á næstu mán-
uðum. Þar kæmi til
jákvætt orðspor
landsins, öryggi, fá-
menni, falleg og
heillandi náttúra,
mögnuð og fjölbreytt
menning, o.fl. Ýmsir
óvissuþættir væru
einnig fram undan,
meðal annars óvissa
um það hversu hratt faraldurinn
fjaraði út í heiminum, óvíst væri
um ferðavilja fólks, en líka að
fram undan væru kunnuglegir
óvissuþættir ferðaþjónustu-
fyrirtækja, eins og gengi krón-
unnar og aukinn launakostnaður.
Enn einn óvissuþátturinn sem
nefndur var er það hvernig ganga
muni að fá fólk sem undanfarið
hefur snúið til annarra starfa aft-
ur til að vinna í ferðaþjónustunni
þegar hún kemst aftur á flug, eins
og spáð hefur verið.
Gæði og fagmennska eru meg-
inþættirnir í samkeppnishæfni
ferðaþjónustunnar. Langflestir ís-
lenskir leiðsögumenn, framlínu-
fólkið í ferðaþjónustunni, eru há-
skólamenntaðir á ýmsum sviðum
og hafa auk þess bætt við sig leið-
sögunámi. Leiðsögumenn eru með
öðrum orðum sérfræðingar á sínu
sviði, endurmennta sig reglulega í
öryggismálum og bera mikla al-
hliða ábyrgð gagnvart erlendu
gestunum okkar. Laun leiðsögu-
manna endurspegla hins vegar því
miður ekki þann veruleika. Frá
því faraldurinn skall á fyrir bráð-
um tveimur árum hafa fjölmargir
reyndir og vel þjálfaðir leið-
sögumenn horfið til annarra starfa
þar sem laun eru hærri og at-
vinnuöryggi meira. Því getur orðið
snúið fyrir ferðaþjónustufyrirtæki
að fá hæfa og vel menntaða leið-
sögumenn til starfa á næstu miss-
erum.
Þess vegna er mikilvægt að
ferðaþjónustan gangi á vit nýrra
tíma af metnaði og skörungsskap
með vel þjálfað og vel launað fag-
fólk í fararbroddi, fólk sem getur
veitt erlendu gestunum okkar þá
skemmtun, fróðleik og öryggi sem
þeir eiga skilið.
Samkeppnishæfni ferðaþjónustu
Eftir Fridrik
Rafnsson »Mikilvægt er að
ferðaþjónustan
gangi á vit nýrra tíma af
metnaði og skörungs-
skap.
Friðrik Rafnsson
Höfundur er formaður Leiðsagnar –
stéttarfélags leiðsögumanna.
frafnsson@gmail.com