Morgunblaðið - 04.02.2022, Side 10

10 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 4. FEBRÚAR 2022
Smiðjuvegur 68, Kópavogi | S. 587 1350 | bifreidaverkstaedi.is
Höfum sérhæft okkur í Toyota viðgerðum síðan 1995
Fljót, örugg og persónuleg þjónusta
Allar almennar bílaviðgerðir
Vegagerðin efnir fyrir hádegi í dag
til kynningarfundar vegna fyrirhug-
aðs útboðs á nýjum vegi yfir Öxi á
Austurlandi. Verkefnið felur í sér
fjármögnun, hönnun nýrrar legu
vegarins, framkvæmd verksins, við-
hald og umsjón hans til allt að 30 ára.
Á vef Vegagerðarinnar kemur fram
að forsendur hönnunar eru m.a.
fyrirliggjandi forhönnun og hönnun-
arforsendur sem byggjast meðal
annars á niðurstöðum umhverfis-
mats.
Að sögn G. Péturs Matthíassonar,
upplýsingafulltrúa Vegagerðarinn-
ar, hljóðar kostnaðaráætlun verks-
ins upp á um sex milljarða króna.
Gert sé ráð fyrir þriggja ára fram-
kvæmdatíma. Hugmyndin er að veg-
gjöld verði innheimt af notendum
upp í kostnað en ekki liggur fyrir
hver upphæð þeirra yrði.
Núverandi vegur um Öxi er
hlykkjóttur malarvegur á milli
Djúpavogs og Héraðs. Á veginum er
ekki vetrarþjónusta og er hann að-
eins opinn hluta úr ári. Axarvegur
hinn nýi verður 20 km langur,
tveggja akreina, klæddur bundnu
slitlagi. Hann kemur til með að
liggja frá gatnamótum Skriðdals og
Breiðdalsvegar að tengingu við
Berufjarðarbrú. Vegur mun liggja
hæst í um 520 metra hæð yfir sjáv-
armáli, eins og núverandi vegur.
Gert er ráð fyrir að minnsta kosti
einni brú á leiðinni, yfir Berufjarð-
ará, en hugsanlegt er að hönnun leiði
í ljós að hagkvæmt sé að hafa brýr í
stað ræsa og fyllinga á fleiri stöðum.
Heildarefnisþörf jarðefna er áætl-
uð rétt tæplega 1,4 milljónir rúm-
metra, en gert er ráð fyrir að stærst-
ur hluti þess efnis komi úr skering-
um í vegstæði.
Tölvumynd/Vegagerðin
Axarvegur Svona gæti vegurinn litið út í lok framkvæmda eftir um þrjú ár. Veggjöld verða innheimt upp í kostnað.
Útboð sex milljarða
Axarvegar kynnt
- Heilsársvegur kemur í stað malarvegar án vetrarþjónustu
BAKSVIÐ
Helgi Bjarnason
helgi@mbl.is
Landeigendur sem mæta þurfa nýj-
um kröfum íslenska ríkisins um við-
bót við þjóðlendur gera margvís-
legar athugasemdir við laga-
breytingu sem nú er byggt á og
framkvæmd hennar. Meðal annars
telja þeir að endurtekin málsmeðferð
óbyggðanefndar á svæðum þar sem
málsmeðferð hefur verið lokið stríði
gegn stjórnskipunarlögum. Búast
má við löngum málaferlum, ef málum
verður haldið til streitu.
Með breytingu á lögum um þjóð-
lendur á árinu 2020 var sett inn
heimild fyrir óbyggðanefnd að taka
til meðferðar svæði sem áður hafa
sætt meðferð hennar, ef hún hefur í
úrskurði gert athugasemd við kröfu-
gerð ríkisins. Var málið umdeilt inn-
an hluta stjórnarflokkanna og hluti
stjórnarandstöðunnar var andvígur.
Eigi að síður taldi meirihluti alls-
herjar- og menntamálanefndar að
næg rök væru fyrir því að endur-
upptaka þessi mál og var frumvarpið
samþykkt á Alþingi. Rétt er að geta
þess að aðstæður voru sérstakar,
stjórnarþingmenn fundu fyrir mikl-
um þrýstingi frá samstarfsfólki í rík-
isstjórn um að hleypa málinu í gegn.
Óbyggðanefnd tók þá þegar til við
að virkja þetta ákvæði og ákvað, með
hliðsjón af greinargerð með frum-
varpinu, að hefja málsmeðferð á
sautján svæðum að nýju. Ríkið þurfti
ekki að gera nýjar kröfur en ákvað
að gera miklu umfangsmeiri kröfur
en við fyrri málsmeðferð, að því er
virðist án þess að ný gögn lægju þar
að baki.
Þannig stóð málið þegar níu lög-
menn landeigenda sem hlut eiga að
máli tóku sig saman um að gera sam-
eiginlega kröfu um að öll óbyggða-
nefndin og starfsmenn hennar vikju
sæti. Rökin voru meðal annars þau
að óbyggðanefnd væri að fjalla um
mál sem hún hafði áður úrskurðað í
og hefði auk þess haft frumkvæði að
lagasetningunni.
Óbyggðanefnd féllst á þetta og var
sérstök óbyggðanefnd skipuð til að
fara með málið. Hún ákvað að meta
upp á nýtt hvaða mál hún ætti að
taka fyrir og er í þeirri vinnu núna.
Hugleiðing eða athugasemd?
Endurupptökuheimildin grund-
vallast á því að óbyggðanefnd hafi
gert athugasemdir við kröfur ríkis-
ins í allmörgum málum á umliðnum
árum, eða frá því Hæstiréttur skip-
aði óbyggðanefnd að fjalla einungis
um land sem ríkið hefði gert kröfur
til. Lögmennirnir vekja athygli á því
að nefndinni virðist selt sjálfdæmi
um að meta hvað teljist athugasemd
í skilningi laganna. Þeir telja að
skýra athugasemd við kröfugerð
ráðherra sé einungis að finna í úr-
skurðum um fimm af þeim sautján
svæðum sem nefndin tók til með-
ferðar. Umfjöllun nefndarinnar í
öðrum úrskurðum sé óljós í besta
falli og virðist frekar lúta að afmörk-
un efnistaka án þess að í því felist at-
hugasemd við kröfugerð ráðherra.
Lagaskilyrði skorti því til endur-
upptöku mála á meirihluta svæð-
anna.
Rökin fyrir endurupptöku mál-
anna eru að vafi er sagður ríkja um
eignarrétt á landi sem ekki hefur
verið úrskurðað um. Lögmennirnir
vísa til þess að ríkið og landeigendur
hafi lýst kröfum sínum við fyrri
málsmeðferð og vafi um eignarrétt-
arlega stöðu lands sé aðeins á þeim
svæðum sem báðir gera tilkall til.
Óbyggðanefnd og eftir atvikum dóm-
stólar hafi skorið úr. Utan þess
mengis geti enginn vafi ríkt um eign-
arhald, hvort sem óbyggðanefnd hafi
fjallað um það eða ekki. Sú ákvörðun
íslenska ríkisins að gera ekki kröfu
um að landsvæði verði úrskurðað
þjóðlenda er að mati lögmanna land-
eigenda í sjálfu sér viðurkenning á
því að ekki sé að finna þjóðlendu á
því landsvæði. Einn lögmaðurinn
segir við Morgunblaðið að í þeim til-
vikum sem hvorki ríkið né landeig-
endur hafi gert kröfu í ákveðið land-
svæði kunni að vera réttlætanlegt að
taka það til meðferðar. Það kunni að
eiga við í undantekningartilvikum.
Stríði gegn stjórnarskrá
Lögmennirnir telja að tvöföld eða
jafnvel síendurtekin málsmeðferð
óbyggðanefndar á svæðum þar sem
málsmeðferð hefur verið lokið og
kröfugerð íslenska ríkisins aukin
verulega frá upphaflegri meðferð
stríði gegn reglum stjórnskipunar
Íslands um réttláta málsmeðferð,
þar á meðal banni við tvöfaldri máls-
meðferð og friðhelgi eignarréttarins.
Boða þeir að á þetta álitaefni verði
látið reyna fyrir dómi, ef nauðsyn
krefur.
Landeigendur verjast nýjum kröfum
- Landeigendur við þjóðlendur telja að endurtekin málsmeðferð stríði gegn stjórnskipunarlögum
- Telja að hugleiðingar óbyggðanefndar í fyrri úrskurðum teljist ekki athugasemdir í skilningi laga
Hv
alá
H
va
lá
Krafa ríkisins um
þjóðlendumörk
Ríkið gerir kröfu um
svæði austan og
sunnan Drangajökuls
Mörk
þjóðlendu
skv. úrskurði
óbyggða-
nefndar 2019
Krafa
ríkisins um
þjóðlendu 2021
Langstærsta svæðið sem nú kemur
væntanlega til úrskurðar að nýju er
landsvæðið austan og sunnan
Drangajökuls, á svæði 10A hjá
óbyggðanefnd. Lögmenn landeig-
enda telja að í úrskurði sínum hafi
óbyggðanefnd ekki gert athuga-
semd, í skilningi hinnar umdeildu
lagabreytingar. Ríkið gerði síðan
kröfur sem voru miklu umfangs-
meiri en í fyrri umferð, eins og sjá
má á kortinu hér að ofan. Kortið
sýnir kröfugerð ríkisins, áður en
óbyggðanefnd vék sæti.
Þetta svæði er viðkvæmt því það
tekur til lands Ófeigsfjarðar og ná-
grannajarða og þar með alls upp-
takasvæðis vatns til Hvalárvirkjunar
sem þar hefur verið til skoðunar og í
undirbúningi. Því er jafnvel haldið
fram að til þess hafi refirnir verið
skornir. Ef landið verði gert að þjóð-
lendu sé það á hendi ríkisvaldsins,
ekki landeigenda, að ákveða hvort
virkjun rísi, jafnvel að svæðið verði
gert að þjóðgarði. Slíkt kemur þó
vitanlega ekki fram í neinum opin-
berum gögnum.
HS orka setti undirbúning virkj-
unarinnar tímabundið á ís fyrir
tveimur árum. Markaðsaðstæður
voru tilgreindar sem ástæða þess.
Miklir hagsmunir
vegna virkjunar
- Mun umfangsmeiri kröfur ríkisins