Morgunblaðið - 19.03.2022, Blaðsíða 28

28
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 19. MARS 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Á framboðs-
lista fyrir
forseta-
kosningarnar í
Rússlandi árið
2018 er skráð að
Vladimír Pútín eigi
77 fermetra íbúð og
henni fylgi 18 fermetra bílskúr.
Þar við bætast samkvæmt upp-
lýsingum frá Kreml 18 milljóna
króna árslaun forsetans.
Þetta er það sem skráð er op-
inberlega. Þeir eru þó til sem
telja að þessar upplýsingar gefi
mjög takmarkaða mynd af auð-
æfum Pútíns. Bill Browder,
sem fór illa út úr viðskiptum í
Rússlandi á sínum tíma og hef-
ur gagnrýnt Pútín harkalega,
meðal annars í viðtali við Morg-
unblaðið þegar hann kom hing-
að til lands árið 2015, metur
eigur Rússlandsforseta á 25
billjónir króna (það eru 25 þús-
und milljarðar króna). Yrði
hann þar með einn ríkasti mað-
ur heims.
Eignir Pútíns mun ekki vera
hægt að finna með því að opna
reikninga og skrár. Í úttekt í
þýska tímaritinu Der Spiegel,
sem hér er byggt á, segir að
Pútín noti her óligarka sem
leppa til að fela peningaslóð
sína. Sérstaklega eftir að hann
náði endurkjöri árið 2012 hafi
Pútín notað kerfi byggt á spill-
ingu og milligöngumönnum til
að sópa til sín fé. Hópur trún-
aðarvina, sem hann þekki flesta
frá tíma sínum í KGB, hafi
þjónað honum sem nokkurs
konar gangandi peningaveski.
Nokkuð hefur verið gert úr
gríðarstórri höll, sem stendur á
70 hektara landi við Svartahaf.
Stjórnarandstæðingurinn
Alexei Navalní, sem reynt var
að eitra fyrir og nú situr í fang-
elsi í Rússlandi, gerði langt
myndskeið um „Höll Pútíns“.
Höllin er metin á 180 milljarða
króna og er búin sundlaug, ís-
hokkívelli og spilavíti.
Rússnesk stjórnvöld þver-
taka fyrir að Pútín eigi höllina
og hefur óligarkinn Arkadí
Rotenberg lýst yfir því að hún
sé sín eign og hyggist hann hafa
þar hótel. Hefur vakið furðu að
rússneska leyniþjónustan,
FSB, skuli vakta hið svokallaða
hótel og allt flug yfir því skuli
bannað.
Meira hefur verið tínt til.
Einkaflugvél Pútíns heitir
„Kreml fljúgandi“ og er metin á
um 64 milljarða króna. Nokkr-
um dögum fyrir innrás Pútíns í
Úkraínu lagði 82 metra löng
snekkja, sem nefnist „Grace-
ful“, úr höfninni í Hamborg og
hélt til Kaliníngrad. Snekkjan
er skráð á fyrirtæki, sem heitir
Argument. Ofursnekkjur
þriggja annarra rússneskra
auðmanna sátu hins vegar eftir
í höfninni og hafa nú verið kyrr-
settar. Í Der Spiegel segir að
áhöfnin á Graceful
hafi í það minnsta
verið betur upplýst
um hernaðaráætl-
anir Pútíns, en eig-
endur hinna
snekkjanna.
Mikill auður hef-
ur safnast á fáar hendur í Rúss-
landi frá því Sovétríkin leystust
upp. Pútín hefur í valdatíð sinni
tekist á við marga þeirra auð-
jöfra, sem fyrstir komu að kjöt-
kötlunum og urðu margir vell-
auðugir á vafasömum for-
sendum. Fyrir Pútín vakti
einkum að gæta þess að féð
væri í „réttum“ höndum, frekar
en að hann væri að gæta hags-
muna almennings.
Rússneskir óligarkar hafa
komið gríðarlegum auðæfum
fyrir með ýmsum hætti utan
Rússlands. Má nefna að höfuð-
borg Bretlands hefur hlotið við-
urnefnið Londongrad vegna
mikilla umsvifa rússneskra
auðmanna þar. Þeim var lýst í
fréttaskýringu í Viðskipta-
mogganum 9. mars.
Í London er ein helsta fjár-
málamiðstöð heimsins og þeir,
sem vilja fela peninga sína og
þvo, hafa getað notað hana og
hið samtvinnaða aflandseyja-
kerfi óspart. Peningaþvott-
urinn hefur haldið áfram linnu-
lítið þrátt fyrir uppljóstranir og
birtingu skjala, sem kennd eru
við Tortólu, Panama og önnur
skjól, og yfirlýsingar yfirvalda
um að nú verði gripið í taum-
ana. Til marks um máttleysið
er að Ísland var sett á gráan
lista út af einhverjum ambög-
um í reglum á meðan allt var
talið í himnalagi í fjármála-
miðstöðinni í London af því að
þar voru reglurnar til fyrir-
myndar. Það var bara ekki far-
ið eftir þeim.
Margir hafa látið glepjast af
rússnesku gulli og þeir eru ekki
bara í London. Bankar á Norð-
urlöndum hafa tekið þátt í stór-
tækum peningaþvotti og það
má nefna Sviss, Lúxemborg og
Kýpur. Og það er ekki bara
rússneskt fé sem er þvegið.
Eiturlyfjabarónar og þrælasal-
ar nútímans nota fjármálakerf-
ið til að fela peninga sína og
koma þeim í umferð. Það sama
á við um einræðisherra og
harðstjóra. Einhvern tímann
var sagt að bara vextirnir af
aflandsreikningum afrískra
valdamanna myndu duga til að
standa í skilum á afborgunum
af öllum opinberum lánum álf-
unnar.
Þátttakan í þessari spillingu
er blettur á fjármálakerfi
heimsins. Frysting á eigum
rússneskra auðmanna hefur
vakið vonir um að loks verði
farið að stemma stigu við þvotti
á peningum fyrir alvöru. Það
væri gott en verður ekki trúað
fyrr en taka má á því.
Vonir hafa vaknað
um að aðgerðir gegn
Rússum verði til að
stöðva þvott á pen-
ingum fyrir alvöru}
Þvegið fé og falið
E
in sterkasta minning mín úr
æsku tengist því þegar ég stóð
fyrir framan hús skólasystur
minnar sem var að brenna til
kaldra kola. Enginn slasaðist
en fátt bjargaðist af veraldlegum munum. Ég
var eðlilega upptekin af þessum atburði og
foreldrar mínir róuðu mig með því að ræða
um mikilvægi forvarna. Hvernig við gætum
búið okkur undir það óvænta. Hvernig við
reynum að tryggja okkur fyrir því versta.
Það er kviknað í Evrópu núna. Mannslíf,
heimili, framtíðarplön, samfélög. Pútín Rúss-
landsforseti og hermenn hans hlífa engu.
Mitt í rústunum stendur Selenskí forseti
Úkraínu og segir við heiminn: „Við erum
ekki bara að verja landið okkar, við erum að
verja Evrópu.“ Þjóðhöfðingjar Evrópu, þar
með talið Íslands, tala enda einu máli um að stríðs-
rekstur Pútíns í Úkraínu sé árás á vestræn gildi. Árás á
þau gildi frelsis, jafnréttis og mannréttinda sem hafa
verið fest í sessi í vestrænum lýðræðisríkjum frá lokum
síðari heimsstyrjaldar.
Það er því dapurlegt að heyra málflutning hér á landi
um að nú sé ekki rétti tíminn til að ræða öryggis- og
varnarhagsmuni Íslands. Að það jaðri við tækifær-
ismennsku að færa slíkt í tal á þessum tímum. Ég held
reyndar að fólk sem þannig talar trúi fæst eigin orðum.
Handritinu hefur hins vegar verið dreift. Staðreyndin
er auðvitað sú að það er grafalvarlegt ef reyna á í al-
vöru að þagga umræðu um mál sem varðar
grundvallarhagsmuni Íslands. Enginn getur
tekið sér slíkt dagskrárvald í lýðræðissam-
félagi, ekki einu sinni kjörin stjórnvöld. Það
eina sem ávinnst er að viðkomandi sýnir svo
ekki verður um villst fram á eigið getuleysi
við að leiða varnar- og öryggismál Íslands í
nýrri og breyttri heimsmynd. Og engin fýlu-
köst eða gífuryrði einstaka stjórnmálamanna
breyta þeirri staðreynd að Evrópusam-
bandið er í forystuhlutverki við að standa
vörð um þau gildi sem við byggjum á. Að
hjarta okkar er í Evrópu.
Blóðbaðið í Úkraínu er sterk áminning um
það hversu fljótt veður geta skipast í lofti.
Að leið lýðræðisþjóða í Evrópu til að tryggja
hagsmuni sína felst í aðild að Evrópusam-
bandinu og Atlantshafsbandalaginu. Í þeim
anda hefur Viðreisn lagt fram þingsályktunartillögu um
aukið alþjóðlegt samstarf í öryggis- og varnarmálum
þar sem utanríkisráðherra yrði m.a. falið að meta kosti
þess að stíga lokaskrefið að fullri aðild að Evrópusam-
bandinu. Slíkt skref verður ekki stigið í einu vetfangi en
nýtt stöðumat er óhjákvæmilegt. Fyrsta skrefið er að
opna umræðu, sem hefur verið lokuð. Í þeirri lokun
felst nefnilega óviðunandi uppgjöf fyrir verkefnum sam-
tímans.
Hanna Katrín
Friðriksson
Pistill
Hjartað í Evrópu
Höfundur er þingflokksformaður Viðreisnar.
hannakatrin@althingi.is
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
FRÉTTASKÝRING
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is
H
afnarfjarðarbær hefur
óskað eftir því að Guð-
mundur Ingi Guð-
brandsson, félags- og
vinnumarkaðsráðherra, sjái til þess
að álagi vegna mikils fjölda flótta-
fólks verði dreift með jafnari hætti á
sveitarfélögin. Þetta kom fram í
bréfi Rósu Guðbjartsdóttur bæj-
arstjóra 17. mars.
Félagsmálaráðuneytið sendi
sveitarfélögum erindi vegna mót-
töku flóttafólks 9. mars og leitaði
eftir þátttöku þeirra í því verkefni.
Í bréfi Rósu segir að Hafnar-
fjarðarbær hafi verið með samning
við Útlendingastofnun um þjónustu
við umsækjendur um alþjóðlega
vernd frá 2015. Hann kveði á um að
veita allt að 100 umsækjendum
þjónustu og húsnæði. Nýlega fréttu
bæjaryfirvöld að Útlendingastofnun
hefði tekið á leigu tvö hótel í Hafn-
arfirði fyrir umsækjendur um
alþjóðlega vernd. Þar dvelja nú 102
en pláss er fyrir 150.
„Hafnarfjarðarbær gerir alvar-
lega athugasemd við það að ekkert
samráð var haft við fulltrúa sveitar-
félagsins við þessa ráðstöfun Út-
lendingastofnunar. Fullur skiln-
ingur er á því að staðan í mála-
flokknum er mjög erfið og fjöldi
þeirra sem leita hér eftir alþjóðlegri
vernd hefur aukist mikið síðustu
mánuði,“ segir í bréfinu.
„Nú er svo komið (að) sveitar-
félagið er komið að þolmörkum og
innviðir, s.s. grunnskólar og leik-
skólar, standa ekki undir þeirri
þjónustu sem sveitarfélagið vill
veita þessum hópi,“ segir í bréfinu.
Þá er þess getið að Hafnarfjörður
sé eitt fimm sveitarfélaga sem hafa
gert samning við félagsmálaráðu-
neytið um samræmda móttöku
flóttafólks sem fengið hefur al-
þjóðlega vernd. Hann er þegar full-
nýttur og meira til. „Þar sem Út-
lendingastofnun hefur án samráðs
nú þegar fjölgað umsækjendum um
meira en eitt hundrað í sveitar-
félaginu má gera ráð fyrir að stór-
aukið álag verði í samræmdu mót-
tökunni,“ skrifar Rósa.
Þá er vakin athygli á því að
þessi staða var komin upp áður en
móttaka flóttamanna frá Úkraínu
hófst. Bæjarstjórinn segir að
Hafnarfjarðarbær hafi fullan hug á
að taka þátt í því, en það blasi við að
fleiri sveitarfélög verði að koma að
móttöku flóttafólks. Sveitarfélagið
er reiðubúið að veita öðrum ráðgjöf
og stuðning til að sinna málum
flóttafólks sem allra best.
Mörg sveitarfélög verða með
„Mörg sveitarfélög eru þessa
dagana að samþykkja að taka þátt í
samræmdri móttöku flóttafólks í
samvinnu við ríkisstjórnina,“ segir
Aldís Hafsteinsdóttir, formaður
Sambands íslenskra sveitarfélaga
og bæjarstjóri í Hveragerði. Hún
segir mikilvægt að það liggi alveg
ljóst fyrir hvað felst í þessari mót-
töku flóttafólksins og fyrir hvað
ríkisstjórnin ætlar að greiða varð-
andi hana.
„Þetta þarf að vinna hratt því
flóttafólkið er sumt hvert þegar
komið, eins og til dæmis í mitt sveit-
arfélag. Við þurfum að fá fljótt svör
frá ríkinu um hver borgar hvað,“
segir Aldís. Hún segir að sveitar-
félögin geri ráð fyrir að fá greiðslur
frá ríkinu fyrir móttöku flótta-
manna, eins og var gert t.d. vegna
samræmdrar móttöku flóttafólks frá
Sýrlandi og fleiri. Ríkisstjórnin
borgaði þá húsaleigu, framfærslu,
skólakostnað barna og fleira. Aldís
segir að nú sé verið að ræða úrbæt-
ur á þessum samningum. Kostnaður
hafi reynst meiri en samningarnir
gerðu ráð fyrir. Eins þurfi þeir líka
að gilda til lengri tíma en hingað til.
Móttaka flóttafólks
og álag á sveitarfélög
AFP/Wojtek Radwanski
Flóttamenn Börn að leik á sviði leikhúss í Przemysl í Póllandi. Á fjórðu
milljón Úkraínumanna hefur flúið stríðið og sumir munu koma hingað.
Sveitarfélög hafa tekið vel í
erindi félags- og vinnumarkaðs-
ráðherra um að taka á móti
flóttafólki frá Úkraínu og hafa
sýnt verkefninu mikinn áhuga,
að sögn ráðuneytisins.
Sveitarfélög hafa bæði sent
inn formlegt svar og óskað eftir
frekari upplýsingum. Fimm
sveitarfélög eru með samning
við ráðuneytið vegna móttöku
flóttafólks. Auk þess hafa tíu
sent formlega beiðni um frekari
upplýsingar. Fyrirhugaður er
fundur í næstu viku þar sem
móttaka flóttafólks er kynnt
betur fyrir sveitarfélögum.
Þrjú sveitarfélög eru með
samning við Útlendingastofnun
um þjónustu við umsækjendur
um alþjóðlega vernd en það er
þörf á fleiri sveitarfélögum. Fé-
lags- og vinnumarkaðsráðu-
neytið er að taka yfir þjónustu
við umsækjendur um alþjóðlega
vernd og mun leita eftir fleiri
samstarfssveitarfélögum í því
verkefni, að sögn ráðuneytisins.
Sveitarfélög
sýna áhuga
LEITAÐ EFTIR SAMSTARFI