Morgunblaðið - 19.03.2022, Qupperneq 30

30 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 19. MARS 2022
Asparteigur 5, 250 Garði
Nánari upplýsingar á skrifstofu s. 420 6070 eða eignasala@eignasala.is
Ný fullbúin og vönduð 3ja herbergja íbúð í parhúsi á einni hæð,
með bílskýli og sólpalli sem snýr í vestur. Bílskýli 19,3 m2 ekki
inní fermetratölu
Fleiri myndir og lýsing á eignasala.is
Jóhannes Ellertsson
Löggiltur fasteignasali
s. 864 9677
Júlíus M Steinþórsson
Löggiltur fasteignasali
s. 899 0555
Bjarni Fannar Bjarnason
Aðstoðamaður fasteignasala
s. 773 0397
Verð 47.900.000 Stærð 89,8 m2
K
ennarinn: Jæja, krakkar mínir. Eru nokkrar slettu-fréttir í
dag?
Nemandi 1: Já, ég heyrði unga konu í heita pottinum segja:
„Ég skrifaði BA-ritgerðina mína um þetta, því ég hef slightly
meiri áhuga á þessu, actually. So far hef ég ekki fengið mörg comment.“
Nemandi 2: Það var nú einn í pottinum sem var að tala um utanlands-
ferðina sína. Hann lýsti því svona: „Ég greindist með COVID á öðrum
degi í ferðinni. Ég var basically groundaður á hótelinu það sem eftir
var.“
Nemandi 3: Ég heyrði vöðvatröll í tækjasalnum lýsa matreiðslunni hjá
sér. Hann sagði orðrétt: „Þegar ég er að mealpreppa sweet potatoes, þá
boila ég þá. Það er good shit.“
Nemandi 4: Í búningsklefanum var einhver að tala um óvinsæla konu
og sagði: „Þau randomly sögðu að hún væri disgusting.“
Nemandi 5: Ég var nú bara að hlusta á útvarpið. Þar var einn sem
sagði: „Við viljum sjá alvöru slag um formannssætið hjá KSÍ – Það
downgreidar þetta aðeins að Vanda fái rússneska kosningu.“
Nemandi 6: Einmitt, í íþróttafréttum var sagt: „Þeir hafa rípleisað
þann sem komst ekki á mótið.“
Nemandi 7: Ég heyrði þáttarstjórnanda á Rás 1 spyrja gestina:
„Hvernig strýkur Zel-
enskyy ykkur sem leið-
togi?“ (How does he
strike you as a leader?)
Nemandi 8: Já, einn
gestur á Rás 1 sagði
líka: „Þetta var drop-off
svæði, ef ég má sletta.“
Kennarinn: Þakka ykkur fyrir. Hver er þá niðurstaðan?
Nemendur (eftir stuttan vinnufund):
1. Berum virðingu fyrir móðurmálinu, það hefur ekkert með þjóðrembu
að gera.
2. Við höfum enga þörf fyrir aktjúallí og beisikklí í íslensku.
3. Viðurkennum aldrei að það sé fínt að sletta. Leggjum okkur samt
fram um að læra ensku og önnur tungumál.
4. Þegar við heyrum hvert annað sletta, þá skulum við leika okkur að því
í sameiningu að finna í staðinn bestu íslensku orðin.
5. Það er mikilvægt að lesa fyrir börn á kvöldin, já, á hverju kvöldi.
6. Höfum upplestrarstund í skólastofunni á hverjum degi, já, hverjum
degi (framhaldssögur og aðra texta). Það skapar umræðu.
7. Ræðum saman við eldhúsborðið heima.
8. Setjum sanngjarnar reglur um símanotkun og YouTube.
9. Tölum íslensku við innflytjendur og hjálpum þeim við námið. Og sýn-
um uppruna þeirra áhuga, spyrjum þá spurninga um það sem þeir
vita meira um en við – þá fá þeir áhuga á okkur og málinu okkar.
10. Hvetjum krakka til að skrifa dagbók á hverju kvöldi.
Kennarinn: Kærar þakkir. Nú ráðlegg ég ykkur að fara með þetta
beint á miðlana ykkar og deila því með vinum sem deili því síðan áfram.
Þetta er svo einfalt. Þið getið með þessu móti sveigt íslenskuna af rangri
braut án þess að beita einu einasta skammaryrði og án þess að það kosti
samfélagið einn einasta eyri. Fræðingarnir hafa brugðist. Við kennararn-
ir höfum brugðist. Foreldrarnir hafa brugðist. Ef einhverjir geta bjargað
íslenskunni eruð það þið.
Það er enn von
Tungutak
Baldur Hafstað
hafstad.baldur@gmail.com
Í
byrjun vikunnar hófst mesta NATO-heræfingin í
Norður-Noregi frá því á níunda áratugnum.
Sænskir og finnskir hermenn æfa þar við hlið liðs-
manna NATO-landa. Rússar sendu að minnsta
kosti tvö stór herskip út á Noregshaf, milli Íslands og
Noregs, til að minna á sig með skotæfingum.
Fréttirnar minna á tæplega 40 ára gamlar frásagnir
sem birtust þegar Keflavíkurstöðin með allt að 5.000
Bandaríkjamönnum gekk í endurnýjun lífdaga. Þar var
fullkomnasti hátæknibúnaður til eftirlits í undirdjúp-
unum og í lofti. Ráðist var í mikla mannvirkjagerð, meðal
annars smíði flugstöðvar Leifs Eiríkssonar sem var
formlega opnuð fyrri hluta árs 1987.
Andstæðingar NATO og varnarsamstarfsins höfðu
allt á hornum sér vegna framkvæmdanna við flugstöð-
ina. Til að friða þá á pólitískum vettvangi var ákveðið að
flugstöðvarbyggingin, sem Bandaríkjastjórn fjármagn-
aði að hluta, yrði minni en upphaflega var ráðgert.
Eftir að hætt var að deila um sjálfa veru varnarliðsins
hér beittu andstæðingar þess sér gegn einstökum fram-
kvæmdum og eimir enn eftir af þeirri undarlegu afstöðu.
Þótt minningar af þessu tagi
vakni nú þegar litið er til NATO-
æfingarinnar Cold Response í N-
Noregi er pólitíska og hernaðar-
lega staðan allt önnur en hún var
þá. Þrátt fyrir spennu milli aust-
urs og vesturs og stefnu Sovét-
manna að heimsyfirráðum í krafti
hervæddrar hugmyndafræði
sinnar giltu ákveðnar leikreglur:
virðing fyrir fullveldi, friðhelgi
landamæra og alþjóðalögum.
Stöðugleiki reistur á viður-
kenndum grundvallarreglum er
nú úr sögunni. Vladimir Pútin
Rússlandsforseti svipti sjálfan sig endanlega öllu trausti
annarra þegar hann skilgreindi Úkraínu sem ekki-ríki
án þjóðar og þar með án landamæra; hann yrði að senda
rússneska herinn til „sérstakra aðgerða“ svo að afmá
mætti óværuna. Á tveimur dögum ætlaði hann að af-
vopna Úkraínumenn og afhöfða stjórnendur landsins.
Nú er hann fastur í eigin stóryrðum, her hans ræðst á
sjúkrahús og griðastaði almennra borgara. Árás var
gerð á leikhús í hafnarborginni Mariupol miðvikudaginn
16. apríl þrátt fyrir viðvaranir um að þar dveldust börn.
Augljós stríðsglæpur, segja sérfræðingar.
Heimskautasvæðin í Síberíu og vestur að landamær-
um Noregs og Finnlands hafa sérstakt aðdráttarafl í
augum Pútins. Má vitna í fjölmargar ræður hans og
ákvarðanir því til stuðnings. Áhuginn á svæðinu vex með
aukinni hlýnun jarðar, opnun siglingaleiða og fleiri tæki-
færum til að nýta auðlindir. Þar vegur jarðefnaeldsneyti,
olía og gas, þyngst. Fjárfestingin í þágu vinnslunnar er
gífurleg. Landbrot til vinnslu, hafnargerð, lagning flug-
valla, vega, lestarteina og leiðslna – að öllu þessu hefur
verið unnið fyrir gífurlega háar fjárhæðir. Tekjurnar eru
einnig miklar. Í umræðum um orkusölu Rússa til Evrópu
eftir að Úkraínustríðið hófst segir að Evrópuríkin greiði
Rússum orkureikning sem nemi milljarði evra á dag.
Í fjarræðu í þýska þinginu fimmtudaginn 17. mars
sakaði Volodymyr Zelenskíj Úkraínuforseti Þjóðverja
um að taka eigin efnahag fram yfir öryggi Úkraínu í að-
draganda innrásar Rússa. Ekkert tillit hefði verið tekið
til gagnrýni Úkraínumanna á Nord Stream 2 gasleiðsl-
una þótt hún ógnaði bæði öryggi Evrópu og Úkraínu.
Meira en helmingur af jarðgasi í Þýskalandi kemur frá
Rússlandi.
Nú í mars ákvað framkvæmdastjórn ESB að nokkru
fyrir 2030 verði ekkert jarðefnaeldsneyti flutt inn frá
Rússlandi. Í ár beinist athyglin að jarðgasi og á að skera
innflutning þess niður um þriðjung úr 155 milljörðum
rúmmetra í 100 milljarða á ári. Bilið á að brúa með jarð-
gas-tankskipum frá Bandaríkjunum og Qatar.
Samhliða vaxandi efnahagslegu mikilvægi norðurslóða
og siglingaleiðanna í norðri hafa
Rússar hervæðst við Norður-
Íshaf. Á rúmlega 24.000 km
langri strandlengju þeirra eru
nú herstöðvar og flugvellir auk
hafna á Kólaskaga fyrir rúss-
neska Norðurflotann og kjarn-
orkukafbáta með langdræga
kjarnaodda-flugar, þungamiðju
rússneska fælingarmáttarins.
Pútin setti þennan herafla í við-
bragðsstöðu vegna Úkraínu-
stríðsins, einmitt þegar hvatt
var til minni orkuviðskipta við
hann.
Á sínum tíma kallaði Mikhaíl Gorbatsjov Sovétleiðtogi
norðurslóðir „svæði friðar“ og fræðimenn skilgreindu
þær sem „undantekningu“, ónæmar fyrir átökum. Fram
að innrásinni í Úkraínu lýstu norrænir stjórnmálamenn
og fræðimenn norðurslóðum jafnan sem „lágspennu-
svæði“. Stenst sú lýsing lengur?
Rússar líta á sig sem „leiðandi norðurslóðaþjóð“. Þeir
eru í formennsku Norðurskautsráðsins, að nafninu til
fram í maí 2023. Að nafninu til vegna þess að hinar norð-
urskautsþjóðirnar sjö, norrænu þjóðirnar, Bandaríkja-
menn og Kanadamenn, gerðu „hlé“ á starfsemi ráðsins 3.
mars 2022. Þær vilja ekki sitja þar við sama borð og
Rússar. Norðurskautsráðið er ekki lengur nein undan-
tekning. Rússar eru þar á bannlista eins og annars stað-
ar. Erfitt er að túlka þá þróun alla í anda lágspennu.
Í Úkraínu sannaðist að sjái Pútin tækifæri og tóma-
rúm vegna lítilla varna víkur skynsemin til hliðar. Í
Úkraínu dreymir Pútin um endurreisn keisaradæmisins.
Í norðri lokka náttúruauðæfin.
Ákveðið hefur verið að NATO auki herviðbúnað sinn á
landi, sjó, í lofti, netheimum og geimnum. Hugmyndin er
að tillögur um þetta verði samþykktar í júní í sumar.
Óhjákvæmilegt er að minnka freistingar til valdbeitinga
á norðurslóðum og huga að öryggi gasflutningaskipa yfir
N-Atlantshaf telji Pútin þau ögra fjárhag sínum.
Fækka verður freistingum Pútins
Í Úkraínu sannaðist að sjái
Pútin tækifæri og tómarúm
vegna lítilla varna víkur skyn-
semin til hliðar. Í Úkraínu
dreymir Pútin um endurreisn
keisaradæmisins. Í norðri
lokka náttúruauðæfin.
Björn Bjarnason
bjorn@bjorn.is
Árið 1936, þegar nasisminn
gekk ljósum logum um
Norðurálfuna, orti norska skáldið
Arnulf Øverland áhrifamikið
kvæði, „Þú mátt ekki sofa!“ sem
Magnús Ásgeirsson sneri á ís-
lensku. Þar segir:
Þú mátt ekki hírast í helgum steini
með hlutlausri aumkun í þögn og
leyni!
Vesturlandamenn verða að sögn
skáldsins að standa sameinaðir í
stað þess að falla sundraðir:
En hver, sem ei lífinu hættir í flokki,
má hætta því einn – á böðuls stokki.
Kvæði Øverlands hafði bersýni-
lega mikil áhrif á Tómas Guð-
mundsson, sem orti kvæðið
„Heimsókn“ árið 1942, í miðju
stríði:
Og vei þeim, sem ei virðir skáldskap
þann,
sem veruleikinn yrkir kringum hann …
Niðurstaða Tómasar er
afdráttarlaus:
Því meðan til er böl, sem bætt þú
gast,
og barist var, á meðan hjá þú sast,
er ólán heimsins einnig þér að kenna.
Þessa dagana verður mér iðulega
hugsað til kvæða þeirra Øverlands
og Tómasar.
Athugasemdir og leiðréttingar vel þegnar
Hannes H. Gissurarson
hannesgi@hi.is
Fróðleiksmolar úr sögu og samtíð
Tvö kvæði