Morgunblaðið - 11.04.2022, Blaðsíða 15

15
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 11. APRÍL 2022
Sýning Margir lögðu leið sína á Listasafn Reykjavíkur í Hafnarhúsinu þar sem sýningin Sprengikraftur mynda, eftir Erró, hófst á laugardag. Stendur sýningin yfir þar til í lok september.
Sigurður Bogi
Á dögunum lagði
ég ásamt öllum þing-
mönnum Suður-
kjördæmis nema
Framsóknarflokks
fram þingsályktun-
artillögu um að Garð-
yrkjuskólinn á Reykj-
um verði gerður að
sjálfseignarstofnun og
ráðherra falið að gera
þjónustusamning við
hann.
Það er nauðsynlegt að fjölga
námsleiðum fyrir fólk og efla
starfsmenntun með hagnýtu námi
sem geta t.d. gagnast fólki sem
vill breyta um kúrs á miðri starfs-
ævi. Sjálfstæðir starfsmennta-
skólar eru öflugur valkostur fyrir
fólk á öllum aldri og atvinnulífinu
nauðsynlegir. Nám við Garðyrkju-
skólann er nú skilgreint sem
starfsmenntanám á framhalds-
skólastigi og þar gefst nemendum
tækifæri til að afla sér verklegrar
færni og þekkingar á mismunandi
starfsvettvangi sem tengist garð-
yrkju.
Það sjá öll sem sækja Garð-
yrkjuskólann á Reykjum heim að
húsakostur þar er í algjörri nið-
urníðslu og með öllu óboðlegur
starfseminni. Sem er sorglegt því
skólinn á sér langa og merkilega
sögu. Garðyrkjuskólinn á Reykj-
um hefur nú verið starfrækur í
rúm 80 ár en árið 1936 voru sam-
þykkt lög á Alþingi um skólann
þar sem staðsetningin á Reykjum
var ákveðin. Árið 2005 var Garð-
yrkjuskólinn á Reykjum samein-
aður Landbúnaðarháskólanum á
Hvanneyri. Sú sameining var um-
deild og þannig segir t.d. formað-
ur Félags garðplöntuframleiðenda
í afmælisgrein skólans sem birtist
í Bændablaðinu hinn 13. desember
2019 að það hafi reynst óheilla-
spor. Starfsmenntanám og há-
skólanám fari ekki vel saman og
aðvörunarorðum hagsmunaaðila
og velunnara skólans
þar að lútandi hafi
ekki verið sinnt.
Í ársbyrjun 2021
tilkynnti Lilja Al-
freðsdóttir, þáv.
mennta- og menning-
armálaráðherra,
ákvörðun sína um að
hefja skuli undirbún-
ing að tilfærslu
starfsmenntanáms í
garðyrkju á Reykjum
í Ölfusi undir ábyrgð
Fjölbrautaskóla Suðurlands, og
þar með frá Landbúnaðarskóla Ís-
lands. Að mínu mati verður það
önnur óheillaför enda samlegð
með annarri starfsemi Fjölbrauta-
skóla Suðurlands lítil sem engin.
Nýnemar Fjölbrautaskóla Suður-
lands eru til að mynda unglingar á
aldursbilinu 16-18 ára en mun
eldra fólk velur að hefja nám í
Garðyrkjuskólanum. Það er því
brýnt að standa vörð um slíkt val-
frelsi.
Nauðsynlegt er að renna styrk-
um stoðum undir Garðyrkjuskól-
ann sem sjálfseignarstofnun með
þjónustusamningi við ríkið. Garð-
yrkja nýtur vaxandi hylli á Íslandi
og þegar horft er til aðgerða
stjórnvalda til að bregðast við
loftslagsvandanum skýtur skökku
við að húsakostur Garðyrkjuskól-
ans á Reykjum sé í niðurníðslu og
fyrirhugað að veikja skólastigið
fremur en styrkja. Við megum
ekki láta það gerast.
Eftir Guðrúnu
Hafsteinsdóttur
»Nauðsynlegt er að
renna styrkum stoð-
um undir Garðyrkju-
skólann sem sjálfseign-
arstofnun með
þjónustusamningi við
ríkið.
Guðrún Hafsteinsdóttir
Höfundur er 1. þingmaður Sjálfstæð-
isflokksins í Suðurkjördæmi.
Sjálfstæður
Garðyrkjuskóli
framtíðin
Íslensk tunga er full
af yndislegum orðum
og orðmyndum og ein
af þeim er upphrópunin
hamingjan hjálpi mér.
Reyndar heyrist þessi
upphrópun ekki oft nú
til dags þótt hún eigi
einna mest við nú á tím-
um. Ég er á þeirri
skoðun að hamingjan
geti átt stóran þátt í að
hjálpa okkar ófullkomna samfélagi
þegar kemur að velferð, stöðugleika,
jafnrétti, sanngirni og vellíðan.
Enginn maður skapar sig sjálfur
Í aldaraðir hafa hinir færustu hugs-
uðir og vísindamenn freistast til að
skilgreina hegðun mannanna en ekki
fundið einhlítt svar. Grettir Ásmund-
arson, hinn ódæli víkingur, var á þeirri
skoðun að enginn maður skapaði sig
sjálfur og í Njálu er því haldið fram að
fjórðungi bregði til fósturs, þ.e. að sá
sem elur upp barn móti það eftir sínu
skaplyndi að einum fjórða, þrír fjórðu
eru erfðir og umhverfi. Með nýjustu
tækni er hægt að mæla og sannreyna,
að hvernig við hugsum og um hvað við
hugsum hefur áhrif á rafboð heilans
og framleiðslu efnaboða. Sú vitneskja
að við getum breytt líðan okkar með
hugsunum okkar en ekki einvörðungu
atferli opnar nýjar víddir og ótal
möguleika. Öflugt verkfæri í þessum
tilgangi er samkennd, íhugun og með-
vitað þakklæti. Við getum á marg-
víslegan og markvissan hátt mótað
framkomu okkar, hegðun og líðan með
sannreyndum aðferðum jákvæðrar
sálfræði.
Verkfæri í eigin þágu
Kostnaður vegna langtímaveikinda
starfsfólks getur gefið vísbendingar
um almennt heilsufar á vinnustað yfir
lengri tíma. Árið 2017 ræddu stjórn-
endur Borgarholtsskóla um mögu-
legar leiðir til að snúa við mjög ugg-
vænlegri þróun varðandi
langtímaveikindi sem jukust jafnt og
þétt. Árið 2017 var kostnaðurinn kom-
inn í 52 milljónir króna og til mikils að
vinna því fátt er mikilvægara en góð
heilsa, vellíðan og heil-
brigði starfsfólks. Farn-
ar voru hefðbundnar
leiðir með vinnuvernd en
einnig var ákveðið að
fara ótroðnar slóðir og
innleiða innhverfa íhug-
un (transcendental me-
ditation) í skólastarfið.
Skemmst er frá því að
segja að kostnaður
vegna langtímaveikinda
dróst verulega saman á
þeim tíma sem verkefnið
stóð yfir. Lækkun kostn-
aðar milli áranna 2017 og 20
18 var 37 m.kr. og þ.a.l. má ætla að
heilsa og líðan starfsfólks hafi batnað
til muna. Nú er erfitt að fullyrða að
vinna starfsfólks með innhverfa íhug-
un og umræðan um leiðir til betri
heilsu og vellíðunar sé eina skýringin
en breytingin er svo mikil að ekki
verður hjá því komist að ætla að
áhrifin séu veruleg. Erlendar rann-
sóknir sýna á óyggjandi hátt að já-
kvæð inngrip, hugleiðsla og núvitund-
aræfingar hafa veruleg áhrif til hins
betra á einstaklinga og samfélög.
Jákvæð sálfræði lykillinn
Hin miklu jákvæðu áhrif sem til-
raunin með innhverfa íhugun í Borg-
arholtsskóla hafði beindu sjónum að
jákvæðri sálfræði og þeim mögu-
leikum sem viðurkenndar aðferðir
eða inngrip innan hennar hafa upp á
að bjóða. Ávinningurinn er mikill og
mikilvægt að skapa farveg til að gera
starfsfólki og nemendum kleift að
kynnast leiðum og læra að stunda
íhugun og andlegar æfingar. Það er
hægt að gera svo margt uppbyggj-
andi með sjálfan sig sem fækkar lyf-
seðlum og sálgæslutímum og eykur
hamingju og velferð.
Andleg heilsa var fram til aldamót-
anna síðustu oftast skilgreind út frá
veikindafjarveru en hin síðari ár hafa
augu vísindamanna og fagfólks á sviði
sálgæslu æ meira beinst að því hvað
gerir fólk hamingjusamt, hvað skapar
vellíðan og hvað fær fólk til að
blómstra í leik og starfi. Breytt skil-
greining eða nálgun á andlega heilsu
hefur leitt vísindamenn inn á nýjar
brautir þar sem sjónum er beint
markvisst að þeim verkfærum (inn-
gripum) sem hægt er að beita og hver
og einn einstaklingur getur nýtt sér
til að auka hamingju og velferð.
Af hverju er það
ekki kennt í skólum?
Í stuttu máli þá skoða rannsak-
endur innan jákvæðrar sálfræði fólk-
ið sem blómstrar í lífinu, er ham-
ingjusamt þrátt fyrir erfiðleika og
skilgreinir hvað sé hamingja og vel-
ferð og þau inngrip sem geta hjálpað
okkur til að ná því marki. Vísinda-
menn hafa rannsakað hvernig heila-
bylgjur haga sér eftir því hvort
manneskjan er að hugsa jákvæðar
hugsanir eða neikvæðar. Einnig
hvaða efni líkaminn framleiðir eftir
tegund hugsunar. Að sama skapi og
líkaminn framleiðir endorfín við lík-
amlega áreynslu framleiðir heilinn
serótónín (hamingjuhormónið) þegar
við hugsum jákvæðar hugsanir. Þetta
er eitt dæmið um vitneskju sem hægt
er að nýta í skólastarfi við að „kenna“
fólki leiðir til hamingjuríkara lífs og
aukinnar vellíðunar, sem léttir á heil-
brigðiskerfinu til lengri tíma litið og
sparar háar fjárhæðir. Rannsóknir
hafa einnig sýnt að markviss hug-
leiðsla eykur viðnám líkamans gegn
inflúensu og framleiðslu mótefna.
Rannsóknir hafa einnig sýnt að nem-
endur sem stunda hugleiðslu bæta sig
verulega í námi; einkunnir hækka og
einbeiting vex. Það er brýnt að huga
að markvissri innleiðingu hugmynda-
fræði jákvæðrar sálfræði í skólakerf-
ið. Ef góð heilsa, góð samskipti, ham-
ingja og velferð er okkar æðsta ósk
og helsta takmark í lífinu – því hefur
kennsla í þeim efnum ekki öðlast
sterkari stöðu í skólum?
Eftir Ársæl
Guðmundsson » Sú vitneskja að við
getum breytt líðan
okkar með hugsunum
okkar en ekki einvörð-
ungu atferli opnar nýjar
víddir og ótal möguleika.
Ársæll Guðmundsson
Höfundur er uppeldis- og mennt-
unarfræðingur og skólameistari
Borgarholtsskóla.
arsaell@bhs.is
Jákvæð sálfræði
er vannýtt auðlind