Morgunblaðið - 29.04.2022, Síða 13

13
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 29. APRÍL 2022
Sanna Marin, forsætisráðherra Finn-
lands, sagði í gær að Finnar myndu
taka ákvörðun um mögulega aðild
sína að Atlantshafsbandalaginu mjög
fljótlega. Hún var þá í heimsókn í
Grikklandi og fundaði með Kyriakos
Mitsotakis, forsætisráðherra Grikk-
lands. „Skilaboð okkar til NATO eru
þessi: Ef Finnland gengur til liðs við
NATO munum við styðja við öryggi
allra bandalagsríkjanna,“ sagði Mar-
in, en umræður standa nú yfir á
finnska þinginu um kosti og galla að-
ildar.
Sauli Niinistö, forseti Finnlands,
þakkaði í gær Jens Stoltenberg,
framkvæmdastjóra bandalagsins, fyr-
ir að gefa loforð um að Finnar myndu
njóta verndar bandalagsins frá mögu-
legum inngripum Rússa á meðan að-
ildarumsókn landsins verður tekin
fyrir, en óttast er að Rússar kynnu að
reyna netárásir eða jafnvel að fara inn
fyrir landamæri Finnlands á meðan
aðildarumsóknin er tekin fyrir á vett-
vangi bandalagsríkjanna.
Sagði Stoltenberg í gær að hann
væri sannfærður um að bandalags-
ríkin myndu finna leiðir til að verja
Finnland og Svíþjóð fyrir ágangi
Rússa á meðan umsóknarferlið er í
gangi.
Sænskir og finnskir fjölmiðlar
greindu frá því fyrr í vikunni að ríkin
tvö hefðu komist að samkomulagi um
að þau myndu senda inn sameigin-
lega umsókn um miðjan maí, ef þau
ákveða að sækja um, og gæti um-
sóknin þá verið tekin fyrir á leiðtoga-
fundi bandalagsins í júní.
Sérhvert aðildarríki verður að
samþykkja aðild nýs ríkis, og er talið
að það ferli geti tekið allt frá fjórum
mánuðum og upp í ár. Íslensk stjórn-
völd hafa lýst yfir stuðningi sínum við
umsókn ríkjanna, og að þau muni
greiða fyrir samþykki þeirra á þingi.
AFP
NATO Jens Stoltenberg sagði að
bandalagið myndi verja Finna og
Svía, sæki ríkin um aðild að NATO.
NATO muni verja
Finna og Svía
- Von á ákvörðun Finna mjög fljótlega
Stefán Gunnar Sveinsson
sgs@mbl.is
Joe Biden Bandaríkjaforseti for-
dæmdi í gær ráðamenn í Rússlandi
fyrir það sem hann kallaði „kærulaus
ummæli“ um mögulega beitingu
kjarnavopna. Sagði Biden hótanir
Rússa sýna örvæntingu þeirra.
„Enginn ætti að koma með kæru-
laus ummæli um notkun kjarna-
vopna eða möguleikann að þeir
myndu beita þeim. Það er óábyrgt,“
sagði Biden, en Vladimír Pútín Rúss-
landsforseti gaf til kynna í fyrradag
að Rússar gætu beitt kjarnorku-
vopnum ef aðrar þjóðir skiptu sér af
innrás þeirra í Úkraínu.
Þá hafa aðrir rússneskir ráða-
menn, þar á meðal Sergei Lavrov ut-
anríkisráðherra, varað við því að
Rússar líti á vopnasendingar frá
vesturveldunum sem lögmæt hern-
aðarskotmörk, og að þeir kunni brátt
að hefna fyrir árásir Úkraínumanna
á hernaðarskotmörk í Rússlandi með
árásum á miðstöðvar ríkisstjórnar-
innar og Úkraínuhers í Kænugarði.
Míkhaíló Podoljak, ráðgjafi Úkra-
ínuforseta, sagði hins vegar á Twit-
ter-síðu sinni að heimsbyggðin við-
urkenndi rétt Úkraínumanna til þess
að verja sig, meðal annars með árás-
um á herstöðvar Rússa og birgða-
geymslur, í ljósi árása rússneska
hersins á óbreytta borgara.
Veitir enn meiri aðstoð
Vesturveldin hafa hins vegar ekki
dregið úr aðstoð sinni við Úkraínu
þrátt fyrir þær hótanir, og tilkynnti
Biden í gær að hann hygðist biðja
Bandaríkjaþing um 33 milljarða
bandaríkjadala, eða sem nemur um
4.300 milljörðum íslenskra króna, í
aðstoð til viðbótar við það sem þegar
hefur verið veitt til Úkraínu.
Þar af verða 20 milljarðar dala,
eða um 2.600 milljarðar, settir í
beina hernaðaraðstoð, um 8,5 millj-
arðar dala í efnahagsaðstoð og um 3
milljarðar bandaríkjadala í mannúð-
araðstoð og til að takast á við hækk-
un á matvælaverði sem fylgt hefur
innrás Rússa.
Í tillögum Bidens er einnig opnað
fyrir þann möguleika að þær eignir
rússneskra ólígarka sem gerðar hafa
verið upptækar frá upphafi innrás-
arinnar verði nýttar í þágu Úkraínu.
Ríki Evrópusambandsins hafa til
dæmis fryst verðmæti sem nema um
30 milljörðum bandaríkjadala.
Þá verður saksóknurum í Banda-
ríkjunum gefinn rýmri rammi til
þess að sækja menn til saka fyrir
peningaþvætti og önnur efnahags-
brot í tengslum við refsiaðgerðir
vesturveldanna.
Biden sagði þegar hann kynnti til-
lögurnar að það væri ekki ódýrt að
verja Úkraínu, en að ekki væri hægt
að sitja hjá í ljósi stríðsglæpa Rússa.
Sagði Biden einnig að Bandaríkin
væru ekki að ráðast á Rússland með
því að aðstoða Úkraínu við að verjast
innrásinni.
Óvissa um stöðu refsiaðgerða
Bandaríkjastjórn hyggst einnig
senda meira af birgðum sínum af
jarðgasi til Evrópu eftir að Rússar
ákváðu að loka fyrir jarðgassending-
ar sínar til Póllands og Búlgaríu, þar
sem þau ríki hefðu ekki greitt fyrir
orkuna í rúblum.
Biden sagði að Bandaríkin myndu
ekki leyfa Rússum að kúga Evrópu
með jarðgasi og reyna þannig að
grafa undan refsiaðgerðum vestur-
veldanna.
Merki voru þó á lofti um að ein-
hver orkufyrirtæki í Evrópu væru
reiðubúin að láta undan hótunum
Rússa að einhverju leyti. Þýska
orkufyrirtækið Uniper lýsti því yfir í
gær að það væri reiðubúið að kaupa
jarðgas af Rússum með því að leggja
evrur inn á reikning í banka Gaz-
prom-orkurisans, sem myndi svo
umbreyta þeim í rúblur.
Á sú aðferð að geta mætt kröfum
Rússa, á sama tíma og hún brýtur
ekki í bága við refsiaðgerðir Evrópu-
sambandsins. Deilt er þó um þessa
aðferð, þar sem hún þýðir á endan-
um að rússneski seðlabankinn verði
að meðhöndla féð, en viðskipti við
hann eru nú bönnuð samkvæmt
refsiaðgerðunum.
Ursula von der Leyen, forseti
framkvæmdastjórnar ESB, sagði í
fyrradag að orkufyrirtæki sem færu
þessa leið kynnu að gerast brotleg
við refsiaðgerðirnar, og þótti því
ríkja nokkur óvissa um hver afstaða
sambandsins væri, þrátt fyrir að
framkvæmdastjórnin hefði áður sjálf
nefnt þann möguleika að láta Gazp-
rom-bankann um að skipta evrunum
yfir í rúblur.
Pólverjar hafa hins vegar kallað
eftir því að þau ríki sem noti rúblur
til að borga fyrir rússneska orku-
gjafa sæti refsingu þar til þau hætti
að borga með rúblum.
Kiríl Petkov, forsætisráðherra
Búlgaríu, hvatti í gær önnur aðild-
arríki ESB til að sýna „meiri styrk“
gagnvart Rússum og leita leiða til að
þurfa ekki að treysta á rússneskt
jarðgas. „Ef við getum það, ættu all-
ir í Evrópu að geta það,“ sagði Pet-
kov, en ákvörðun Rússa um að loka
fyrir jarðgassendingar til Búlgaríu
hefur hert stjórnvöld þar í afstöðu
sinni gegn Rússum.
Reyna að ýta undir spennu
Nicu Popescu, aðstoðarforsætis-
og utanríkisráðherra Moldóvu, var-
aði við því í gær að landið stæði nú
frammi fyrir mikilli hættustund, þar
sem vissir aðilar væru að reyna að
ýta undir spennuástand í Transnist-
ríu, héraði þar sem rússneskir að-
skilnaðarsinnar hafa ráðið lögum og
lofum frá árinu 1992.
Þar hafa nokkrar sprengjuárásir
verið gerðar á síðustu dögum, og
komu þær í kjölfar þess að Rústam
Minnekajev, undirhershöfðingi í
rússneska hernum, lýsti því yfir fyrir
helgi að eitt af stríðstakmörkum
Rússa í Úkraínu væri að mynda
landbrú yfir til héraðsins.
Sakaði Minnekajev stjórnvöld í
Moldóvu um að kúga rússneska
minnihlutann í Transnistríu, en þær
yfirlýsingar eiga við engin rök að
styðjast. Ríma þær hins vegar við
yfirlýsingar sem gefnar voru fyrir
innrás Rússa árið 2014 í Donbass-
héruðin tvö.
Sagði Popescu að greining stjórn-
valda hefði ekki enn leitt í ljós hverj-
ir bæru ábyrgð á sprengjuárásun-
um, og að verið væri að skoða nokkra
möguleika. Sagði hann að gögnin
sýndu að mismunandi öfl innan hér-
aðsins greindi á um hvaða stefnu
ætti að taka. Sagði Popescu þó ljóst
að meirihluti Moldóva, bæði innan
sem utan Transnistríu, vildi halda
sér utan átakanna í Úkraínu.
Fordæmir kjarnorkuhótanir Rússa
- Bandaríkjastjórn biður þingið um að veita 33 milljarða dala í aðstoð - Eignir ólígarka verði gerðar
upptækar til að bæta Úkraínu stríðsskaða - Moldóvar standi frammi fyrir hættu vegna sprenginga
AFP/Yuriy Dyachyshyn
Sorg Vinir og vandamenn úkraínska hermannsins Oleh Skibík minnast hans við útför í Lvív í vesturhluta Úkraínu.
Stríð í Evrópu