Morgunblaðið - 06.05.2022, Blaðsíða 15

15
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 6. MAÍ 2022
Talað Kona á uppleið að tala í símann í miðbæ Reykjavíkur. Hvert umræðuefnið var kemur okkur auðvitað ekki við.
Eggert Jóhannesson
Þjóðin stendur á
öndinni nokkra morgna
á ári og bíður eftir erki-
biskupsboðskap um
stýrivexti seðlabanka.
Hvað ákveður peninga-
stefnunefnd Seðla-
bankans í dag? Hags-
pekingar um allar
koppagrundir veðja um
niðurstöðu
peningastefnunefndar.
Fleiri en færri hafa meiri áhyggjur af
fráviki sínu frá niðurstöðu peninga-
stefnunefndar en þjóðarhag. Þorp-
sidjótar eiga bestu ágiskanir.
Markmið seðlabanka
Markmið seðlabanka er að við-
halda stöðugu verðlagi og öryggi í
fjármála- og greiðslukerfi. Til að við-
halda öryggi í greiðslukerfi er inn-
lánsstofnunum ætlað að eiga laust fé
til að mæta þörfum viðskiptavina
sinna. Innlánstofnanir hafa ekki yfir-
dráttarheimildir hjá seðlabanka.
Að auki hefur seðlabanki það hlut-
verk að vera banki ríkissjóðs. Ríkis-
sjóður hefur ekki yfirdráttarheim-
ildir hjá seðlabanka. Seðlabanki
varðveitir gjaldeyrisvarasjóð. Til-
gangur með því að halda gjaldeyr-
isvarasjóð er að tryggja greiðsluskil
á erlendum lánum ríkissjóðs. Seðla-
banki heldur ekki gjaldeyrisvarasjóð
til þrautavara fyrir önnur fjármála-
fyrirtæki, enda þótt fjármálafyr-
irtækjum sé ætlað að halda gjaldeyr-
isjöfnuði í efnahagsreikningi sínum.
Af þessum ástæðum er ekki jöfnuður
á gjaldeyriseignum og
skuldum.
Við gengissig, þ.e.
lækkun á gengi krónu
gagnvart erlendum
gjaldmiðlum, verða til
tekjur hjá seðlabanka.
Ógæfa þjóðar verður að
tekjum hjá seðlabank-
anum. Þær tekjur eru í
raun verðleiðrétting (e.
inflation adjustment),
sem kemur tekjum
ekkert við, ekkert
fremur en verðbætur á
bankainnistæðum barna og eldri
borgara.
Kostnaður
Til þess að halda fjármálakerfi
gangandi þarf tekjur. Og að auki þarf
ásættanlegan hagnað fjármálafyr-
irtækja. Tekjur fjármálafyrirtækja
samanstanda af vaxtamun útlána og
innlána auk tekna af þóknunum.
Við einfalda skoðun virðast útlán
bera vexti sem eru ívið hærri en
verðbólga. Þau eru því verðtryggð og
bera einhverja raunvexti. Öðru máli
gegnir um innlán. Þau bera neikvæða
raunvexti. Jafnvel verðtryggðir inn-
lánsreikningar bera oftast neikvæða
raunvexti eftir að „fjármagnstekju-
skattur“ (þ.e. fjáreignatekjuskattur)
hefur verið dreginn frá. Innlán í fjár-
málafyrirtækjum eru um 2.500 millj-
arðar. Um 45% innlána eru í eigu
heimila en að auki eru um 6% innlána
í eigu lífeyrissjóða.
Innlán fyrirtækja eru fyrst og
fremst ætluð til að standa undir dag-
legri fjárþörf, þ.e. ekki eiginlegt
sparifé.
Innlán lífeyrissjóða standa nokk-
urn veginn undir lausafjárkröfum
sem gerðar eru til fjármála-
fyrirtækja.
Þau innlán einstaklinga, sem nálg-
ast raunvexti, eru svo skattlögð þar
sem verðleiðréttingin, verðbætur, er
skattlögð sem tekjur. Verðbætur eru
ekki tekjur fremur en gengisbreyt-
ingar! Þeir stjórnmálaflokkar, sem
telja sig berjast fyrir réttindum
launafólks, vilja ganga lengst í skatt-
lagningu á verðbótum. Fulltrúar
þessara flokka mæla af einna
minnstri þekkingu um eðli fjár-
eignatekna.
Að samanlögðu virðist mér sem
heimilin í landinu standi undir kostn-
aði við peningastefnu sem nú er
framfylgt.
Hagsmunasamtök pen-
ingastefnu með gjafvöxtum
Það eru nokkrir sjálfskipaðir
seðlabankastjórar að störfum í dag.
Sumir eru verkalýðsrekendur, sem
hafa hlotið kosningu með atkvæðum
fárra félaga í verkalýðshreyfingunni.
Þessir nýju verkalýðsrekendur hafa
skoðanir á öllu og láta álit sitt í ljós
við flest tækifæri.
„Hagsmunasamtök heimilanna“
telja sig vernda hagsmuni heimila
með því að láta börn og eldri borgara
borga fyrir áhugamál sín, rétt eins og
bankarnir gera. Hagsmunir heimila
eru sanngjarnir raunvextir. Því mið-
ur þarf einhver að greiða og það
kunna að vera önnur heimili um sinn.
Feitir auðhyggjumenn eiga ekki
sparifé í bönkum. Þeir eru njótendur
gjafvaxta í bankakerfinu. „Hags-
munasamtök heimilanna“ gæta hags-
muna þeirra.
Vakningarsamkomur
Samningafundir verkalýðs- og at-
vinnurekenda um kaup og kjör líkj-
ast fremur vakningarsamkomum hjá
frelsunarsöfnuði en samskiptum milli
fólks í alvarlegri vinnu.
Það vill til að verkalýðsrekendum
og atvinnurekendum er falin umsjón
með eignum lífeyrissjóða, en lífeyris-
sjóðir hafa eina skyldu og hún er sú
að greiða þeim sem hafa haft þá
skyldu að greiða af launum sínum til
að tryggja sér laun eftir að starfs-
aldri lýkur.
Réttindi í lífeyrissjóðum eru ekki
til að semja um í kjarasamningum,
nema ef til vill að semja um iðgjalda-
hlutföll til réttindaávinnslu.
Covid og Úkraína
Mestan hluta þess tíma, sem Cov-
id-19 gekk um land, var verðbólga
ekki úr hófi. Með Úkraínustríði virð-
ist sem verðbólga verði úr hófi. Jafn-
vel svo að Seðlabanki spáir 8% verð-
bólgu, en það er tala, sem einhver
segir sagða með varúð. 8% spá Seðla-
banka um verðbólgu þýðir tveggja
stafa verðbólgutölu. Og í framhaldi
af því fylgir aukin skattlagning á
sparifé.
Innflutt verðbólga af völdum
hækkana á eldsneytisverði og af
völdum hækkana af verði á hrávöru
er nýlegt vandamál í hagstjórn. „Gul-
vestungar“ geta ekki barið slíkar
verðhækkanir í rot. Stríðsverðbólga
er nýtt vandamál hjá þeirri áhöfn
sem nú stýrir Seðlabankanum. Nú
reynir á tæki og tól bankans.
Það kann að vera að einstaklingar,
sem ekki hafa eyðsluelement, eigi sín
„safe haven“ í íslenskri steinsteypu.
Þeir einstaklingar virðast stundum
gleyma því að til eru verðbréfamark-
aðir í öðrum löndum til að koma sér
undan eignabólu á Íslandi.
Siðað fólk og skrælingjaháttur
Það er lenska meðal skrælingja og
undirmálsfólks að búa til andstæð-
inga. Slíkir andstæðingar þurfa að
þola ofsóknir og einelti. Alvarlegustu
dæmin um slíkt einelti eru þjóðernis-
hreinsanir. Þjóðernishreinsanir eru
taldar sérlega hentugar þegar í hlut
eiga efnaðir minnihlutahópar. Dæmi
um slíkt er helför gegn Gyðingum.
Það eru ýmis samtök, sem hafa
greint sparifjáreigendur, ungt fólk
og eldri borgara, til að vera sérstakt
efnahagsvandamál og heppilegan
andstæðing.
Fjárhagslegt frelsi einstaklinga er
efnahagmarkmið. Verkalýðs-
rekendur og „Hagsmunasamtök
heimilanna“ eru vondir greinendur á
efnahagsvanda og virðast vinna að
hagsmunum öndverðum hagsmunum
skjólstæðinga sinna.
Eftir Vilhjálm
Bjarnason » Fleiri en færri hafa
meiri áhyggjur af
fráviki sínu frá niður-
stöðu peningastefnu-
nefndar en þjóðarhag.
Þorpsidjótar eiga bestu
ágiskanir.
Vilhjálmur Bjarnason
Höfundur var alþingismaður.
Peningastefna á kostnað barna og eldri borgara
Í fornri bók stendur sú
spaklega setning að menn
eigi að byggja hús sitt á
bjargi. Dagur B. Eggerts-
son borgarstjóri hefur með
meirihluta sínum farið ham-
förum gegn flugvelli þjóð-
arinnar, þar skal byggt og
burt með flugvöllinn segir
hann. Jörð má ekki selja í
ríkiseign öðruvísi en sam-
komulag Alþingis leyfi það.
Dagur keypti land flugvall-
arins í luktu bakherbergi
2013 með flokkssystur sinni
ráðherra, flugvöll sem er
lífsöryggi þjóðar sinnar og
tryggir innanlandsflugið.
Nú hefur innviðaráðherra,
Sigurður Ingi Jóhannsson,
orðið að slá á putta borg-
arstjórans eftir eitt frekju-
kastið þar sem brjóta skal
samkomulag ríkis og borgar
um að lengra verði ekki
gengið nema annað og jafn-
gott flugvallarstæði sé til
staðar. Ekki veit ég hvers
vegna fyrirtækjum og íbúð-
arhúsum skal stefnt í Vatns-
mýrina með slíkum látum
að Reykjavík er að verða
ófær. Þétting byggðar og
barátta gegn einkabílnum í meirihluta borgarstjórnar
Reykjavíkur hefur nú náð nýrri hæð, ríkisstjórn og Al-
þingi geta ekki setið hjá og verða að fylgja festu innvið-
aráðherra eftir. Mér sýnist að allt þetta umferðaröng-
þveiti í Reykjavík og þétting byggðar valdi fólksflótta
úr Reykjavík. Árborg, Hveragerði og Þorlákshöfn anna
varla eftirspurn eftir fólki og byggingarlóðum. Þótt
Dagur B. Eggertsson sé prúðmannlegur í fasi hljóta
þessi átök að kalla á breytingar. Reykjavík er höf-
uðborg allra landsmanna eða var það. Orð skulu standa
og voru áður jafngild konungsinnsigli. Nú skal snið-
ganga samkomulag til að ryðja flugvelli allra Íslend-
inga burt, já hvert? Staðurinn er ekki fundinn. Svona
gera menn ekki, Dagur B. Eggertsson.
Eftir Guðna Ágústsson
Guðni Ágústsson
»Umferð-
aröngþveiti í
Reykjavík og
þétting byggðar
veldur fólks-
flótta úr Reykja-
vík. Árborg,
Hveragerði og
Þorlákshöfn
anna varla eft-
irspurn eftir
fólki og bygg-
ingarlóðum.
Höfundur er fv. alþingismaður og ráðherra.
Hver byggir
hús sitt á
flugbraut?