Morgunblaðið - 17.05.2022, Qupperneq 14

14
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 17. MAÍ 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Reykjavík og
höfuðborg-
arsvæðið
hafði löngum þann
kost umfram
höfuðborgir ann-
arra landa að auð-
velt var og fljót-
legt að komast leiðar sinnar.
Langt er síðan fór að síga á
ógæfuhliðina í þeim efnum og
hefur ástandið versnað ár frá
ári. Í Morgunblaðinu í gær var
greint frá nýrri rannsókn þar
sem kostnaður af töfum í um-
ferðinni er reiknaður út. Þar
kemur fram að á bilinu 11 til 18
milljónir klukkustunda fari í
súginn árlega hjá íbúum
höfuðborgarsvæðisins og þess-
ar tafir kosti almenning um 60
milljarða og þjóðina 120 millj-
arða króna á ári.
Þetta eru geigvænlegar töl-
ur og liggur mikið við að ráða
bót á ástandinu. Aðstandendur
rannsóknarinnar benda á að
þessi kostnaður sé svipaður og
útsvarstekjur Reykjavíkur-
borgar og því sé verið að
leggja á borgarbúa viðbótar-
skatt sem jafngildi því að tvö-
falda útsvarið. Það mætti líka
benda á að þessi upphæð er
svipuð þeirri, sem oft hefur
verið sett á verðmiðann fyrir
borgarlínuna.
Það kann að virðast mátt-
laust að fitja upp á þessu máli
daginn eftir kosningar, en ekki
er síður mikilvægt að umferð-
artafirnar taki sitt pláss á rat-
sjánni þegar samið verður um
myndun nýs meirihluta, hvort
sem hann verður reistur á
rústum þess gamla eða ekki.
Sveitarfélögin á höfuðborg-
arsvæðinu gera lítið til þess að
rannsaka tafir í umferðinni og
ætti þeim þó að renna blóðið til
skyldunnar. Rannsóknina, sem
hér er vitnað til, gerðu Hag-
rannsóknir sf. að beiðni Sam-
gangna fyrir alla með stuðn-
ingi Rannsóknarmiðstöðvar
um samfélags- og efnahags-
mál. Ragnar Árnason, prófess-
or emeritus, er einn af höfund-
um rannsóknarinnar. Hann
sagði í viðtali um rannsóknina í
Morgunblaðinu í gær að greið-
ar samgöngur væru ein af
lykilforsendum hagsældar og
tafir þýddu kostnað fyrir bæði
einstaklinga og fyrirtæki.
Ragnar segir að áætla megi
að ferðatími á höfuðborgar-
svæðinu hafi lengst um 50% á
árunum 2007 til 2018. Í viðtal-
inu fer hann yfir það hvernig
kostnaðurinn af töfunum sé
reiknaður út og bætir við að
þar eigi eftir að bæta við elds-
neytisnotkun bíla, sem sitji
fastir í umferðinni, og þeirri
óþörfu aukningu útblásturs
gróðurhúsalofttegunda, sem
því fylgi. Þá sé slysahætta
meiri flæði umferðin ekki vel.
Það er ljóst að fólksfjölgun á
höfuðborgarsvæð-
inu hlýtur að valda
því að umferð
þyngist. Það er
hins vegar hlut-
verk yfirvalda að
kappkosta að um-
ferðin haldist
greið. Meirihluti undanfarinna
þriggja kjörtímabila hefur
beinlínis verið andsnúinn því
að greiða fyrir umferðinni og
frekar lagt áherslu á að
þrengja enn frekar að bílunum
á götunum. Þetta hefur verið
gert þótt aðrir raunhæfir kost-
ir til að komast leiðar sinnar
hafi ekki verið í boði, sér-
staklega ekki fyrir barna-
fjölskyldur, sem mikið þurfa
að snúast.
Ragnar Árnason segir að
greiðar samgöngur séu ein
lykilforsenda hagsældar. Þær
eru líka snar þáttur í lífs-
gæðum. Undanfarið hefur
mikil áhersla verið lögð á að
stytta vinnutíma til að bæta
lífskjör almennings. Það er
gert með þeim rökum að meiri
frítími auki velferð. Það hlýtur
sömuleiðis að vera mikið
kappsmál að stytta ferðatíma í
hinu daglega amstri. Það eru
mikil lífsgæði að þurfa ekki að
vera klukkutíma á leiðinni í
vinnuna, hvort sem það er með
einkabíl eða með almennings-
samgöngum. Það er ekki verið
að stytta vinnutímann vegna
þess að nú geta allir setið fast-
ir í umferðinni í staðinn.
Áhersla á að greiða fyrir
umferð og draga úr töfum
kemur umræðunni um borgar-
línu ekki við. Jafnvel þótt ósk-
hyggjuspár helstu hvata-
manna borgarlínunnar gengju
eftir í einu og öllu þyrfti samt
að grípa til aðgerða til að
draga úr töfum af þeirri ein-
földu ástæðu að íbúum mun
halda áfram að fjölga á höfuð-
borgarsvæðinu. Ef ráðist verð-
ur í borgarlínuna og spárnar
ganga ekki eftir er enn meiri
ástæða til að trassa ekki aðrar
samgöngubætur á meðan.
Flöskuhálsarnir á höfuð-
borgarsvæðinu eru þekktir. Á
ákveðnum tímum forðast fólk
að fara af stað af þeirri ein-
földu ástæðu að það veit að það
mun sitja fast í umferðinni.
Það er ekki ráðlegt að halda
vestur í bæ á morgnana og síð-
degis teppist allt í austurátt.
Sumt kostar að laga. Annað er
ódýrara. Oft hefur verið bent á
að með nýjustu tækni í ljósa-
stýringu mætti gera umferðina
mun skilvirkari en nú er.
Kostnaðurinn við þær umbæt-
ur yrði fljótur að skila sér, en
samt gerist ekkert árum sam-
an. Nú er lag til að setja um-
bætur gegn töfum í umferðinni
í forgang með það að markmiði
að auðvelda borgarbúum lífið,
ekki torvelda það.
Nú er lag fyrir
umbætur sem hafa
verið trassaðar
undanfarin
kjörtímabil}
Rándýrar umferðartafir
Y
firlýst markmið er að heilbrigð-
iskerfið okkar virki þannig að
80% einstaklinga komist í að-
gerðir innan 90 daga frá grein-
ingu. Þetta er samkvæmt viðmið-
unarmörkum embættis landlæknis um hvað
getur talist ásættanleg bið eftir heilbrigðis-
þjónustu. Ég er hrædd um að þetta hljómi
eins og lélegt grín í eyrum þeirra fjölmörgu
sem hafa setið föst á biðlistum mánuðum og
jafnvel árum saman eftir tilteknum úrræðum.
Ég hef skrifað hér áður um þá sturluðu
stöðu að í okkar ríka samfélagi bíði hátt í tvö
þúsund börn á biðlistum eftir þjónustu í heil-
brigðiskerfinu og hjá félagsmálastofnunum.
Meðalbiðtíminn er frá einu og upp í tvö ár eft-
ir þeirri þjónustu sem um ræðir.
Það er líka dapurleg staðreynd að fullorðið
fólk bíður svo mánuðum og jafnvel árum skiptir eftir bót
meina sinna. Ég hef spurt hvernig ríkisstjórnin vilji
leysa þessi mál. Hvort leggja eigi áherslu á að ná samn-
ingum við sérfræðilækna? Við sjúkraþjálfara, talmeina-
fræðinga og sálfræðinga? Hvort eigi að tryggja að þús-
undir barna eyði ekki stórum hluta æskunnar á
biðlistum? Við bíðum enn eftir svörum. Fólk bíður enn
eftir aðgerðum.
Ein sérkennilegasta birtingarmynd þessarar stöðu er
sá heilbrigðistúrismi sem stundaður er í nafni stjórn-
valda þar sem fjöldi fólks er fluttur í aðgerðir utan land-
steinanna þegar biðin er orðin of löng hér heima. Þessi
útflutningur á sér stað í vaxandi mæli í lið-
skiptaaðgerðum, efnaskiptaaðgerðum og að-
gerðum vegna endómetríósu þó að hér á landi
séu sérfræðingar sem geta sinnt þessari
þjónustu. Mótstaða ríkisstjórnarinnar er ekki
til komin vegna þess að það skorti á þekk-
ingu, færni eða aðstöðu sem þessir aðilar geta
boðið. Mótstaðan er heldur ekki til komin
vegna þess að það sé ódýrara að flytja fólk í
aðgerðir til útlanda. Nei, útflutningur á fólki í
aðgerðir erlendis, sem í þokkabót eru mun
dýrari lausnir, er vaxandi atvinnugrein vegna
þess að ríkisstjórnin vill ekki semja við ís-
lenska einkaaðila. Einhverra hluta vegna er
sama mótstaða ekki fyrir hendi þegar kemur
að því að borga erlendum einkaaðilum fyrir
þessar sömu aðgerðir.
Hvernig stendur á þessari vitleysu? Í svari
heilbrigðisráðherra við fyrirspurn um þessi mál fyrr á
árinu kom fram að það væri mikilvægt að allar ákvarð-
anir um það hver sinnti hvaða hluta heilbrigðisþjónust-
unnar væru teknar með tilliti til heilbrigðiskerfisins í
heild. Ég get alveg tekið undir þau orð. En það sér hvert
mannsbarn að ríkisstjórnin er komin út í horn ef hún
getur ekki uppfyllt þetta skilyrði og um leið svarað að-
kallandi þörf fólks fyrir mikilvæga heilbrigðisþjónustu.
Eitthvað þarf að breytast, því þetta gengur einfaldlega
ekki svona lengur! hannakatrin@althingi.is
Hanna Katrín
Friðriksson
Pistill
Heilbrigðistúrismi í boði stjórnvalda
Höfundur er þingflokksformaður Viðreisnar.
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
BRENNIDEPILL
Andrés Magnússon
andres@mbl.is
M
eirihlutaþreifingar í
Reykjavíkurborg eru
hafnar milli flokka í
borgarstjórn og þar er
enginn flokkur undanskilinn, þótt
fyrir liggi að ekki vilji þeir allir vinna
með hverjum sem er. Þar á greini-
lega að kanna alla möguleika við
meirihlutamyndun, enda blasir við að
hún verður flókin og erfið sama
hvaða flokkar eiga í hlut.
Flestir benda á að Einar Þor-
steinsson, oddviti Framsóknar og
sigurvegari kosninganna að flestra
mati, standi með pálmann í hönd-
unum og sé í draumastöðu Fram-
sóknarflokksins, að geta samið bæði
til hægri og vinstri eftir því hver býð-
ur best.
Það er þó ekki alveg svo einfalt
og sannast þar hið fornkveðna að sá á
kvölina sem á völina.
Einar getur vissulega samið
bæði til hægri eða vinstri, en hvort
tveggja hefur í för með sér pólitískan
kostnað sem ávinning.
Enginn skyldi heldur gera lítið
úr því að ná að semja um starfhæfan
og tryggan meirihluta margra ólíkra
flokka, sér í lagi þar sem ræðir um
fólk sem hefur mismikla reynslu af
samstarfi og traust milli einstaklinga
er mismikið líka.
Þá er ónefnt nákvæmlega
hvernig semst um samstarfið, hver
skuli fara með hvaða málaflokk, sitja
í hvaða nefnd og þar fram eftir göt-
um. Þar kunna flokkarnir, sem fyrir
eru, að hafa nokkurt forskot í krafti
reynslunnar í myrkviðum Ráðhúss-
ins. Borgarfulltrúar Framsóknar eru
allir nýgræðingar.
Vinstri vængurinn
Í sjálfu sér virðist einfaldari
lausn fyrir Einar að semja til vinstri,
ræða við blokkina, sem Dagur B.
Eggertsson borgarstjóri tilkynnti í
gærmorgun að hann færi fyrir. Þar
er vant fólk á ferð, sem hefur átt auð-
velt með að koma sér saman um hlut-
ina til þessa. Á málefnasviðinu þarf
vafalaust að þrefa um eitthvað, en þó
eru þar tæplega einhver óyfirstíg-
anleg vandamál.
Á hinn bóginn getur það reynst
Einari erfitt gagnvart kjósendum
sínum, sem margir kusu hann einmitt
til þess að gera breytingar í borginni,
ekki þá síst hvað forystuna áhrærir.
Ef samkomulagið snerist um það að
leiða Dag B. Eggertsson til valda eft-
ir enn einn kosningaósigur hans, gæti
það reynst Einari dýrkeypt.
Hægri vængurinn
Á hinn bóginn er vel mögulegt
að Dagur sé tilbúinn til þess að gefa
borgarstjórastólinn eftir. Hann gerði
það í samstarfi við Besta flokk Jóns
Gnarrs á sínum tíma en réð þó því
sem hann vildi. Náist samkomulag
um valdaskipti undir þeim formerkj-
um er allt hægt.
Á hinn bóginn gæti hann vafa-
laust samið til hægri líka. Sjálfstæð-
ismenn vilja nánast allt til vinna til
þess að komast í meirihlutasamstarf
eftir langa eyðimerkurgöngu. Hildur
Björnsdóttir er vissulega þeirrar
skoðunar að best fari á að oddviti
stærsta flokksins, hún sjálf, verði
borgarstjóri, en það er þó tæpast frá-
gangssök ef Einar gerir borg-
arstjóraembættið að úrslitaatriði.
Fyrir Sjálfstæðisflokkinn skiptir ein-
faldlega meira máli að komast í
meirihluta en að hreppa borg-
arstjórastólinn, þótt auðvitað væri
það betra. En allt mun það kosta.
Þá er ónefndur kostnaðurinn
vegna samstarfsflokka, en nokkuð
ljóst er að bæði Viðreisn og Flokkur
fólksins myndu selja sig dýrt gegn
dýrari eiðum um að samstarfið haldi
hvað sem tautaði og raulaði.
Kvölin og völin við
valdastóla Ráðhússins
Morgunblaðið/Hari
Borgarstjórn Dagur B. Eggertsson borgarstjóri í ræðustól borgarstjórnar í
Ráðhúsinu. Á næstu dögum ræðst pólitísk framtíð hans í borgarmálum.
Í borgarstjórn sitja 23 borg-
arfulltrúar og því þarf a.m.k. 12
þeirra til að mynda meirihluta.
Það er flókið þegar 8 flokkar
eiga í hlut, flestir fámennir, en
verður enn flóknara þegar sum-
ir þeirra útiloka samstarf við
suma eða alla flokka.
Í ljósi dræms árangurs ætla
Vinstri græn að sitja alveg hjá,
Píratar útiloka samstarf við
Sjálfstæðisflokk og Sósíalistar
við alla „auðvaldsflokka“.
Ekki einfalt að
berja saman
MEIRIHLUTAR
Borgarfulltrúar
12 þarf í meirihluta
D
S
B
P
J
C
F
V Taka ekki þátt í meirihluta.
Ekki með D eða C.
Ekki með D.