Morgunblaðið - 05.09.2022, Síða 15

15
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 5. SEPTEMBER 2022
Á landsleiknum „Upp með sokkana, Þórólfur“ var eitt sinn hrópað á gamla Melavellinum. Guðni forseti er vel að sér í íþróttasögunni og hlýddi því kallinu á landsleiknum um helgina.
Eggert
Full ástæða er til
þess að leggja vel við
hlustir þegar ekki
einungis fulltrúar at-
vinnulífsins kvarta
sáran undan sífellt
meira íþyngjandi
regluverki frá Evr-
ópusambandinu í
gegnum aðild Ís-
lands að samn-
ingnum um Evr-
ópska
efnahagssvæðið (EES). Það eitt og
sér ætti að vera nægt tilefni til
þess að staldra við og íhuga á
hvaða leið við séum með aðildinni
að samningnum. Sama á við um
fulltrúa stjórnsýslunnar.
Fjallað var til að mynda um mál-
ið á Innherja á Vísir.is í lok síðasta
árs þar sem rætt var við Unni
Gunnarsdóttur, varaseðlabanka-
stjóra Fjármálaeftirlits Seðla-
banka Íslands. Sagði hún meðal
annars að regluverkið í kringum
fjármálakerfið hér á landi væri lík-
lega orðið flóknara en góðu hófi
gegndi og vísaði í þeim efnum
fyrst og fremst til þess regluverks
sem borizt hefur til landsins í
gegnum EES-samninginn.
Hliðstæð gagnrýni kom fram í
máli Lilju Bjarkar Einarsdóttur,
bankastjóra Landsbankans, í Dag-
málum á mbl.is á dög-
unum. Hún sagði þar
að eftirlitskröfur, sem
rekja mætti til reglu-
verks frá Evrópusam-
bandinu, þýddu að sí-
fellt meiri vinna færi í
skriffinnsku. Virkt eft-
irlit væri mikilvægt en
að það mætti hins veg-
ar ekki verða svo
íþyngjandi að starfsfólk
horfði aðallega í bak-
sýnisspegilinn.
Ógerningur að
ímynda sér flækjustigið
Fulltrúar atvinnulífsins og
stjórnsýslunnar hafa þannig verið
ágætlega samstíga í gagnrýni sinni
í þessum efnum. Unnur benti með-
al annars á það að umstangið í
kringum innleiðingu á regluverki
frá Evrópusambandinu kæmi niður
á getu Fjármálaeftirlitsins til þess
að sinna mikilvægum eftirlits-
störfum: „Þegar regluverkið er
komið út í öfgar er hætta á því að
það þjóni ekki þeim markmiðum
sem að er stefnt.“
Mikil vinna færi þannig í það hjá
Fjármálaeftirlitinu að aðstoða
stjórnvöld við að semja lagafrum-
vörp vegna innleiðingar á reglu-
verki frá Evrópusambandinu sem
og að veita upplýsingar til annarra
eftirlitsstofnana innan Evrópska
efnahagssvæðisins um ýmis mál
sem ættu misjafnlega vel við hér á
landi. Í seinni tíð hefði stór hluti af
starfsemi stofnunarinnar farið í að
innleiða regluverk frá sambandinu.
„Ég held að það sé ógerningur
fyrir fólk sem vinnur ekki við
þetta að gera sér í hugarlund
hversu umfangsmikið og flókið
regluverkið er orðið,“ er enn frem-
ur haft eftir Unni. Tilefni viðtals-
ins var hliðstæð gagnrýni forstjóra
Fjármálaeftirlits Noregs og Dan-
merkur í Financial Times skömmu
áður. Regluverkið væri einfaldlega
orðið of flókið og þungt í fram-
kvæmd og kæmi niður á eftirlits-
hlutverki stofnananna.
Magn og gæði fara
ekki saman
Haft var eftir Jesper Berg, for-
stjóra danska jármálaeftirlitsins,
að regluverk Evrópusambandsins
væri einfaldlega orðið of viðamikið.
Fyrir vikið væri hætta á því að
týnast í smáatriðum í stað þess að
leggja áherzlu á þá áhættuþætti
sem fyrir hendi væru. Þrátt fyrir
hundruð starfsmanna gæti stofn-
unin ekki bæði haft umsjón með
innleiðingu á flóknu regluverki og
staðið fullnægjandi vörð um
fjármálakerfið.
Vert er að hafa í huga í þessu
sambandi að enginn skortur var á
umfangsmiklu regluverki um fjár-
málalífið þegar bankakerfið féll
haustið 2008 enda kom það í flest-
um tilfellum frá Evrópusamband-
inu í gegnum EES-samninginn.
Líkt og komið hefur verið inn á
getur regluverk hins vegar hæg-
lega orðið svo flókið og íþyngjandi
að það geri illt verra við slíkar að-
stæður. Magn og gæði fara þar
einfaldlega ekki saman.
Fyrirkomulagið hér á landi
verður vart verra ef undan er skil-
in innganga í Evrópusambandið.
Þannig er óheimilt, samkvæmt
EES-samningnum, að innleiða það
regluverk sem berst í gegnum
hann á minna íþyngjandi hátt hér
á landi en fullt svigrúm er í raun
til þess að innleiða það á meira
íþyngjandi hátt. Utan EES væri í
það minnsta mögulegt að setja
minna íþyngjandi reglur í stað
regluverks sambandsins eða alls
engar reglur.
Mikil útþensla hins opinbera
Með inngöngu í Evrópusam-
bandið yrði farið úr öskunni í eld-
inn þegar kemur að umfangi
stjórnsýslunnar hér á landi og
íþyngjandi regluverki, líkt og á
ófáum öðrum sviðum. Þannig segir
til að mynda í gögnum frá sam-
bandinu sjálfu, í tengslum við mis-
heppnaða umsókn vinstri stjórnar-
innar um inngöngu í það á sínum
tíma, að stjórnsýslan hér á landi sé
lítil og að innganga kallaði á um-
fangsmikla útþenslu hins opinbera.
Við Íslendingar erum sífellt að
taka upp stærri hluta regluverks
Evrópusambandsins, í gegnum að-
ildina að EES-samningnum, þó
enn séum við langt frá því að
gangast alfarið undir það, líkt og
fylgdi inngöngu í sambandið. Bilið
þar á milli hefur hins vegar farið
minnkandi. Einkum þar sem sviðið
sem samningurinn nær til, innri
markaður Evrópusambandsins,
bæði dýpkar sífellt og þenst út til
fleiri málaflokka.
Hins vegar er leið út úr þessum
aðstæðum. Leið sem ríki heimsins
kjósa alla jafna að fara þegar þau
semja um milliríkjaviðskipti og þar
á meðal stærstu efnahagsveldin
með sína umfangsmiklu viðskipta-
hagsmuni. Þar með talið Evrópu-
sambandið. Víðtækur fríverzl-
unarsamningur. Leið sem, ólíkt
EES-samningnum, felur ekki í sér
einhliða upptöku íþyngjandi reglu-
verks og vaxandi framsal valds yf-
ir eigin málum.
Eftir Hjört J.
Guðmundsson »Með inngöngu í
Evrópusambandið
yrði farið úr öskunni í
eldinn.
Hjörtur J.
Guðmundsson
Höfundur er sagnfræðingur og
alþjóðastjórnmálafræðingur (MA í
alþjóðasamskiptum með áherzlu á
Evrópufræði og öryggis- og varnar-
mál).
hjortur@civis.is
Stjórnsýslan kvartar undan flóknu regluverki