Morgunblaðið - 01.10.2022, Blaðsíða 18

18 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 1. OKTÓBER 2022
BAKSVIÐ
Sigtryggur Sigtryggsson
sisi@mbl.is
Vegagerðin birti í sumar áætlun um
umhverfismat fyrir væntanlegan
vegstokk á Sæbraut. Skipulags-
stofnun hefur leitað umsagna hjá
þeim aðilum sem lögbundið er að
gera, til dæmis Reykjavíkurborg.
Skipulagsfulltrúi Reykjavíkur
hefur nú samþykkt umsögn um
verkefnið, sem unnin var af deildar-
stjórum aðal- og deiliskipulags.
Þegar umsögnin er lesin vekur
sérstaka athygli sá kafli hennar sem
fjallar um umferðarþunga. Skipu-
lagsfulltrúi bendir á það að í mats-
áætluninni sé gert ráð fyrir að um-
ferð um Sæbraut aukist um 2%
árlega næstu 20 árin.
Umræddar forsendur sé ekki að
finna í aðalskipulagi og þar með ekki
skýrt hvaða forsendur liggja hér að
baki, þ.e. að bílaumferð muni vaxa
hraðar en sem nemur íbúafjölgun og
fjölgun starfa.
Dregið verði úr bílaumferð
„Það er mjög umdeilanlegt að
gera ráð fyrir slíku, ekki síst í ljósi
þess að öll opinber og samþykkt
markmið snúa að því að draga úr
bílaumferð, í það minnsta pr. íbúa og
að breyta ferðavenjum til framtíðar
litið.“ segir í umsögninni.
Reynslutölur síðustu áratuga sýni
að umferð pr. íbúa hefur verið að
aukast. Ýmsar ástæður séu fyrir því;
aukin bílaeign, sem nú er að nálgast
mettun (bílar orðnir fleiri en bíl-
próf), aukin ferðavirkni í flóknara
borgarsamfélagi og aukin atvinnu-
þátttaka. Þessar forsendur eigi hins
vegar tæplega við lengur og því
hæpið að beita beinum framreikn-
ingum. Það sé m.a. hægt að setja
spurningarmerki við þá forsendu að
ferðavirkni haldi áfram að vaxa.
„Horft til ýmissa djúplægra þró-
unarferla þá er það raunar ekki lík-
legt; s.s. öldrun samfélagsins, hlut-
fallslega færri á vinnualdri, vaxandi
sjálfvirkni og minnkandi vinnuafls-
þörf, færri börn á heimili og aukin
áhersla á fjarfundi og fjarvinnu.
Ýmsar rannsóknir hafa raunar frek-
ar bent til fækkunar ferða pr. íbúa
og ekki ólíklegt að það fylgi stækkun
borga með auknum vegalengdum og
umferðarþunga. Síðasta mæling í
ferðavenjukönnun sýndi fækkun á
ferðum pr. íbúa sem gæti verið vís-
bending um þessa þróun,“ segir m.a.
í umsögninni.
Þegar litið er á umsögnina í heild
er það niðurstaða skipulagsfulltrúa
að til að hægt verði að taka næstu
skref þurfi að skoða betur hvernig
hægt verði að draga úr þeim um-
hverfisáhrifum sem tilkoma Sæ-
brautarstokks hefur í för með sér og
birtast í matsskýrslunni.
„Sérstaklega þyrfti að rýna betur
umfang stokksins og breidd, hönnun
út frá umferðarhraða, hljóðvist og
(umferðar)tengingar á milli Voga-
hverfa. Sýna þarf hvernig hjólaum-
ferð flæðir á milli, hvernig börn
komast í skóla á milli hverfa, bæði á
framkvæmdatíma, í áfangaskiptingu
og að loknum framkvæmdum. Nauð-
synlegt er að sýna þær lausnir/til-
lögur eins nákvæmlega og hægt er.“
Leggja þurfi sérstakt mat á eft-
irfarandi þætti:
- Forsendur fyrir umferðarhraða
s.s. hönnunarhraða, 60 km/klst.
- Forsendur fyrir áætluðum um-
ferðarþunga og umferðarspá.
Fleiri valkosti fyrir umferð-
artengingum á milli Vogahverfa.
- Minnkað fótspor gatnamóta Sæ-
brautar/Skeiðarvogs/Kleppsmýr-
arvegar.
- Grennra þversnið.
- Sérstaklega tengingar inn og út
úr stokk við Kleppsmýrarveg.
Með þessum sviðsmyndum færist
verkefnið nær þeim markmiðum
sem fram koma í aðalskipulagi
Reykjavíkur 2040 og um leið stuðla
að betri greiningu á valkostum fyrir
þessa framkvæmd.
Í umsögninni segir enn fremur að
mikilvægt sé að vel takist til með
umrædda framkvæmd og þá sér-
staklega útfærslu gatnamóta Sæ-
brautar og Skeiðarvogs, þannig að
mannvirki falli sem best að sínu um-
hverfi og áhrif á aðliggjandi byggð
verði sem minnst, þ.m.t. af meiri
bílaumferð á Skeiðarvogi.
Útfæra þarf gatnamót betur
Sá valkostur um útfærslu, sér-
staklega gatnamót Skeiðarvogs og
Sæbrautar, sem skilgreindur eru í
matsáætlun, virðist ekki falla vel að
þessum markmiðum. Mikilvægt er
að mótuð verði önnur útfærsla sem
verður höfð til samanburðar í um-
hverfismatinu, þar sem gert er ráð
fyrir umfangsminni gatnamótum.
Eins og fram hefur komið hér í
blaðinu á undanförnum mánuðum
felst framkvæmdin í því að lækka
syðsta hluta Sæbrautar og setja
hana í steyptan vegstokk, á um eins
kílómetra löngum kafla, frá gatna-
mótum við Vesturlandsveg og norð-
ur fyrir gatnamótin við Kleppsmýr-
arveg, á móts við Húsasmiðjuna.
Einnig felst í framkvæmdinni að-
lögun á aðliggjandi götum með gerð
nýrra gatnamóta við Kleppsmýr-
arveg/Skeiðarvog. Vera kann að
gatnamótum við Súðarvog verði lok-
að fyrir bílaumferð. Þá verða göngu-
og hjólastígar aðlagaðir auk veitu-
kerfa.
Áætlað er að smíði Sæbrautar-
stokksins taki rúmlega tvö ár og
hann gæti orðið tilbúinn 2027.
Tillaga Arkís arkitekta, Lands-
lags og Mannvits fékk hæstu ein-
kunnina í heild í öllum matsþáttum í
hugmyndasamkeppni um uppbygg-
ingu í og við vegstokk á Sæbraut.
Úrslit voru tilkynnt í febrúar sl.
Umferðarþungi ofmetinn í spám?
- Skipulagsfulltrúi
hefur veitt umsögn
um matsáætlun
Sæbrautarstokksins
Tölvumynd/Arkís/Landslag/Mannvit
Vinningstillagan Þannig sjá arkitektarnir fyrir sér að umhorfs verði ofan á Sæbrautarstokknum í framtíðinni. Akvegur og borgarlínubraut við Vogatorg.
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is
Vísbendingar eru um að örvunar-
bólusetningar gegn Covid-19 geti
verið til meiri skaða en gagns hjá
aldurshópnum 18-29 ára. Þetta kem-
ur fram í nýlegri grein eftir Kevin
Bardosh við háskólana í Washington
og Edinborg og átta aðra vísinda-
menn, sem starfa m.a. við háskólana
í Oxford, Kaliforníu og Toronto og
Harvard-háskóla, auk Johns Hopk-
ins-háskóla.
Tilefni greinarinnar er að sumir
háskólar í Norður-Ameríku hafa
gert þá kröfu til nemenda sinna að
þeir hafi fengið þriðju bólusetn-
inguna gegn Covid-19. Þeir sem ekki
uppfylla þetta skilyrði fá ekki skóla-
vist. Vísindamennirnir mátu kosti og
galla þess að gefa þessum aldurshópi
örvunarskammta. Þeir áætla að gefa
verði 22.000 til 30.000 einstaklingum
á aldrinum 18-29 ára, sem ekki hafa
áður smitast af nýju kórónuveirunni,
örvunarskammt með mRNA bólu-
efni til að koma í veg fyrir eina spít-
alainnlögn vegna COVID-19.
Miðað við gögn frá sóttvarnastofn-
un Bandaríkjanna (CDC) og fleiri
telja þeir að bólusetningarskylda í
þessum aldurshópi geti valdið fleir-
um skaða en hún bjargar. Fyrir
hverja spítalainnlögn sem er forðað í
áður ósmituðum einstaklingi á þess-
um aldri telja höfundarnir að reikna
megi með 18 til 98 alvarlegum fylgi-
kvillum. Þar á meðal hjartabólgu í
körlum. Auk þess geti orðið vart það
mikilla ónæmisviðbragða í 1.373 til
3.234 tilfellum að þau hafi áhrif á
daglegt líf viðkomandi.
Þá telja greinarhöfundar að bólu-
setningarskylda í háskólum sé sið-
fræðilega röng, m.a. vegna þess að
ekki liggi fyrir formlegt mat á ávinn-
ingi og áhættu vegna bólusetningar í
þessum aldurshópi. Einnig geti bólu-
setningarskylda mögulega valdið
meira tjóni en gagni hjá sumum ein-
staklingum, svo nokkuð sé nefnt.
Óvissa með yngri en 59 ára
Leitað var viðbragða við þessu hjá
embætti sóttvarnalæknis og m.a.
spurt um afstöðu heilbrigðisyfir-
valda til bólusetninga ungra fullorð-
inna. Kamilla Sigríður Jósefsdóttir,
yfirlæknir bólusetninga, svaraði:
„Við mælum ekki með almennri
bólusetningu undir 59 ára umfram
skammt 3 sem er sýnt að var nauð-
synlegur til að veita bestu vörn gegn
alvarlegum veikindum vegna delta
þegar mælt var með honum og omik-
ron sömuleiðis, kom á daginn. Við er-
um því í annarri stöðu með fjórða
skammt ungra fullorðinna en Banda-
ríkin, hvað þá fimmta.
Ávinningur flestra undir 59 ára
aldri af frekari örvun er enn óviss í
besta falli. Þeir sem eru í hættu á al-
varlegum veikindum vegna annarra
undirliggjandi þátta geta þó þurft að
íhuga frekari örvunarskammta, um-
fram þriðja skammt sem er mælt
með almennt frá 16 ára aldri hér á
landi.
Einnig hefur verið mælt með frek-
ari örvun fyrir heilbrigðisstarfs-
menn til að draga eins og kostur er
úr útbreiðslu smita inn í þann hóp og
fjarvistum frá vinnu þótt sá ávinn-
ingur sé talinn minni en við t.d. ár-
lega inflúensubólusetningu.“
Óvíst um ávinning hjá undir 59 ára
- Sumir háskólar í N-Ameríku hafa sett skilyrði um örvunarskammt gegn Covid-19 - Hópur vísinda-
manna telur það geta valdið meiri skaða en gagni hjá 18-29 ára - Sumir þurfa að fá örvunarskammt
Morgunblaðið/Kristinn Magnússon
Óvissa Heilbrigðisyfirvöld hér mæla ekki með fleiri en þremur bólusetningum gegn Covid-19 hjá yngri en 59 ára.