Morgunblaðið - 01.10.2022, Blaðsíða 25

25
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 1. OKTÓBER 2022
Innsigling Morgunbirtan er dulúðug þegar siglt er inn til Færeyja með ferjunni Norrænu og farþegarnar virða fyrir sér grænar hlíðar eyjanna vafðar þokuslæðum.
Árni Sæberg
„Ef íslenskan hverf-
ur tapast þekking og
við hættum að vera
þjóð.“ Þessi orð frú
Vigdísar Finn-
bogadóttur, fv. forseti
Íslands, eru orð að
sönnu og eiga erindi
við okkar samfélag. Í
vikunni fór fram mál-
ræktarþing Íslenskrar
málnefndar í Þjóð-
minjasafni Íslands þar
sem áskoranir tungu-
málsins okkar voru ræddar. Íslensk
tunga stendur á krossgötum móts
við bjarta framtíð eða menning-
arlegt stórtjón ef ekki er staðið vel
að málefnum hennar. Íslenskan
stendur frammi fyrir tæknibreyt-
ingum og samfélagsbreytingum. Í
stað afturhaldssemi er nú nauðsyn-
legt fyrir íslenska tungu að standast
tímans tönn með því að aðlagast
með þjóðinni og nýjum málhöfum að
fjölbreyttu heimssamfélagi. Fjöl-
menningarlegt samfélag, stafræn
bylting og kröfur íbúa landsins til
tungumálsins og þeirrar þjónustu
sem hægt er að fá á íslensku þurfa
að vera leiðarljós stjórnvalda við
stefnumótun og aðgerðir í þágu ís-
lenskunnar á næstu árum.
Aðgerðir stjórnvalda
Margt hefur áunnist á síðast-
liðnum árum þökk sé meðal annars
þingsályktun um að efla íslensku
sem opinbert mál á Íslandi sem
samþykkt á Alþingi í júní 2019 og
aðgerðaáætlun sem henni fylgdi.
Meginmarkmið hennar var að ís-
lenska væri notuð á öllum sviðum
samfélagsins, íslenskukennsla og
menntun yrði efld á öllum skólastig-
um og að framtíð íslenskrar tungu í
stafrænum heimi yrði tryggð. Auk-
inheldur hefur fjármunum verið for-
gangsraðað í að styðja skapandi
greinar þar sem íslenska er að-
alverkfærið. Þannig var til að
mynda íslensk bókaútgáfa efld með
stuðningskerfi fyrir íslenska bóka-
útgáfu sem felur í sér endurgreiðslu
allt að 25% útgáfu-
kostnaðar íslenskra
bóka. Árangurinn hef-
ur verið frábær og
fjöldi útgefinna bóka á
íslensku aukist mjög.
Þá var svipuðu kerfi
komið á til þess að
styðja við einkarekna
fjölmiðla sem gegna
mikilvægu hlutverki í
að miðla efni á ís-
lensku.
Vinna við nýja
þingsályktun-
artillögu 2023-2025
Stjórnvöld ætla sér áframhald-
andi stóra hluti í málefnum íslensk-
unnar. Ráðgert er að leggja fram
þingsályktunartillögu um aðgerðir í
þágu íslenskrar tungu fyrir árin
2023-2025 á næsta vorþing og á
næstu misserum verða áherslurnar
þrenns konar:
Aukið aðgengi að
íslensku í atvinnulífinu
Á ársfundi atvinnulífsins í vikunni
kom forsætisráðherra inn á mik-
ilvægi tungumálsins fyrir erlent
starfsfólk til þess að komast inn í
samfélagið. Því er ég sammála en
auka þarf aðgengi að íslensku fyrir
þá sem þurfa á því að halda í at-
vinnulífinu. Íslenskan er fyrir alla
óháð aðstæðum þeirra sem kjósa að
setjast hér að. Ísland er fjölmenn-
ingarlegt samfélag og með auknu
aðgengi að íslenskunámi fjölgum við
tækifærum fólks og verðum sterk-
ari sem heild. Þetta snýr að velsæld
þeirra sem hér kjósa að búa og það
er ríkur vilji hjá stjórnvöldum að
efla samvinnu um markvissar að-
gerðir og virkja fleiri til þátttöku,
hvort sem það er í menningar-, fé-
lag-, atvinnu- eða menntamálum eða
atvinnulífinu. Ég tel til að mynda að
stjórnvöld og atvinnulíf geti náð
miklum árangri með því að vinna
sameiginlega að búa svo um hnút-
anna að erlent starfsfólk geti sótt ís-
lenskukennslu á vinnutíma. Það er
einbeittur vilji okkar að hafa ís-
lenskuna í forgrunni og auki að-
gengi allra að henni. Umræðan á
heima hjá okkur öllum því að hún er
menningarleg og samfélagsleg
ábyrgð okkar allra.
Fyrsta sæti í almannarými
Íslenskan þarf að vera í fyrsta
sæti í almannarými. Heyranleiki og
sýnileiki íslenskunnar er grundvöll-
urinn að því að við sem hér búum og
gestir sem koma kynnist íslensku
samfélagi á forsendum íslensk-
unnar. Íslenskan þarf því að heyrast
og sjást fyrst áður en við tökum upp
önnur tungumál til að skilja hvort
annað. Afla þarf upplýsinga um við-
horf almennings til tungumálsins og
annarra mála. Áætlað er að taka ár-
lega stöðu íslenskunnar og bregðast
við, í samráði við íslenska málnefnd.
Íslenskan á líka sinn eigin dag, Dag
íslenskrar tungu, 16. nóvember
næstkomandi. Farið verður í aukna
vitundarvakningu á málefnum ís-
lenskunnar á þeim degi og í kring-
um hann. Heil vika verður tileinkuð
íslenskunni í nóvember.
Máltækni er framtíðin
Síðast en ekki síst, er það hjart-
ans mál að við getum talað við tæk-
in okkar á íslensku. Undanfarin ári
hafa stjórnvöld ásamt atvinnulífinu
fjárfest ríkulega í máltækni sem
mun gera fólki kleift að tala við tæki
á íslensku. Þessar aðgerðir geta
veitt öðrum þjóðum og litlum mál-
svæðum innblástur hvernig sækja
megi fram fyrir tungumálið í staf-
rænum heimi. Nú þegar innviða-
uppbyggingu í máltækni er lokið og
við höfum gagnagrunna, málheildir,
raddsýni, upptökur og orðasöfn sem
nýtast fyrirtækjum og stofnunum í
því að taka af skarið og nýta sér tól-
in í sínu starfsumhverfi, almenningi
og íslenskunni til hagsbóta. Aðeins
örfá dæmi um hagnýtingu þessara
máltæknilausa eru rauntímatextun
sjónvarpsefnis, þýðingarvélar á
milli íslensku og ensku eða tal-
gervilsraddir fyrir blinda og sjón-
skerta.
Við ætlum að sækja fram og
styrkja stöðu íslenskunnar til fram-
tíðar, því ef við gerum það ekki,
gerir það enginn fyrir okkur. Stönd-
um því saman í því að halda íslensk-
unni á lofti fyrir okkur og komandi
kynslóðir – og tryggjum þannig að
saga þjóðar okkar verði áfram skrif-
uð á íslensku.
Lilja Dögg
Alfreðsdóttir
»Heyranleiki og sýni-
leiki íslenskunnar er
grundvöllurinn að því að
við sem hér búum og
gestir sem koma kynn-
ist íslensku samfélagi á
forsendum íslensk-
unnar.
Lilja Dögg
Alfreðsdóttir
Höfundur er menningar- og við-
skiptaráðherra og varaformaður
Framsóknar.
Skrifum söguna áfram á íslensku
Morgunblaðið/Eggert
Fjársjóður „Íslensk tunga stendur á krossgötum móts við bjarta framtíð
eða menningarlegt stórtjón ef ekki er staðið vel að málefnum hennar.“