Morgunblaðið - 08.10.2022, Qupperneq 28

28 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 8. OKTÓBER 2022
Svölutjörn 45-47, 260 Reykjanesbæ
Nánari upplýsingar á skrifstofu s. 420 6070 eða eignasala@eignasala.is
Rúmgóð 4ra herbergja íbúð á annarri hæð í fjórbýlishúsi með sér inngangi.
Mjög vel staðsett eign í göngufæri við Akurskóla
og tvo leikskóla í Tjarnahverfi.
Jóhannes Ellertsson
Löggiltur fasteignasali
s. 864 9677
Júlíus M Steinþórsson
Löggiltur fasteignasali
s. 899 0555
Bjarni Fannar Bjarnason
Aðstoðamaður fasteignasala
s. 773 0397
Verð 54.500.000 kr. Stærð 113,3 m2
E
kki er alltaf allt sem sýnist þegar orðin og merking þeirra eru ann-
ars vegar. Mér kom það í hug í veiðiferð norður í Fljótum þegar
einn vinur minn spurði hvort ég væri þá staddur í Hrútadal, sögu-
sviði skáldsögunnar Dalalífs eftir Guðrúnu Árnadóttur frá Lundi í
Stíflu í Fljótum. Víða er talað um að sveitin á þeim slóðum hafi verið Guðrúnu
fyrirmynd þegar hún skrifaði þessa fyrstu skáldsögu sína – sem Ingveldur
Einarsdóttir hælir í Nýju kvennablaði 1948 fyrir „að vera laus við áróður fyr-
ir vissu málefni“.
Dalalíf kom út á árunum 1946-51 – þegar Guðrún var um sextugt. Hún
varð strax mest lesni höfundur landsins og við bæinn Lund er nú skilti um
hana. Ferðamaður í Fljótunum á þó bágt með að átta sig á dalalífinu á þess-
um slóðum því fram undan hlaðinu er nú virkjunarlón Skeiðsfossvirkjunar.
Hin grösuga sveit Dalalífs
er horfin undir vatnið, „inn í
fortíðina með öllum sínum
sólríku gleðistundum og
dimmu vonbrigðaskuggum“
– eins og Guðrún skrifar um
Hrútadal í sögulok: „Sólin
uppljómar dalinn og ilmandi
heylykt berst með hægum sunnanblæ af nýþurrkaðri töðu, þegar ferðakonan
ríður fram hjá bæjunum. Þar er alls staðar verið að bera saman fyrstu töðu-
sætin á sumrinu. Hún hefur aldrei kvatt dalinn eins fagran og nú.“ Ferða-
konan er Dísa fósturdóttir á höfuðbólinu Nautaflötum en „fram undan sýnist
henni hilla undir bjartari framtíð en áður“.
Þegar Guðrún sat við að skrifa um þennan skraufþurra og sólbakaða dal
var verið að undirbúa bjartari framtíð á Siglufirði með Skeiðsfossvirkjun
sem hafði rétt sökkt dalnum þegar bókin kom út. Framkvæmdir hófust árið
1942 og straumi var hleypt á í mars 1945. Þá hafði um 50 manns verið gert að
flytja af bæjum sínum í því sem var „með fegurstu sveitum landsins“. Fjórar
jarðir eyddust og aðrar sex urðu óbyggilegar. Hálfri öld síðar upplýsti Jakob
Björnsson að Skeiðsfossvirkjun væri í hópi „sex virkjana í heiminum, sem
flæmt hefðu flest fólk af heimilum sínum, miðað við orkuna, sem nýtt var“
skv. bloggi Ómars Ragnarssonar. Ómar hefur stungið upp á að leggja þessa
virkjun af til að ná fram hinu upprunalega landslagi – líkt og í Elliðaárdal.
Á stríðsárunum var sú hugmynd ekki til að hægt væri að vera á móti nú-
tímanum og þeirri björtu framtíð sem virkjanir færðu – eins og Stefán Þor-
láksson (sem bjó á Gautastöðum í Stífludal til 23 ára aldurs) sagði í viðtali við
Moggann 2009: „Það var engin sátt um þetta, fólk var mjög óánægt en í þá
daga var land tekið eignarnámi. Það þýddi ekkert að segja neitt, þetta var
einfaldlega tekið af fólki.“
Þannig býr þungur áróður undir og gerir Dalalíf að pólitískustu skáldsögu
20. aldarinnar, fullri af trega yfir mannlífinu sem var sökkt – án þess að segja
það hreint út eða hafa tiltækt tungutak til að vera á móti því að verið sé að
drekkja æskuslóðum höfundarins í þágu bjartari framtíðar.
„… með fegurstu
sveitum landsins“
Tungutak
Gísli Sigurðsson
gislisi@hi.is
Morgunblaðið/Páll Jónsson
Stífla fyrir virkjun;
fyrirmynd Hrútadals.
A
lþýðusamband Íslands (ASÍ) heldur 45. þing sitt í
næstu viku (10. til 12 október). Skuggi ágrein-
ings og persónulegrar óvildar milli forystu-
manna innan sambandsins hefur einkennt starf
þess á árinu.
Drífa Snædal, eina konan sem hefur setið á forsetastóli
ASÍ, sagði af sér embættinu 10. ágúst 2022 en hún hafði
gegnt því frá 2018. Blásið hafði verið til mikillar andúðar
gegn henni. Hún væri fulltrúi gamallar valdaklíku.
Ragnar Þór Ingólfsson, formaður Verslunarmanna-
félags Reykjavíkur (VR), líklega næsti forseti ASÍ, ritaði
grein, sem birtist á vefsíðunni Vísi 10. febrúar 2022, þar
sem hann sagðist hafa náð kjöri árið 2017 sem formaður
VR vegna þess að hann lýsti vantrausti á stefnu ASÍ og for-
ystu þess. Hann vildi gefa félagsmönnum VR val um aðra
rödd og aðra stefnu en miðstýrða af forystu ASÍ og Gylfa
Arnbjörnssyni, þáv. forseta, undir merkjum SALEK.
SALEK er skammstöfun fyrir samstarf um launa-
upplýsingar og efnahagsforsendur kjarasamninga. Vinna
undir merkjum SALEK hófst 2013 með úttekt BSRB, KÍ,
BHM, ASÍ, Samtaka atvinnulífsins (SA) og samninga-
nefnda ríkis, Reykjavíkurborgar og Sambands íslenskra
sveitarfélaga á umhverfi kjara-
samninga á hinum Norðurlönd-
unum. Lögð var áhersla á heildar-
endurskoðun samningalíkansins.
Með samstarfinu vildu heildar-
samtökin stuðla að því að bæta
þekkingu og vinnubrögð við und-
irbúning og gerð kjarasamninga að
norrænni fyrirmynd.
Þegar Drífa Snædal tilkynnti af-
sögn sína sagðist hún hafa þurft að
bregðast við linnulausri en óljósri
gagnrýni formanns VR á störf sín.
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar, sagði á
Facebook vegna afsagnarinnar að Drífa hefði „lokað sig
inni í blokk með nánasta samstarfsfólki forvera síns, Gylfa
Arnbjörnssonar, og þeirri stétt sérfræðinga og efri milli-
stéttarfólks sem [réði] ríkjum í stofnunum ríkisvaldsins á
Íslandi og einnig á skrifstofum Alþýðusambandsins“.
Halla Gunnarsdóttir kom til starfa sem framkvæmda-
stjóri ASÍ í mars 2020. Hún sagði sig frá starfinu 22. sept-
ember 2022 með þeim orðum, í samtali við Morgunblaðið,
að fyrir henni hefði vakað að efla ASÍ með Drífu en þess í
stað
hefði hún orðið vitni að „hatrömmustu valdabaráttu“
sem hún hefði nokkru sinni kynnst. Hún hefði dregið úr
þeim „þróttinn og drepið samstöðuna“.
Bæði Drífa og Halla nefna hópuppsagnir Sólveigar Önnu
á starfsfólki stéttarfélagsins Eflingar sem skýrasta vitn-
isburðinn um ágreininginn innan verkalýðshreyfing-
arinnar.
Samstaða Ragnars Þórs og Vilhjálms Birgissonar,
verkalýðsforingja á Akranesi, með Sólveigu Önnu sýni að
hjá þeim ráði ekki hugsjónir, eða virðing fyrir meginsjón-
armiðum hreyfingarinnar fyrr og síðar, heldur einungis
fíkn í völd.
Ragnar Þór Ingólfsson lítur núorðið á sig sem forseta
ASÍ. Kristján Þórður Snæbjarnarson, formaður Rafiðn-
aðarsambandsins, vill sitja áfram í embætti 1. varaforseta,
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar, vill embætti 2.
varaforseta og Vilhjálmur Birgisson, formaður VLFA og
formaður Starfsgreinasambandsins, býður sig fram sem 3.
varaforseti.
Vilhjálmur skrifaði nýlega á Facebook: „Ég tel ef þetta
forsetateymi nái kjöri þá verði það afar öflugt …“ Að efast
um eigið ágæti er veikleikamerki í þessum hópi.
Í fyrrnefndu samtali við Morgunblaðið gaf Halla Gunn-
arsdóttir til kynna að atburðarásin að valdatöku þessarar
róttæku blokkar innan ASÍ hefði „verið ákveðin fyrirfram,
með aðstoð fræðilegra kenninga“. Hún nefnir ekki kenn-
ingarnar en þær má líklega finna í boðskap öfgamanna til
vinstri, sósíalistanna, sem stóðu upphaflega að valdatöku
Sólveigar Önnu í Eflingu og fengu síðan Ragnar Þór og Vil-
hjálm á sitt band.
Halla segir að aðeins með „hugarleikfimi“ sé unnt að
komast að þeirri niðurstöðu sem
Ragnar Þór hefur kynnt, að
Drífa Snædal hafi verið „bein
framlenging af Gylfa Arnbjörns-
syni eða að Drífa hafi viljað taka
verkfallsrétt af fólki“. Þetta sé
ekki aðeins ósatt heldur líka
ærumeiðandi fyrir manneskju
sem hafi helgað sig verkalýðs-
baráttu.
Um SALEK sagði Halla 4.
október í Morgunblaðinu að það
væri alls ekki til umræðu innan
verkalýðshreyfingarinnar. Því hefði verið hafnað á þingi
ASÍ árið 2016 og varla rætt eftir það.
Að Ragnar Þór nefni SALEK í grein 10. febrúar 2022 til
ávirðingar Drífu sýnir ekki annað en illvilja. Hann lét ekki
við hann sitja heldur sagði:
„Það er bullandi pólitík innan verkalýðshreyfingarinnar.
Og hún er ógeðsleg og hefur verið ógeðsleg þau 13 ár sem
ég hef starfað á vettvangi hennar. […]
Það eru margir skuggar og mörg skúmaskot innan
verkalýðshreyfingarinnar. Þar er valdabarátta og þar er
hatur. Svo mikið hatur gagnvart ákveðnum röddum og
skoðunum að það gæti hæglega flokkast sem ofbeldi.“
Ragnar Þór hafði jafnframt á orði að hugsanlega beitti
hann sér fyrir úrsögn VR úr ASÍ. Tólfta september 2022,
skömmu áður en hann lýsti yfir ASÍ-forsetaframboðinu,
sagði hann í samtali við Gunnar Smára Egilsson, hug-
myndasmið og áróðursmann sósíalista, í hlaðvarpsþætti
hans Rauða borðinu, að VR kynni að segja skilið við ASÍ.
Ef til vill væri þeim 175 milljónum króna, sem rynnu árlega
frá verslunarfólki í sjóði ASÍ, betur varið í að styrkja starf-
semi VR.
Ragnar Þór veifaði peningavopni frá verslunarfólki þeg-
ar hann hóf samtöl innan ASÍ til stuðnings eigin framboði í
forsetastólinn.
Í byrjun næstu viku lýkur þessum kafla valdabarátt-
unnar í ASÍ. Næst snúa nýju valdhafarnir sér að samfélag-
inu í heild. Það er eins gott að verða við öllu búinn.
Róttæka þríeykið nær ASÍ
Samstaða Ragnars Þórs og Vil-
hjálms Birgissonar, verkalýðs-
foringja á Akranesi, með Sól-
veigu Önnu ræðst ekki af
virðingu fyrir meginsjónarmið-
um ASÍ heldur af fíkn í völd.
Bjorn Bjarnason
bjorn@bjorn.is
Nú í ár héldu Mont Pelerin-
samtökin, alþjóðleg samtök
frjálslyndra fræðimanna og annarra
áhugamanna um frelsi, aðalfund
sinn í fyrstu viku október í Osló. Þau
voru stofnuð að frumkvæði ensk-
austurríska hagfræðingsins Frie-
drichs von Hayeks, Nóbels-
verðlaunahafa í hagfræði, í Sviss
vorið 1947, svo að þau eru nú 75 ára.
Meðal stofnenda voru þrír aðrir hag-
fræðingar, sem áttu eftir að fá Nób-
elsverðlaun, Milton Friedman,
George J. Stigler og Maurice Allais,
heimspekingarnir Karl R. Popper og
Bertrand de Jouvenel og hagfræð-
ingarnir Ludwig von Mises og Wil-
helm Röpke. Samtökin hafa enga
stefnu og reka enga starfsemi, held-
ur hafa það hlutverk eitt að vera
reglulegur umræðuvettvangur
þeirra, sem láta sig frelsið skipta.
Ég sat í stjórn samtakanna 1998-
2004 og skipulagði svæðisþing
þeirra á Íslandi sumarið 2005.
Fundarmenn í Osló fengu allir að
gjöf bók, sem bandaríski hagfræð-
ingurinn Bruce Caldwell hefur tekið
saman með útdráttum úr erindum á
stofnþinginu 1947 og umræðum, sem
ritari Hayeks, Dorothy Hahn, hafði
jafnóðum samið, og er hún hin fróð-
legasta. Frægasta atvikið á stofn-
þinginu var þó, þegar einhverjir
fundarmenn töldu endurdreifingu
tekna koma til greina, en þá reis
Ludwig von Mises hneykslaður upp
og gekk út með orðunum: „Þið eruð
samansafn af sósíalistum!“ Þetta var
sennilega sá hópur í Evrópu, sem
fjarlægastur var sósíalisma, en Mi-
ses vildi halda árunni hreinni. Einn
af stofnendum Mont Pelerin-
samtakanna var Norðmaður, hag-
fræðingurinn dr. Trygve Hoff, sem
lengi var ritstjóri viðskiptatímarits-
ins Farmand, og var hans minnst á
þessu þingi. Sannleikurinn er sá,
eins og ég mun ræða í væntanlegri
bók, að frjálshyggja eða frjálslynd
íhaldsstefna stendur traustum sögu-
legum rótum á Norðurlöndum og
henni er aðallega að þakka gott
gengi þessara landa.
Athugasemdir og leiðréttingar vel þegnar
Hannes H. Gissurarson
hannesgi@hi.is
Fróðleiksmolar úr sögu og samtíð
Osló, október 2022