Morgunblaðið - 13.10.2022, Blaðsíða 26

MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 13. OKTÓBER 2022
Gunnlaugur Snær Ólafsson
gso@mbl.is
Talin er mikil þörf á að efla haf-
rannsóknir hér á landi svo um
munar, að því er fram kemur í ný-
útkominni greinargerð um stöðu
haf- og fiskirannsókna og leiðir til
að efla þær, sem Jóhann Sigurjóns-
son, fyrrverandi forstjóri Hafrann-
sóknastofnunar, vann fyrir Svan-
dísi Svavarsdóttur, matvæla-
ráðherra.
Þar segir að meðal annars þurfi
að efla rannsóknir á nýliðun nytja-
stofna, á erfðasamsetningu þeirra
og hugsanlegum áhrifum áratuga-
veiðiþrýstings og stærðarvals veið-
arfæra. Kortleggja þurfi og greina
búsvæði á hafsbotni og vakta
smærri fiskistofna á grunnslóð.
Lagt er til að skoðað verði hvort
leggja megi auknar lögbundnar
skyldur á útgerðina til að leggja
sitt af mörkum við rannsóknir.
Annars vegar í formi gagna, eins
og til að mynda með rafrænu eft-
irliti veiða og rafrænum aðgangi að
veiði- og vinnslugögnum, og hins
vegar í formi skipatíma.
Þolir ekki hagræðingu
Í greinargerðinni er meðal ann-
ars vakin athygli á mikilvægi svo-
kallaðra vöktunarverkefna. Þau
tryggi vísindalegan grunn að baki
fiskveiðiráðgjöf stjórnvalda og
þannig styðji vöktunin við sjálf-
bærar veiðar á nytjastofnum.
Stærsti útgjaldaliður Hafrann-
sóknastofnunar tengist umhverfis-
og fiskistofnavöktun. Kostnaðurinn
við vöktunina ogrekstur rann-
sóknaskipa stofnunarinnar er um
70% af heildarrekstrinum.
„Aðalsmerki vöktunarverkefna
er að þau séu framkvæmd með
sama hætti ár hvert og með sem
allra minnstum breytingum (helst
engum) svo vöktunin skili sér í
vönduðum stofnúttektum og sem
vísitölur í stofnmatslíkönum, sem
eru grundvöllur ráðgjafar allra
helstu fiskistofnanna. Að breyta
slíkri vöktun hefur verið líkt við að
tommustokknum sé breytt og mæl-
ingar gerðar ómarktækar. Það, að
gerðar séu árlega hagræðingar-
kröfur í ríkisrekstrinum, er í afar
mikilli mótstöðu við þessi megin-
viðfangsefni. Á þessu verður því að
finnast lausn ef ekki á að fara illa í
vöktun fiskistofna og umhverfis,“
segir í greinargerðinni.
Er því velt upp hvort tímabært
kunni að vera að „eiga samtal“ um
skilgreiningu á skyldum Hafrann-
sóknastofnunar svo hægt sé betur
að meta fjárþörfina og forgangs-
raða. Leggur hann sérstaklega til
að skilgreind verði hrein vöktunar-
verkefni Hafrannsóknastofnunar,
en þau séu þess eðils að þau geti
ekki undirgengist árlega hagræð-
ingarkröfu stjórnvalda án þess að
missa marks.
Talin er þörf á að tryggja fjár-
mögnun hafrannsókna betur og er
því lagt til að veiðileyfagjald á
hverjum tíma renni til starfsemi
Hafrannsóknastofnunar og annarr-
ar innviðastarfsemi í sjávarútvegi.
Hætt verði að greiða
með aflaheimildum
Talið er nauðsynlegt að kanna
hvort tilefni sé til að hætt verði að
greiða útgerðum fyrir þátttöku í
vöktunarverkefnum með aflaheim-
ildum eða rannsóknaafla og vísað
til þess að slíkt kunni að vera and-
stætt markmiðum fiskveiðistjórn-
unarinnar. Bent er á að umræddar
aflaheimildir séu „yfirleitt settar í
viðbót við útgefið aflamark og
stuðlað þannig að því að veiðar fari
umfram ráðlagðan afla, sem dregur
úr trúverðugleika fiskveiðistjórn-
unarinnar. Réttast væri að leggja
þessar heimildir af og að ríkissjóð-
ur komi jafngildi þeirra í fjárlaga-
ramma til að standa straum af
vöktunarleiðöngrum.“
Lagt er til að að Hafrannsókna-
stofnun nýti í auknum mæli „vilja
sjávarútvegsfyrirtækja til að leggja
skipatíma og aðra aðstoð í rann-
sóknir á nytjastofnum og meta
slíka aðstoð til fjár þannig að fram-
lag þeirra sé metið til samræmis
við mikilvægi þess að þau leggi sitt
af mörkum.“
Sömuleiðis þyrfti að skoða hvort
hægt væri að „veita fyrirtækjum
skattalegan afslátt eða skattalega
ívilnun fyrir framlag til rannsókna-
starfseminnar eða heimila þeim að
telja slíkt framlag sem hluta veiði-
leyfagjalds þeirra.“
Auknar rannsóknir
á grunnslóð
Vakin er athygli á því að að
skortur á rannsóknum geti hæg-
lega leitt til að stofnar verði annað
hvort vannýttir eða ofnýttir.
„Sinna þarf af meiri krafti á
komandi árum rannsóknum og
vöktun á nytjastofnum á grunn-
slóð. Margs konar veiðarfæri og
fiskiskip eru við veiðar á grunn-
slóðinni, svo sem króka-, netaveiði-
og dragnótabátar, sem veiða m.a.
flatfisk, bolfisk, rækju, humar o.fl.
Vitneskjan er langmest um þorsk
og ýsu á grunnslóð, en minni um
marga aðra stofna. Mikill fjöldi út-
gerðar- og sjómanna verður því í
vanda um framkvæmd veiðanna
vegna óvissu um ástand þessara
stofna og e.t.v. ófullkominnar ráð-
gjafar.“
Þörf á breyttri umgjörð rannsókna
- Skoða þurfi auknar lögbundnar skyldur útgerða - Skattaívilnun í skiptum fyrir rannsóknaframlag
- Talið mikilvægt að vöktunarverkefni Hafrannsóknastofnunar verði undanskilin hagræðingarkröfu
Morgunblaðið/sisi
Rannsóknaskip Lagt er til að skoðað verði hvort hægt sé að veita útgerð-
um skattaívilnanir í skiptum fyrir skipatíma vegna rannsóknaverkefna.
Í greinargerð um stöðu haf- og
fiskirannsókna sem tekin var
saman fyrir Svandísi Svav-
arsdóttur, matvælaráðherra, er
lagt til að efldar verði rann-
sóknir á stækkandi hvalastofn-
um og hugsanlegum áhrifum
þeirra á stærð nytjastofna.
Bent er á að óháð framtíð-
artilhögun hvalveiða umhverfis
Ísland séu hvalir áhrifamikill
þáttur í lífkeðjunni í hafinu. „Í
nýlegri alþjóðlegri úttekt þar
sem afrán sjávarspendýra,
hvala og sela, í norðaust-
anverðu Atlantshafi er skoðað
heildstætt, kemur fram að
metið afrán, einkum hvala, tel-
ur milljónir tonna sjávarfangs á
hafsvæðinu Austur-Grænland/
Ísland/Jan Mayen eða 13,4
milljónir tonna (95% örygg-
ismörk 5,6–25,0), þar sem
langreyður, hrefna, grindhvalir
og hnúfubakur eru langstærstu
afræningjarnir,“ segir í grein-
argerðinni.
Telur Jóhann Sigurjónsson,
höfundur greinargerðarinnar,
tilefni til að vekja athygli á að
árlegar fiskveiðar á sama svæði
nemi um 1,5 milljónum tonna.
„Afar mikilvægt er að vakta
reglulega hvalastofnana eins og
annað lífríki, hvernig sem nýt-
ingu þeirra verður háttað.“
Afrán hvala 13,4 milljónir tonna
EFLA ÞURFI RANNSÓKNIR Á HVALASTOFNUM
SÍÐUMÚLA 9, REYKJAVÍK • DALSHRAUNI 13, HAFNARFIRÐI • TRYGGVABRAUT 24, AKUREYRI • S: 560 8888 • vfs.is
vfs.is
SJÁUMSTÁ
LANDBÚN
AÐAR-
SÝNINGU
NNI
ÁBÁS 21!
NÝM18 FUEL
GIRÐINGABYSSA
FRÁMILWAUKEE
Frábær kraftur til að skjóta
40mmgirðingarlykkjum
í girðingarstaura.
ELTAK sérhæfir sig
í sölu og þjónustu
á vogum
Bjóðum MESTA úrval
á Íslandi af smáum
og stórum vogum
Afurðaverð á markaði
12. október,meðalverð, kr./kg
Þorskur, óslægður 544,52
Þorskur, slægður 615,52
Ýsa, óslægð 399,70
Ýsa, slægð 431,24
Ufsi, óslægður 311,92
Ufsi, slægður 306,82
Gullkarfi 371,00
Blálanga, óslægð 382,00
Langa, óslægð 336,45
Langa, slægð 358,20
Keila, óslægð 159,08
Keila, slægð 246,85
Steinbítur, óslægður 298,93
Steinbítur, slægður 476,66
Skötuselur, slægður 607,25
Grálúða, slægð 515,64
Skarkoli, slægður 535,80
Þykkvalúra, slægð 673,31
Langlúra, óslægð 248,00
Langlúra, slægð 329,24
Sandkoli, óslægður 148,95
Skrápflúra, slægð 29,00
Gellur 1.268,76
Hlýri, óslægður 410,55
Hlýri, slægður 469,04
Lúða, óslægð 260,00
Lúða, slægð 623,59
Lýsa, óslægð 117,35
Lýsa, slægð 42,00
Skata, slægð 134,00
Stórkjafta, slægð 108,03
Undirmálsýsa, óslægð 137,31
Undirmálsýsa, slægð 111,00
Undirmálsþorskur, óslægður 286,62
Undirmálsþorskur, slægður 325,91