Morgunblaðið - 13.10.2022, Blaðsíða 57

MENNING 57
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 13. OKTÓBER 2022
M
arilyn Monroe, leik-
konan sem dáð var
bæði, öfunduð og fyrir-
litin í stjörnutíð sinni,
er umfjöllunarefni nýjustu kvik-
myndar Andrews Dominiks sem
frumsýnd var á kvikmyndahátíðinni
í Feneyjum í byrjun september og
hlaut þar góðar viðtökur gesta en
hefur verið umdeild af gagnrýn-
endum. Það er engin furða því þetta
er sérkennileg kvikmynd um margt
og á köflum nær því að vera hroll-
vekja en einhvers konar túlkun á
ævi Monroe.
Sumir virðast halda að þetta sé
ævisaga Monroe, sem réttu nafni hét
Norma Jeane Baker, en það er mis-
skilningur. Bókin sem handrit
myndarinnar er byggt á, eftir Joyce
Carol Oates, er skáldsaga þó svo
Monroe sé vissulega aðalpersónan.
Hún er nálgun höfundar á persón-
una og goðsögnina Marilyn Monroe
sem var heimsþekkt kvikmynda-
stjarna og kyntákn en um leið gríma
eða framhlið hinnar brothættu
Normu Jeane, ungrar konu sem átti
erfiða æsku og dvaldi á munaðar-
leysingjaheimili eftir að móðir henn-
ar varð of veik á geði til að annast
hana. Þetta liggur fyrir eftir fyrsta
hluta myndarinnar sem er nokkuð
hrollvekjandi. Í honum leikur ung
stúlka, Lily Fisher, Monroe (ég kalla
hana Monroe í þessari gagnrýni þótt
hún hafi ekki heitið það í raun) og
móður hennar, Gladys Pearl Baker,
leikur Julianne Nicholson með
nokkrum tilþrifum. Monroe vissi
ekki hver faðir hennar var og er sú
óvissa gegnumgangandi stef í mynd-
inni, föðurleysið, og það einkar
þreytandi. Að sama skapi höfðu
veikindi móðurinnar mikil áhrif á
Monroe alla hennar stuttu ævi, ef
marka má myndina en hana er þó
ekki að marka, sem fyrr segir, því
hún er að stórum hluta skáldskapur.
Þeir sem vilja vita allt um ævi Mon-
roe verða því að leita annað og nóg
hefur nú verið skrifað um hana og
kvikmyndir og þættir verið gerðir
þannig að það ætti að vera lítið mál.
Afar lík Monroe
Monroe er leikin af hinni kúbönsku
Önu de Armas sem nær henni ótrú-
lega vel, talanda hennar og hreyf-
ingum og atriði úr nokkrum kvik-
myndanna sem Monroe lék í eru
endurgerð af mikilli nákvæmni.
Sama má segja um þekktar ljós-
myndir, augnablikin sem þær voru
teknar á eru endursköpuð óaðfinn-
anlega.
Ástarsambönd og tveir eiginmenn
af þremur koma við sögu, þeir Joe
DiMaggio sem Bobby Cannavale
leikur og leikskáldið Arthur Miller
sem Adrien Brody leikur. Óöryggi
þessarar frægustu ljósku allra tíma
er sýnt með ýmsum hætti og stöðug
leit hennar að föðurímynd en hún
kallar báða eiginmenn sína „pabba“
sem er heldur ógeðfellt í ljósi þess að
engin voru börnin. Börn eru þó
endurtekið stef í myndinni, löngun
Monroe í að verða móðir og fóstur-
eyðingar og fósturlát. Sama má
segja um pillur og áfengi, notkun á
vímuefnum verður meira áberandi
er á líður og oftar en ekki er farið
með leikkonuna eins og kjötskrokk.
Þannig er hún beinlínis borin inn í
svefnherbergi Johns F. Kennedys
Bandaríkjaforseta í einu af ógeð-
felldari atriðum myndarinnar og þar
látin þjóna honum kynferðislega á
meðan hann talar í síma. Mynda-
takan í því atriði er ansi óvenjuleg,
svo ekki sé meira sagt.
Í öðru atriði á Monroe mök við tvo
unga karlmenn, eins og mikið var
fjallað um eftir frumsýningu mynd-
arinnar í Feneyjum, og eru þeir báð-
ir synir frægra leikara. Þetta atriði
er stílfært líkt og um sjónvarps-
auglýsingu fyrir ilmvatn sé að ræða,
einhverra hluta vegna. Hvaðan sú
hugmynd kom að láta Monroe eiga
vingott við þessa ungu leikara veit
ég ekki og eftir stutta eftirgrennslan
fæ ég ekki betur séð en að þetta sé
hreinn uppspuni, líkt og svo margt
annað í myndinni. Endirinn, þegar
Monroe deyr af völdum róandi lyfja
og áfengis, aðeins 36 ára, er hins
vegar ekki uppspuni.
Tvívíð persóna
Ljóska er hægfljótandi, hrollvekj-
andi og fallega útlítandi kvikmynd
sem skilur furðulítið eftir sig þrátt
fyrir að vera ógnarlöng, 166 mín-
útur. Tæknilega er hún afbragðsvel
gerð og mun eflaust hljóta fjölda
verðlauna fyrir búningahönnun, lýs-
ingu, myndatöku og förðun og lík-
legt þykir mér að Armas muni næla
sér í nokkur verðlaun fyrir leik sinn.
Ekki má svo gleyma tónlist Nicks
Caves og Warrens Ellis sem er mjög
áhrifarík, falleg og sársaukafull.
Myndin flakkar fram og aftur í
hlutföllum frá hinu háa 4:3-formi
yfir í breiðtjaldsformið og úr svart-
hvítu í lit og aftur í svarthvítt og lita-
pallettan breytist að sama skapi
endurtekið til að minna áhorfandann
á þann tíma sem vísað er til, kvik-
mynda og ljósmyndunar upp úr
miðri síðustu öld. Þessar stílæfingar
leikstjórans eru fallegar og gleðja
augað en virðast þó ekki þjóna nein-
um tilgangi í frásögninni.
Í einu atriði er Monroe umkringd
æstum múg, karlkyns aðdáendum
sem afmyndast í framan af frygðar-
öskrum. Fékk ég ekki betur séð en
að einhvers konar tölvuvinna hefði
verið unnin þar til að afmynda þá
enn frekar. Hvers vegna Dominik
þarf að undirstrika sturlunina með
þessum hætti skil ég ekki en hún
hefur þó sín áhrif. Talandi fóstur í
maga Monroe er líka skrítin hug-
mynd og frumleg. Þegar Monroe fer
svo að missa tökin á tilverunni undir
lokin er það gert með myndmáli
frekar en samtölum, sem virkar vel.
Plúsar og mínusar
Þótt margt sé ágætt við Ljósku á ég
erfitt með að gera upp hug minn
gagnvart henni. Ég er bæði hrifinn
og ekki. Myndin er vel leikin og
tæknilega vel gerð, nokkrar áhrifa-
miklar senur prýða hana og hroll-
vekjandi er hún oft en því miður allt-
of endurtekningasöm og langdregin.
Varla verður sagt að minning Mon-
roe sé heiðruð með Ljósku en eins
og leikstjórinn hefur bent á var það
aldrei ætlunin. En hvers vegna þá að
búa til kvikmynd sem á yfirborðinu
virðist vera um Monroe en er það þó
ekki? Um konu sem er gráti nær
stóran hluta myndar, konu sem kall-
ar eiginmenn sína pabba og enginn
tekur alvarlega sem vitsmunaveru?
Konu sem vill þóknast öllum og vera
elskuð og geldur fyrir það?
Það sem truflaði mig þó mest við
Ljósku, þegar öllu er á botninn
hvolft, er hversu flöt persóna
Monroe er í myndinni og tvívíð.
Hvernig hún er ýmist flissandi kát
eða grátandi af angist nær alla
myndina og varla neitt þar á milli.
De Armas er góð leikkona en hlut-
verkið er það eiginlega ekki, alla
vega ekki eins og Dominik leikstýrir
henni í því. Monroe er fórnarlamb
myndina út í gegn en örsjaldan glitt-
ir í konu með hæfileika, greind og
metnað, sem mér skilst að Monroe
hafi verið. Var hún góð leikkona?
Áhorfendur fá engin svör við því en
hún virðist alla vega hafa verið
metnaðarfull og vel lesin. Hið já-
kvæða víkur fyrir fórnarlambs-
áherslunni í Ljósku sem reynist á
endanum furðuleg hrollvekja. Og nú
er ég aftur að gleyma því að myndin
er ekki í rauninni um Monroe heldur
ímyndaða útgáfu af henni. Og heldur
leiðinleg og langdregin, því miður.
Heljarinnar harmleikur
Ljóska Úr Blonde, Ana De Armas í hlutverki Monroe með aðstoðarkonu á endurgerðri og þekktri ljósmynd.
Netflix
Blonde bbmnn
Leikstjórn og handrit: Andrew Dominik.
Handrit byggt á skáldsögu Joyce Carol
Oates. Aðalleikarar: Ana de Armas,
Adrien Brody, Bobby Cannavale, Lily
Fisher, Julianne Nicholson og Xavier
Samuel. Bandaríkin, 2022. 166 mín.
HELGI SNÆR
SIGURÐSSON
KVIKMYNDIR
Nánari upplýsingar um sýningartíma á sambio.is
TRYGGÐU ÞÉR
MIÐA INNÁ
Indie wire
SÁLFRÆÐITRYLLIR SEM SÍFELLT KEMUR Á ÓVART
SÝND Í 3D Í SAMBÍÓUNUM EGILSHÖLL
SÝND Í TAKMARKAÐAN TÍMA
Telegraph
CHRISTIAN
BALE
MARGOT
ROBBIE
JOHN DAVID
WASHINGTON
CHRIS
ROCK
ANYA
TAYLOR-JOY
ZOE
SALDAÑA
MIKE
MYERS
MICHAEL
SHANNON
TIMOTHY
OLYPHANT
ANDREA
RISEBOROUGH
TAYLOR
SWIFT
MATTHIAS
SCHOENAERTS
ALESSANDRO
NIVOLA
AND ROBERT
DE NIRO
WITH RAMI
MALEK