Verktækni - 2021, Blaðsíða 9

Icelandic Journal of Engineering // Verktækni

Verkfræðingafélag Íslands // Association of Chartered Engineers in Iceland - https://www.ije.is 9

based) traust, traust byggt á áhrifum (e. affective-based), samvinnu og eftirliti) eða sem
uppbyggingu og samhengi þátta liðs (fjölbreytni teymis, langlífi teymis, nálægð teymis og
málsmeðferðar og gagnvirkt réttlæti (e. procedural and interactional justice)) (Zhang & Zhang,
2015).
Liðsþjálfun er að auka hæfni liðanna (Salas, DiazGranados, et al., 2008). Mælt er með því að vinna
að fimm hlutum: (i) rauntímamálum, (ii) einbeita sér að því að þróa þakklæti fyrir sérstöðu, (iii) þróa
reiknirit (e. algorithms) og uppbyggingu fyrir hópfundi, (iv) búa til hugmyndastjórnunarkerfi fyrir
hópinn og að lokum, (v) þróa kerfi innri ráðgjafa (Grossman, 1997). Félagsleg og menningarleg
hegðun hefur áhrif á frammistöðu liðsins. Félagsmótun liða (Pennaforte, 2017) og liðamenningin
er hversu vel gildi og viðhorf falla saman innan teymisins (Hodgson, Hubbard, & Siemieniuch,
2013). Sum hegðun hefur áhrif á virkni hópa. Sumir liðsmenn nota þvingunaráhrif sem
þvingunarleið til að hafa áhrif á aðra liðsmenn (Lee et al., 2013). Aðrir fara með straumnum án
þess að leggja sitt af mörkum í teymisvinnunni, slíkt nefnist félagsleg leti (Schippers, 2014). Þetta
krefst þess oft að aðrir liðsmenn taki upp slakann, oft með meðvirkni og vinni þá vinnu sem ekki
hefur verið unnin (Schippers, 2014). Ekki falla allir liðsmenn á sinn stað og búast má við einhverjum
aðlögunarerfiðleikum (Lee et al., 2013).
Liðshæfni er samanlögð færni til að takast á við teymisvinnuna, þar með talin reynsla
(Sivasubramaniam et al., 2012). Liðsnám er þegar lið byggir upp og viðheldur sameiginlegri
hugmynd (e. conception) um verkefni sín (Bron et al., 2018). Teymisvitund er heildarvitund (e.
macro cognition) innbyrðis tengsla ferla í teyminu (Salas, Cooke, et al., 2008). Fjölbreytni teymis í
mismunandi þáttum eins og (i) lýðfræðilegum eiginleikum; (ii) verktengdri þekkingu, færni og
hæfileikum (einnig kölluð hagnýtur fjölbreytileiki (e. functional diversity) (Sivasubramaniam et al.,
2012)); (iii) gildum, skoðunum og viðhorfum (e. values, beliefs and attitudes); (iv) persónuleika,
hugræns- og hegðunarstílum (e. cognitive and behavioural styles) (og námsstílum (Lau et al.,
2012)); (v) staða vinnuhópsins í skipuheild (Sauer, Felsing, Franke, & Ruttinger, 2006).
Samheldni teymis (Rouse et al., 1992) eða samheldni hópsins er hversu mikla persónulega
tengingu liðsfélagar finna hver við annan (esprit de corps) (Sivasubramaniam et al., 2012).
Samheldni er hægt að meta af hópstjórum með þriggja atriða kvarða Seashore (Patrashkova-
Volzdoska et al., 2003). Samhæfing teymis, hversu vel teymi vinnur saman og hvernig liðsmaður
víkur sér undan verki eins og sumir vilja ekki vinna með öðrum eða liðsmaður fer af leið (e. scope
creep) (Culp & Smith, 2001). Sameiginleg stefnumörkun er hversu vel teymi vinnur saman,
liðsmenn hjálpa hverjir öðrum og halda áfram með hugmyndir hver annars (Driskell et al., 2010).
Samstarfsandrúmsloft er mælt með fjölda þátta, svo sem trausti, stuðningi, upplýsingamiðlun,
gagnkvæmri virðingu, þátttöku og samkennd (Lee et al., 2013).
Hvernig liðsmaður skilur heiminn fer eftir hugmyndalegum fyrirmyndum (e. mental models)
þeirra. Hugmyndalíkan er aðferð þar sem menn geta gert lýsingar á tilgangi og formi kerfisins,
skýringar á virkni kerfisins og athuguðu (e. observed) kerfisástandi (Rouse et al., 1992).
Hugmyndalíkön fjalla um ytri heim, kerfið sem er í gangi og hvernig menn takast á við það kerfi í
hugum sínum. Hinn ytri heim er hægt að sýna á fjórum stigum: tilgangi – hvers vegna kerfi er til,
virkni – hvernig kerfi starfar, segir – hvað kerfi gerir og myndast – hvernig kerfi lítur út (Rouse et
al., 1992).
Liðsstjórnun (e. team management)
Þættir sem hafa áhrif á frammistöðu teymis í gegnum liðsstjórnun eru margir. Til þess að teymi
vinni rétt þarf að leggja fram markmið eða framtíðarsýn fyrir verkefnið. Markmiðið þarf að vera
skýrt og stefnan stöðug (e. vision stable) (Lynn & Reilly, 2000). Skýrleika markmiða er hægt að mæla
með markmiðasamstöðu innan teymisins (Sivasubramaniam et al., 2012). Skýr markmið snúast
RITRÝNDAR FRÆÐIGREINAR 2021- 27- (1)