Hinsegin dagar í Reykjavík - 01.07.2024, Blaðsíða 14

14
Tilvist hinsegin fólks einkennist að mörgu
leyti af þversagnakenndri þrá eftir því að
tilheyra og að frelsa sig undan vænting­
um samfélagsins. Á mótunarárum leita
mörg okkar því að einhverjum samastað,
af óljósri innri þörf fyrir að finna einstak­
linga til að samsama sig við. Hinsegin fólk
lærir snemma að lesa sig inn í aðstæður
vegna yfirþyrmandi tilfinningar um að vera
öðruvísi — að lesa sig inn í framandi sam­
hengi og reyna að sjá eða spegla sig í því
sem fyrir ber því að lengst af hefur það ekki
þótt þess virði að minnast á tilvist hinsegin
einstaklinga og hvað þá að fagna slíkum
fjölbreytileika mannlífsins. Í hinum um­
burðarlyndustu samfélögum heyrist jafnvel
enn í fólki sem notar rödd sína til þess að
gera lítið úr mikilvægi þess að fjalla um
persónulega hagi þeirra sem eru hinsegin
þar sem sú hlið skipti ekki raunverulegu
máli heldur séu afrek þeirra og gjörðir
aðalatriðið og það sem verðskuldi athygli á
kostnað annarra þátta.
„Hvaða máli skiptir eiginlega að hann
sé hinsegin?“
Í grunninn viljum við vitanlega flest vera
dæmd út frá gjörðum okkar og verkum og
metin að verðleikum en það verður þó ekki
undan því skotist að hinseginleikinn er
órjúfanlegur hluti af sjálfsmynd hvers ein­
staklings sem tilheyrir þessu litríka sam­
félagi þar sem kynverundin hefur ómæld
áhrif á það hvernig við sjáum og upplifum
heiminn í kringum okkur. Enn fremur ber
að hafa í huga að linsa sögunnar er í eðli
sínu heterónormatíf og dregur dul á allan
þann fjölbreytileika sem hefur ekki verið
skýrt yrtur af hálfu einstaklingsins. En
þegar upplýsingar um líf og sjálf hinsegin
fólks falla í glatkistu sögunnar verða slíkar
tengingar að eilífu þrætuepli fólks sem kýs
helst að afneita hinseginleikanum þrátt
fyrir sterkar vísbendingar um annað, svo
sem augljós merki um samkynja ástarsam­
bönd eða annars konar kyntjáningu en
samfélagið væntir.
„Þeir voru bara nánir vinir“
Þá kannast hinsegin fólk vel við eigin­
legar gaslýsingar af hálfu umheimsins þar
sem samfélagið virðist einfaldlega neita
að horfast í augu við möguleikann á því
að sögufrægir einstaklingar hafi verið
hinsegin, líkt og um sé að ræða smánar­
legar aðdróttanir sé slíkum spurningum
varpað fram. Sýnir þetta hversu rótgróin
hómófóbía er í samfélagsgerð okkar, því að
jafnvel þótt við viljum trúa því að við séum
komin lengra á veg í jafnréttisbaráttunni er
staðreyndin sú að það er enn litið á það sem
einhvers konar móðgun við minningu fólks ef
einhver leyfir sér að velta því fyrir sér hvort
manneskja sem gekk í berhögg við væntingar
samfélagsins hafi mögulega verið hinsegin.
Þá er jafnan keppst við að segja að aðeins hafi
verið um að ræða náin vináttusambönd, þrátt
fyrir heimildir um pör karlmanna eða kven­
manna sem deildu um árabil sama rúmi, voru
í langri sambúð eða sendu hvort öðru fjölda­
mörg bréf með funheitum ástarjátningum.
„Það er ekki hægt að segja að hann hafi
verið hinsegin“
Í þessum efnum gætum við velt því fyrir okkur
hvaða áhrif slík sambönd og tilfinningar, á
rófi hinseginleikans, hafi haft á listsköpun
manna eins og Michelangelos, Leonardos
da Vincis og Sandros Botticellis, þriggja af
frægustu listamönnum mannkynssögunnar,
sem samkvæmt heimildum áttu í samkynja
samböndum. Sá orðaforði sem við búum yfir
núna til að lýsa sjálfsmynd okkar og kyn­
vitund var vissulega ekki til staðar þegar þeir
voru uppi en á sama tíma hafa fræðimenn
um aldir notað um þá orð eða hugtök sem
þeir þekktu sjálfir ekki og voru ekki notuð í
þeirra tíð.“1 Þetta er auðvitað mjög takmarkað
dæmi sem ég vel að taka hér en það verður
seint hægt að ná utan um það hversu margar
hinsegin sögur hafa verið þaggaðar í hel
í tímans rás. Það eina sem við getum leyft
okkur er að spyrja spurninga og líta á hlutina
út frá ólíkum sjónarhornum þar sem við
endurskoðum söguna og endurskilgreinum
fortíð okkar með tilkomu nýrra rannsókna.
„Þarf að vera að skilgreina sig svona?“
Andspænis þrýstingi samfélagsins um að
það eigi ekki að skipta máli hvernig einstak­
lingurinn skilgreinir sig tel ég mikilvægt að
átta sig á því að það leiðir að öllum líkindum
aðeins til þess að ómetanlegar heimildir
og frásagnir af bakgrunni og reynsluheimi
fólks glatist þegar fram líða stundir. Ef við
ávörpum ekki fjölbreytileikann og temjum
okkur að tala um hann á opinn og hispurs­
lausan hátt mun margt gleymast sem var ekki
haldið á lofti heldur látið liggja á milli hluta.
Í þessu felst því ákall frá mér um að við —
hvort sem er innan skapandi greina eða á
öðru sviði — gerum tilkall til hinseginleikans
og forðumst ekki að taka okkur stöðu sem
hinsegin fólk því að það viðhorf að hinsegin­
Hin heterónormatífa linsa sögunnar
og mikilvægi þess að gera sig sýnileg
Hólmar Hólm
leikinn skipti ekki máli, t.d. þegar kemur að
listsköpun, er til marks um þöggunartilburði
hinnar ríkjandi, heterónormatífu samfélags­
gerðar sem vill ekki horfast í augu við slíkan
mun eða fjölbreytileika.
„Við erum, vorum og verðum hér“
Í þessu felst jafnframt ábyrgð gagnvart sam­
félaginu — okkar eigin hinsegin samfélagi
sem og hinum stóra heimi, komandi kyn­
slóðum og sögunni. Þá lifum við á tímum
þar sem við njótum fordæmalauss frelsis á
sama tíma og við upplifum ógnir og bakslag á
heimsvísu. Í þessu samhengi er mikilvægt að
taka ekki þeim réttindum sem við nú höfum
sem gefnum og halda baráttunni áfram,
halda áfram að gera okkur og okkar málefni
sýnileg og gæta þess að við gleymumst ekki
þegar kemur að því að rita söguna, því að
gloppur fortíðarinnar eru þungbærar og
minna okkur á sögulega mismunun, þöggun
og útilokun. En það er ætíð erfitt að tala um
það sem fólk kýs eða kaus sjálft að tala ekki
um og þess vegna þurfum við fyrirmyndir á
öllum sviðum, þ.e. fólk sem er tilbúið að nota
rödd sína til að fjalla um eigin hinseginleika.
Við þurfum öll einstaklinga sem við getum
samsamað okkur með.
1. Hugtakið „endurreisnarmaður“ hefði til dæmis verið
þeim fullkomlega framandi, líkt og fjallað er um í
grein Margaret Middleton (2020), „Queer Possibility“,
Journal of Museum Education, 45:4, bls. 426-436.
The Heteronormative Lens of History
and the Importance of Representing
the Community
Throughout history, countless stories of queer
life have been lost, as the lens of history is
fundamentally heteronormative and leaves
out any LGBTQ+ narratives that are not
communicated clearly and unambiguously.
As a result, we are often limited to making
speculations about the past, for we will never
be able to recover the stories that have been
swept under the carpet. This is therefore a
plea for everyone who identifies as queer in
one way or another, having a voice and a plat­
form, to claim their own queerness openly
and refuse to be silenced or forced to diminish
themselves. For the benefit of the community
and future generations.