Búreisingur - 15.09.1902, Page 19

Útheimurin.
<5 1
Vit hava nú sæð, hvussu tað umlidna hundraðárið hevur
ført framm til vaxtrar og hlóma bæði tjóðskapsrørsl-
una og hin »d e m o k r á t i s k a« tankan (o: tankan um
at geva fólkinum sjálvum, og ikki fáum yvirmonnum, landa-
stýrið upp i hendur; fólkið skal stýra sær sjálvum, og ikki
stýrast av oðrum).
Men tað er annað enn hetta, ið eyðkennir ig. old
Hitt áðurnevnda livandi samband og samskifti
landanna millum, sum vax alt meiri og meiri gjognum
heila hundraðárið, og sum nú er størri enn heimurin nakratíð
hevur kent tað. væl størri enn í tí gamla Rómararíkinum,
eigir botn i og hvílir á tí vitskapliga, ella beinari: natúr-
vitskapliga kultúri, sum nútíðin eigir framm um aðrar
tíðir. Sovorðið sum guvuskip, jarnbreytir og tíðindatræðrir
eru fruktir av teirri natúrvitskapligu kultúrini. Áður átti heim-
urin hvorki guvuskip, jarnbreyt ella tíðindatráð. tí hann ikki
átti natúrvitskapin. Tað er kanska ikki lætt at siga, hvar
heimurin tað síðsta hundraðárið hevur gjort tað størsta fram-
stigið, antin í tí demokrátiska folilsinum ella á teirvi natúr-
vitskapligu markini.
Hetta av natúrvitskapligum kunnugleika skapta sam-
band landanna millum ber uppaftur serliga tvær fruktir, eina
anđliga og eina kroppsliga (fyri at nýta eitt orð, ið sýnist at
koma í brúk í føroyskum). Hin andliga fruktin av samband-
inum er eitt blómandi a n d s 1 í v. Tað sigir seg sjálvt, at
undir einum so stórum samskifti. táið alskyns nýtt og frem-
mand streymar út yvir oll fólkini, mugu mannatankarnir koma
í røring og brótast, og av hesum elvist eitt livanđi andslív og
ein hog andlig kultúr. Einki er so drepandi fyri eina and-
liga kultúr sum ein deyð og heimføðislig konservatisma, ið
einki vil utan sita still og tung í sessinum og goyma tað
gamla*). Heimurin hevur áður fostrað einstakar m e n n , ið
hava átt javnstóra anđliga kultúr, sum nakar einstakur maður
í ig. old; men aldrin áður hava fólkini í heiminum átt so
nógva andskultúr sum í hesum hunđraðárinum. Tað er ikki
einans í politikk og landastýri, men eisini í andslívi, at hin
đemokrátiski tankin hevur merkt tíðina. Og í andligari kul-
*) 'l'að er eisini ein holl konservatisma til, ið er lika neyðturvilig fyri eina
holla framgongu sum nakað annað.
14"