Helgarpósturinn - 30.11.1979, Side 20

Helgarpósturinn - 30.11.1979, Side 20
20 ________________ ,,Góðir gæjar" t þeirri löngu kaffiteriu sem tengir báöa sali Kjarvalsstaöa, sitja þeir fimm listamenn sem nú sýna i vestursalnum. Ætlunin er aö rabba við þá um list þeirra, hugmyndir og viðfangs- efni. Þeir Kees Visser, Þór Vig- af þjóösögum, Islendingasögum og goöafræöi, en þaö eru ekki nema þrjú ár siöan ég fór aö spekúlera i aö nota þjóðtrú i myndlist. Tölurnar eru eldri. Olafur sagöi að myndröö sin meö speglum heföi veriö tekin á fússon, öláfur Lárusson, Krist- inn Haröarson og Magnús Páls- son.eruafar ólikir innbyröis. Þó viröist manni sem eitthvaö tengi þá félaga saman. Olafur heldur þvi fram að þeir séu allir aö gera, eöa fást viö sömu hlutina bara á mismun- andi hátt. Magnús er efins, en Kristinn segir að þeir séu að gera ólika hluti. En hvers vegna vinna þeir þá saman aö sýningu? Svarið er einfalt: — Because we are so good guys, there cannot be bett- er guys. Þegar Magnús er spuröur um hugmyndirnar að verkum hans á sýningunni, segist hann vera búinn að vinna meö tölur og bókstafi i nærfellt fjögur ár. Talna- og geometriudæmi þau sem greipt eru i gips á sýning- unni, segir hann eldrihugmynd sem hann hafi unnið úr nýlega. — Þetta á ekkert skylt _við söguleg verk min. Ég les dálítið 8 og 16 mm filmur. Sig heföi langaö til aö hafa video meö prósessnum á sýningunni. Slik tæki eru ekki til á Kjarvalsstöö- um, þótt menningarmiöstöö sem stundaöi sýningahald þyrfti nauösynlega á sliku tæki að halda. Fáein videotæki kvað Ólafur vera til i landinu, en leiga á þeim væri sér ofviða. — Ég vona aö hugmyndin komist til skila án videos. Ég hef ákveöna og nákvæma for- skrift, eitt form. Restina læt ég ráöast. Hún er tilviljunum háö, hvað, hvenær og hvernig. 1 speglaseriunni geng ég út frá þvl að spegillinn sé blekking. Spegilmyndin er öfug við raun- veruleikann. Brjóti ég spegilinn er ekkert á bakvið. 011 min verk eru spurning, i þessu tilfelli um raunveruleika ogblekkingu. Fái ég botn i spurninguna, er ég bara ánægður og sný mér að næsta verki, nýrri spurningu. 1 tal barst að Kees Visser væri Föstudagur 30. nóvember 1979 helgarpásturínrL. 1 mynd um lokaniðurstöður, þar sem hann hafigertlitið módel af kössunum áður. 1 verkum Kristins er áberandi mikil teikning. Hann segist alltaf hafa teiknað mikiö. — Ég teikna samt meö ööru hugarfari en áður. Þaö er ekki atriöi hvort myndin sé vel teikn- uð, heldur hitt hvort hún sýni hvað sé aö gerast í myndinni. Éghendi ekkiteikninguþótt hún séilla gerð. Sýnihún þaö sem ég vil að komi fram er takmarkinu náö. Það sama gildir um ljós- myndir mi'nar. Handbragöiö skiptir mig ekki máli. Ég geri vinnuteikningar að öllu og legg mikið 1 þær. Égvinn llkt og arkitekt. Þaö er háð til- finningu minni i hvert skipti, hvort ég nota teikningu eöa ljós- mynd. Kannski er þaö bara til- raunastarfsemi. Að endingu er spurt um skylt og óskylt, likt og óllkt. — Ég hugsa að þú hugsir meira um visúelt útlit en ég og Kees, segir Magnús og snýr sér að Ólafi. Þessu neitar ólafur og taliö berst að ólfkri mótun. Magnús segist vera háöur aö vissu leyti þvi, að hann er lærður leik- tjaldamálari. Þess vegna hugsi hann frekar I þrividd, en tvi- vidd. Að endingu koma menn sér saman um að tviviö og þri- við hugsun séu jafnrétthá fyrir- bæri. Þegar spyrjandi stendur upp frá borðum er búiö aö ræöa um alla heima og geima. Um leið og hann kveður getur hann ekki betur séð en aö þaö sem tengi þessa fimm listamenn sé, ,,að þeir eru svo góöir gæjar”. Sýning fimmmenninganna mun standa eina viku í viöbót viö þaö sem áætlaö var. Henni lýkur þvi ekki fyrr en 2. desem- ber. Góðu gæjarnir fimm. súrrealisti. Þegar hann var spuröurhvort hann teldi að svo væri, svaraöi hann þvi játandi. Alla vega væri hann 99% súrrealisti. Hann hlær og segist vera að jóka. — Uppspretta verka minna er raunveruleikinn. Or honum tek ég þaö sem ég nota i verk min. Égnota system í öllum verkum mlnum. Það sést I blaövefnað- armyndunum á sýningunni. Ég hef miklar mætur á Mondriaan, en get ekki sagt aö ég hafi orðið fyrir áhrifum frá honum. Hug- myndir minar eru allt aðrar og vinnubrögöin sömuleiðis. Kees var spuröur hvort mis- munur væri á þankagangi hol- lenskra listamanna og is- lenskra. Hann sagðist hafa heyrt kenninguna um aö lista- menn væru háöir þvi umhverfi sem þeir væru sprottnir úr. Hann kveðst samt halda að slikt skipti ekki máli i samskiptum listamanna frá ólikum löndum. Margt væri likt með sér og ls- lenskum listamönnum og margt ólikt. — Ert þú sér á parti á þessari sýningu Þór? Sllku svarar Þór með glotti. Hann segir aö þetta sé I fyrsta skipti sem hann noti liti I verk- um slnum. — 1 þessu tilfelli nota ég þáaö- eins til aögreiningar á flötum kassanna. Þetta er bara gamla litafræðin. Þór segist ekki hafa gert sér grein fyrir útliti kassanna fyrr en þeir voru settir upp á sýning- unni. Heima hjá sér hafi hann þurft ab stafla þeim upp til þess að þeir kæmust fyrir. Hann seg- ist samt hafa haft nokkra hug- Hressir Habsborgarar o. fl. Ógæfan dynur yfir Sumir munu telja, að bölvað- ar sinfóniurnar hafi elt mann- kynið frá örófi alda samkvæmt kenningunni: þaö lifir lengst sem flestum er leiðast. Það eru þó varla nema rúm 200 ár siðan þessi hremming dundi yfir Habsborgararíkið og aðrar þjóðir Evrópu, og á þvi ber ábyrgö öörum fremur Josef Haydn (1732-1809. Auðvitað átti hann sina for- göngumenn. Karl Filipp Eman- uel Bach (1714-88) næstelsti son- ur þess gamla, kom einkum sveigföstu skipulagi á svonefnt sónötuform. En orðið sónata er auðvitaö skylt islenska oröinu sónn og liklega skáldmjaðar- kerinu Són, en annars er það komið af itölsku sögninni suon- are: aö hljóma. Sónatan er I grundvallaratrið- um byggð upp einsog Gamli Nói, enda var Bellman samtlð- armaður hinna ljúflinganna (1740-95). Fyrst kemur laglinu- brot, sem venjulega er kallaö stef: Gamli Nói, gamli Nói guðhræddur og vis Siðan kemur það sem oftast er kallað úrvinnsla. Þá er prjónaö við stefið: mikils háttar maður mörgum velviljaður Og loks er upphafsstefið end- urtekið, stundum dálitið breytt: Þótt hann drykki, þótt hann drykki þá samt bar hann prls. Svona gengur þetta I hverjum kafla sónötunnar, sem oftast eru 3-4, stundum með allskyns útprjóni, tvö stef höfö I einum kafla o.s.frv., en meginbygging- arlagiö er hið sama. Sónatan er yfirleitt ekki ætluö fyrir nema eitt eða tvö hljóð- færi. En sinfónia, sem auðvitað þýðirbara samhljómur.er fyrst og fremst sónötuform fyrir fjölda hljóðfæra með öllum þeim afbrigðamöguleikum, sem við það skapast. Helstu fyrirrennarar sinfóni- unnar eru annarsvegar óperu- forleikir, sem voru aðeins einn þáttur, og hinsvegar svonefndar svltur, divertimenti o.þ.h. i nokkrum köflum. Það var eink- um einn þegn Habsborgarkeis- ara, Tékkinn Jan Vatslav Stam- its (1717-47), sem byrjaði að sameina þetta allt saman I sin- fóniu, en Haydn fullkomnaði verkið smám saman. Björninn Haydn samdi yfir 100 sinfón- iur, margar stuttar, og það er ekki fyrr en uppúr 1760, þegar hann er búinn með um 30 stykki, að hann nær sér á strik og sin- fóniugerðin hjá honum kemst i nokkuð öruggar skorður. Nr. 82, sem flutt var I Há- skólabiói fyrra fimmtudag, er ein þeirra sex, sem hann samdi eftir pöntunum frá Paris 1785- 86. Oft fengu sinfóniur hans gælunöfn, og þessi er kölluö Björninn. Astæðan er talin sú, að I lokaþættinum notar hann glaðklakkalegt dansstef, sem minnti Parisarbúa á dansandi björn I fjölleikahúsi. A þessum tima var þaö mjög svo djarft til- tæki að brúka soddan alþýðu- músik i „alvarlegu” tónverki. Haydn var nefnilega þótt hægt færi, miklu meiri uppátækja- maður og gefinn fyrir „happen- ings” en menn hafa löngum haldiö. Og hann skaðaðist áreið- anlega ekkert við þennan flutn- ing hljómsveitarinnar okkar. Bóbó Túba Það er harla sjaldgæft að heyra einleikskonsert fyrir fim- bulhljóðfærið túbuna. Og hinum metnaöarfulla Breta, Sir Ralph Vaughan Williams (1872-1958) hefur llklega fundist hann þurfa að framleiða eitt stykki af þvi taginu. Hann lauk þó ekki við það, fyrr en hann var kominn yfir áttrætt. Þetta er ljómandi fallegt verk sem komst mjög áheyri- lega til skila bæði af höndum og munni hljómsveitarmanna og ekki síöur einleikarans Roger Bobo. Auk þess var skemmti- legt að horfa á þennan stæðilega mann righalda með vinstri handlegg um apparatið, sem hann nær hverfur á bak við, einsog til að missa það ekki úr fanginu oná gólf, meðan hann spilar. Glaðvær snilld Siðasta verkið varð þó skemmtilegast. Og ef frammi- staða hljómsveitar er yfirleitt stjórnandanum eitthvað að þakka, þá hefur þessi þritugi Gilbert Levine álika góð áhrif hjá okkar stundum genverðugu spilurum og Bohdan Wodiczko og fáeinir aðrir. Antonín Dvorsjak (1841-1904) er af einni músikölskustu þjóð Evrópu, Tékkum, þar sem iðk- un tónlistar meðal almennings er álika sjálfsagður hlutur og bóklestur var hjá okkur. Hann sagði, að allir miklir tónsmiðir hefðu þegið að láni frá söngvum alþýðu. Sjálfur gerði hann það óspart, en ávaxtaði sitt pund þó svo persónulega, að t.d. I hinni frægu sinfóniu „Frá Nýja heim- inum” er naumast unnt að greina sundur, hvað er runnið frá negrasöngvum og hvað úr heimahögunum. Nokkur ruglingur er á sin- fóniunúmerum Dvorsjaks, þvl hann tölusetti ekki fjórar hinar fyrstu. Þessu hefur nýlega verið kippt I liöinn, svo að umrædd sinfónia nr. 8 var áður nr. 4. Hún er sneisafull af bráðfallegum laglinum, sem snilldarlega er unnið úr. Verkið býður þvi hljómsveit og stjórnanda glæsta kosti, og nú var þeirra neytt svo ótæpilega að menn voru farnir að klappa af hjartans lyst, áður en hendi væri veifað. Kammersveit Reykjavikur Þetta er fyrirbæri sem fleiri Þjóðaróperan i Prag. Byggð árið 1881. Brann sama ár. Endurreist 1883 fyrir samskota- fé. Snöggir þar. ættu að sinna, og þurfti þó ekki að kvarta yfir dræmri aðsókn á fyrstu tónleikum hennar á Klömbrum 18. nóv. Hér er nefnilega framreidd sú indæla stofutónlist með fáum flytjend- um, sem okkur er I svipinn snöggtum ókunnari I návigi en nokkurntimann sinfóniurnar. Fyrsta verkið var Grand Sep- tour Militaire op. 114 eftír Johan Nepomuk Hummel (1778-1837). Hann var fæddur I Bratislava (einn Habsborgarþegninn enn), en um tiu ára aldur var hann tvö ár i læri hjá Mozart, sem taldi hann eitt undrabarna þess tima. Næstu fjögur árin var hann á tónleikaferðum I Evrópu og hlaut hvað bestar viðtökur I London, enda var landi hans Haydn þá staddur þar I miklum hávegum. Haydn kenndi honum seinna organleik og kom honum svo I þjónustu sinna gömlu hús- bænda, Esterhazy-ættarinnar, þar sem hann var hirðhljóm- sveitarstjóri 1804-11. En hann var ekki jafnþægur, samvisku- samur (og þó diplomatiskur) þjónn og Haydn, heldur var rek- inn fyrir vanrækslu I starfi. Honum lét semsé ekki vel að þjóna beint undir yfirstéttina og hélst tam. ekki nema tvö ár viö sem hirðhljómsveitarstjóri I Stuttgart 1816-18: „Hér er enginn staður fyrir listamann, sem vill auðga heim- inn með verkum sinum, heldur fyrir miðlungsmenn sem hafa mestan hug á að éta og drekka og láta bjóða sér hvað sem er.” Svo skrifaði hann i bréfi um haustið 1818, en siðustu 19 árin bjóhann I Weimar. Sem pianisti hefur hann verið talinn einskon- ar tengiliður milli Mozarts og Chopins/Liszts. Og einsog verk- ið atarna ber með sér hefur hann verið snjallt tónskáld, en einhvernveginn kramist milli annarra stórnafna frá sama tima, svo að verk hans eru hvorki mikið þekkt nlé á loft hald ið. Næsta verk var Mladi (Æska) eftir Tékkann Leos Janatsék (1854-1928), þriðja stórmeistara þessa hluta Habsborgaradæm- isins á eftir Smetana og Dvor- sjak. Segja má, að tveir hinir fyrrnefndu Bæheimsmenn hafi orðið fyrir áhrifum að vestan, en Moravlubarnið Janatsék fremur að austan, frá Póllandi og Slóvakiu. Og kannski er hann þeirra frumlegastur á likan hátt og Mussorgski meðal Rússa. Hann var sérstakur að þvi leyti, hvað hann hugaði mikið að hljóðfallinu I tali manna, hverr- ar þjóðar sem voru, og reyndi stundum að túlka það I tónverk- um. Mál- eða talmelódiur vildi hann kalla þetta. Hann sagðist oft ekki skilja orð manna, en hljóðfallið — það væri gægjugat inn i sálina. Gaman væri að vita hvað honum hefði fundist um hljóminn i tali frambjóðenda undanfarið, t.d. hjá þessum barkabitandi kratastelpum i sjónvarpinu, ellegar kjamsinu i Ragnari.málmhöggunum i Geir eða drýldnihreimi ólajó. 1 þessu verki er Janatsék einsog ævinlega furðuferskur og nýstárlegur, enda þótt ekki sé hægt að draga hann i neinn á- kveðinn dilk þeirra nýjunga sem uppi voru i tónlistarheimin- um á hans dögum. Glæsilegasta verkiö var þó ó- tvirætt pianókvintett op. 57 eftir Dmitri Sjostakovitsj (1906-75). Kvintett þessi er einsog önnur meiriháttar stofuverk hans saminn á árunum 1937-40, ein- mitt skömmu eftir að hann haföi i fyrsta skipti hlotið opinberar ákúrur fyrir óperur sinar og sin- fóniur. Þá viröist hann um sinn hafa flúið á náöir innhverfari tónsmiða. Meira seinna um listastrið þessa rússneska meistara i sambandi við 5. sin- fóniuna.

x

Helgarpósturinn

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Helgarpósturinn
https://timarit.is/publication/47

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.