Helgarpósturinn - 02.05.1980, Blaðsíða 2

2
Föstudagur 2. maí 1980 —helgarþósturinn.
LANPINN LAPPAR
upp áTjtlitið
fH Helgarpósturinn gerir grein fyrir fegrunar
eða lýtalækningum, sem hátt á þriðja
þúsund íslendingar gangast undir árlega
Þúsundir Islendinga leggja á
sig mikib erfibi viö að „lappa”
upp á útlit sitt með þvi að gangast
undir lýtalæknisaögerð. Fjúrir
læknar hérlendis starfa við lýta
eöa, plastiskar lækningar og hafa
yfrum núg að gera.
Þeir fjúrir læknar sem þessar
aðgerðirframkvæma, eru Knútur
Björnsson, Arni Björnsson,
Sigurður Þorvaldsson og Leifur
Júnsson. Aö sögn Knúts hefur það
valdið nokkrum erfiðleikum hér
heima, að finna rétta nafnið á
þessa grein læknisfræöi. Þetta
væri i dag annaðhvort nefnt
skapnaðarlækningar eða lýta-
lækningar. Fræðiheitið á þessu
eru plastískar eða formerandi
lækningar.
Skurðaðgerbir af þessu tagi
voru fyrst framkvæmdar hér
fyrir 30—40 árum og þá af venju-
legum skurðlæknum og oftast
vegna klofinnar varar eða klofins
gúms. A sfðustu tveimur ára-
tugum og þá sérstaklega á siðustu
10 árum hefur viðhorfið til lýta-
lækninga breyst allnokkuð og fúlk
hefur auknum mæli leitaö til
lækna vegna einhverra Ukams-
lýta.
En er hér abeins um ab ræba
fegurðarlækningar, eða kemur og
annað meira til.„Þetta eru auð-
vitaö oft fegurðarlækningar, það
er stúr þáttur og úmissandi 1 þess-
um „praxfs”, sagði Knútur
Björnsson i samtali við Helgar-
pústinn. „Þab er auðvitað spurn-
ing um fegurðarþáttinn þegar t.d.
klofinn gúmur er lagaður. Það er
þú ekki hiðeina I þvi dæmi. Það er
einnig spurning, hvort þetta fúlk
eigi að geta etib og drukkið á eðli-
legan máta.”
Ekki snobb eöa pjatt
En er þörf á læknisaðstoð til aö
fúlk geti breytt útliti sínu? Er
ekki eölilegast að fúlk gangi um
og mæti veröldinni eins og það er
af guði gert? Slikar spurningar og
aðrar ámóta heyrast stundum,
þegar þessi mál ber á gúma. Við
lögöum þessar spurningar fyrir
Knút Björnsson lækni. „Svona
einfalt er þetta mál ekki,” sagði
Knútur. „Það er ljúst að fúlk
hirðir vel um útlit sitt og vill lita
þokkalega út. Þess vegna greiðir
það sér og þvær og þess vegna
klæðist það gúðum og fallegum
fötum. Þvi er það ekkert úeðliiegt
að það vilji losna við likamslýti ef
einhver eru. Þetta er ekki snobb
eða pjatt, heldur á stundum graf-
alvarleg spurning um tilfinningar
manna. Það vill enginn vera i
sporum fúlks sem bent er á úti á
götu vegna eins eða annars lýtis.”
Aður en lengra er haldið, er rétt
að geta þess, að Tryggingar-
stofnun rikisins og sjúkrasam-
lögin greiða allan kostnað við
þessar aðgerðir. Að visu þurfa
sjúklingar að greiða litla upphæð
ef aögerðin er smávægileg og
ekki er þörf á spitalalegu.
Ýmsir hafa gagnrýnt það nokk-
uð, að hið opinbera greiði háar
upphæðir fyrir læknisþjúustu
sem þessa. Segja hinir sömu, aö
það eigi ekki að vera á ábyrgö eða
kostnað rikisins hvort fúlk sé fal-
legt og lýtalaust eða ekki. Við
leituðum til Daviös Oddssonar
framkvæmdastjúra Sjúkrasam-
lags Reykjavikur meö þessa
spurningu.
„Mér finnst alls ekki úeðlilegt
að riki eða sveitarfélög hlaupi
þarna undir bagga og greiði þessa
læknisþjúnustu,” sagði Davið.
„Þessar aðgerðir eru stundum
bráönauösynlegar út frá heilsu-
farslegu sjúnarmiði og eins er
raunar með beinar fegrunarlækn-
ingar. f þeim getur verið fúlgin
sálræn lækning fyrir þá sem liða
yfrir likamslýti.”
Kröfur velferðarþjóð-
félags
Arni Björnsson læknir var
spurður um tilgang þesara aö-
gerða og hvort hér væri ekki verið
að súa tima og mikilvægum
strafskröftum lækna i smámál.
Hann sagöi: „Það er með þetta
eins og aðra hluti i okkar nægta-
þjúöfélagi. Þegar við höfum núg
af nauðþurftum þá búum við til
aörar þarfir. Meöan fúlk á núg
með aö hafa ofan i sig og á, þá
hugsar það ekki sérstaklega um
útlit sitt. Þrekið fer i annaö. 1
okkar nægtaþjúðfélagi hefur fúlk
hins vegar tima og vilja til að
hugsa um útlit. Þess vegna hefur
nauðsyn á lýtalækningum farið
mjög i vöxt. Þetta er kannski ekki
lifsnauðsynleg læknisþjúnusta, en
engu að siður nauðsynleg — bæöi
félagslega og tilfinningalega — i
okkar nútima þjúðfélagi. Fram-
hjá þvi verður ekki horft.”
Knútur Björnsson túk mjög i
sama streng og sagði að enda þútt
i 90% tilvika lýtalækninga væri
ekki um lifshættulega sjúkdúma
að ræða, þá yrði ekki gengiö
framhjá kröfum velferðarþjúð-
félagsins. Þjúðfélagsumhverfið
þrýsti á þjúnustu sem þessa og
framhjá slikum úskum væri ekki
hægt að ganga.
Sjúkrasamlag Reykjavikur
greiðir umtalsverðar upphæðir til
þessarar þjúnustu eins og reynd-
ar öll sjúkrasamlög á landinu.
Davið Oddsson framkvæmda-
stjúri Sjúkrasamlags
Reykjavikur, sagði það úgjörning
aö átta sig á þeim upphæöum sem
greiddar væru vegna lýta-
lækninga. Sömu svör fengust hjá
Tryggingarstofnun rikisins.
Engin sundurgreining væri fyrir
hendi, sem sýndi fjölda lýta-
lækningatilvika eða á kostnað
hins opinbera vegna þeirra.
Vörtur,
brjóst, brunasár
En hvers konar aögerðir er hér
veriö um að ræða? Hvers konar
lýti er við að etja? Knútur Björns-
son læknir sagði verkefni lýta-
lækna vera mjög fjölbreytileg.
Það væru t.d. skinnaflutningar til
að laga ljút brunasár, fjarlægja
vörtur og fæðingarbletti, sem
stundum gætu verið illkynjaðir og
krabbamein komið i. Þá væru
lagfærðar klofnar varir og
gúmar.sem væru ekki aðeins út*
litslýti heldur skertitalog neyslu
fæðu. Einnig kætnu inn i dæmið
ýmsar lýtaaðgerðir, sem væru
fyrst og fremst ætlaöar til að lag-
færa útlit fúlks. Brjúst kvenna
væru minnkuð og stundum
stækkuð ef svo bæri undir, eyru
og nef löguð, strekkt á andlits-
húðinni, strekkt á slöku skinni
viðar á likamanum, svo sem á
kviðveggi kvenna.
Knútur sagði, að algengustu
Hér eru skýringarteikningar sem sýna hvernig fariö er að þegar strekkt er á andlitshúð.
Knútur Björnsson læknir
fegrunaraðgerðirnar hér á árum
áður hefðu verið minnkun stúrra
brjústa. „Þetta er þú ekki ein-
vöröungu fegrunaraðgerð,” bætti
Knútur við. „Konur með stúr og
þung brjúst þreytast mjög i
öxlum og hálsi og hafa aðra van-
liðan vegna stærðar og þyngdar
brjústanna, jafnframt þvf sem
þær þurfa sérhannaðan klæönað.
Þess vegna er orðið við úskum
kvenna þegar þær biðja um
aðgerð af þessu tagi.”
Knútur sagði brjústminnkunar-
aðgerðina allnokkra. Skorið væri
neðan viö brjústin og stykki tekið
af. — Hann sagði algengast áð
brjúst léttust við þessa aðgerð um
500—1200 g hvert brjúst. Stundum
þyrfti þú að taka meira af brjúst-
unum og nefndi dæmi um að það
hefði þurft að taka fjögur heil kg
samtals af brjústum kvenmanns.
Sýndi þetta svart á hvltu aö við-
komandi konur hefðu þurft að
bera mikinn aukaþunga framan á
sér.
Þá sagði Knútur, að þær að-
gerðir þekktust einnig, að konur
meö litil brjúst vildu fá þau
stærri. Slikar aðgerðir væru
framkvæmdar þannig, að silastic
efni væri sprautað i misstúra
poka, sem komiö væri fyrir i
brjústunum.
Andlitsly fting
Fleirieru fegrunaraðgeröirnar.
T.a.m. hefur það verið mjög
algengt á slðustu árum, að kven-
fúlk biður um sléttun á kviðvegg,
þ.e. kviö neöanverðum. Sagöi
Knútur Björnsson læknir að oftast
væri orsök slikra kviðpoka að
konurnar heföu verið feitlagnar,
Arni Björnsson, læknir.
en siðan horast, en skinnið ekki
náð að strekkjast samhliða hinu
nýja vaxtarlagi, þá væri orsökin
oft meðgöngur barna.
Enn eru útaldar aðgerðir sem
framkvæmdar eru til feguröar-
auka á andliti. Þar má nefna and-
litsstrekkingu. Það eru fyrst og
fremst konur sem biðja um slikt
og þá aðallega vegna hrukka i
andliti. Þá er húðin skorin I hár-
sveröi niður að eyrum og siðan
flett að munnvikum og augna-
brúnum. Siðan er strekkt á og
saumað á nýjan leik. Þessar aö-
gerðir munu vera mjög algengar
meðal tiskufúlks og leikara úti i
heimi.
Þá má einnig nefna nefað-
gerðir, þar sem hnúðar eru af
teknir, eða nef sem hafa brotnað
eru rétt af og lagfærð. Einnig
þekkjast aðgerðir til að laga
aflöguð eða of stúr eyru.
Þaö er þvi fátt eitt það sem
lýtalækningar láta sér úviðkom-
andi og eins og i upphafi var getið
fer það sifellt i vöxt, að fúlk komi
til lýtalækna og biðji um aðstoð.
Knútur Björnsson lýtalæknir
sagði aðspurður aö hann myndi
giska á, að um 100 pýir sjúklingar
kæmu til hans i hverjum mánuði
og hann framkvæmdi um 80 að-
gerðir i læknastofu sinni á jafn-
löngum tima. Þetta væru
aðgerðir af öllum tegundum, ekki
eingöngu hreinræktaðar feg-
urðaraukaaðgerðir.
Arni Björnsson kvaðst ekki
geta svaraö þeirri spurningu hve
hans sjúklingar væru margir á
mánuði. Hann kvað tilfellin svo
mismunandi að erfitt væri að
setja þau öll undir einn hatt. Þá
hefði hann ekki á reiðum höndum
sundurliðun um fjölda hinna
ýmsu tilvika.
Þrjú þúsund á ári?
Eftir þeim upplýsingum sem
Helgarpústurinn hefur aflað sér
munu þeir Knútur Björnsson og
Arni Björnsson vera nær ein-
göngu með sjúkdúmstilfelli þau
sem hér hefur verið fjallað um.
Ekki er þvi fjarri lagi að áætla að
sjúklingafjöldi Arna sé svipaður
fjöldanum hjá Knúti, eða um 100 á
mánuði. Hinir tveir sem aðgerðir
af þessu tagi framkvæma, munu
hafa lýtalækningar til hliðar við
annan „praxis”. A þessum
1