Helgarpósturinn - 04.07.1980, Page 8

Föstudagur 4. júií 1980. halij^rpn^fi irinn
8______________________________
—helgar
pásturinrL_
útgefandi: Blaðaútgáfan Vitaðsgjafi
sem er dótturfyrirtæki Alþýðublaðs-
ins, en með sjálfstæða stjórn.
Framkvæmdastjóri: Jóhannes Guð-
mundsson.
Ritstjórar: Arni Þórarinsson, Björn
Vignir Sigurpálsson.
Ritstjórnarfulltrúi: Jón Oskar Haf-
steinsson.
Blaðamenn: Aðalheiður Birgisdóttir,
Erna Indriðadóttir, Guðjón Arngríms-
son, Guðlaugur Bergmundsson, Guð-
mundur Arni Stefánsson og Þor-
grímur Gestsson.
Ljósmyndir: Einar Gunnar Einars-
son, Friðþjófur Helgason
Auglýsinga- og sölustjóri: Höskuldur
Dungal.
Auglýsingar: Elín Harðardóttir.
Gjaldkeri: Halldóra Jónsdóttir
Dreifingastjóri: Sigurður Steinarsson
Ritstjórn og auglýsingar eru að Slðu-
múla 11, Reykjavík. Simi 81866. Af-
greiðsla að Hverfisgötu 8-10. Símar:
81866, 81741, 14900 og 14906.
Prentun: Blaðaprent h.f.
Askrift (með Alþýðublaðinu) er kr.
5000 á mánuði. Verð í lausasölu er kr.
400 eintakið.
Þegar Vigdls Finnbogadóttir
lét af starfi sem leikhiisstjóri hjá
Leikfélagi Reykjavikur var hún
spurO að þvf I útvarpsþættinum f
vikuiokin hvaö hún hygöist taka
sér fyrir hendur og hún svaraöi
þvi eitthvaö á þá leiö, aö hún von-
aðist til aö þessi þjóö sin fyndi
eitthvaö handa sér aö gera. Á
fimmta timanum aöfaranótt sl.
mánudags kom svo á daginn, aö
islenska þjóöin ætlaði Vigdisi
mikinn starfa — hvorki meira né
minna en æösta embætti islands,
forseta islands.
Kjör Vigdisar i forsetaembætt-
iö er vissulega timamótaatburö-
ur. Hún er sigur fyrir Islenskar
konur og karla, sem vilja i reynd
sjá I framkvæmd iöggjöfina um
jafnrétti karla og kvenna til hvers
kyns þátttöku I þjóðfélagsstörfun-
um. Vigdis Finnbogadóttir er nú
orðin táknmynd þeirrar
baráttu. Sjálf hefur Vigdis
veriö gott fordæmi I þeirri
baráttu eöa eins og æskuvinkona
Vigdisar rifjar upp i Nærmynd
Helgarpóstsins I dag af hinum
Frú forseti
nýkjörna forseta:
„Mér finnst hún frá upphafi
hafa stefnt aö einhverju ákveönu
marki. Þaö var ekki algengt áriö
1949 aö stelpur færu I framhalds-
nám, eins og hún geröi. Þá höföu
einungis 18 konur lokiö prófi frá
Háskóla tslands og stúdentspróf
þótti ágætis menntun fyrir stúlk-
ur, sem áttu þá allar aö giftast...
Ég er þeirrar skoöunar aö hún
hafi mjög ung gert sér grein fyrir
þvi, aö hún ætti aö taka á sig
skyldur og ábyrgö til jafns við
karlmenn og kvenréttindi voru
alltaf ofarlega á baugi hjá okk-
ur”.
Þess hefur greinilega orðið vart
siöustu daga, aö kjör Vigdisar I
forsetastól hefur hleypt nýjum
eidmóöi í kvennabaráttuna. Eöa
eins og talsmaöur Rauösokka-
hreyfingarinnar segir I Innlendri
yfirsýn Helgarpóstsins i dag, þar
sem fjallað er um áhrif kjörs Vig-
disar á jafnréttisum ræöuna.
„Umræöan vekur meiri athygli
en margra ára streö Kvenrétt-
indafélagsins og Rauösokka-
hreyfingarinnar. Og hefur haft
óskaplega mikil áhrif I þá veru aö
konur geri sér grein fyrir afstööu
sinni, og annarra, til jafnréttis-
mála... Efnahagslega séö hefur
kjör forseta ekki áhrif á stööu
kvenna. En i sambandi viö kyn-
feröislega kúgun kvenna getur
þaö haft hvetjandi áhrif á aörar
konur þegar komin er hress, gal-
vösk og sjálfstæö kona i æösta
embætti þjóöarinnar”.
En embættisseta Vigdisar aö
Bessastööum veröur vafalaust
ekki eintómur dans á rósum, eins
og formaöur Kvenréttindafélags
lslands minnir á I sömu grein
blaðsins. „Kona sem forseti má
búast viö aö veröa miklu meira
undir smásjá, en karlmaður sem
forseti. Viö höfum dæmi þess úr
atvinnulifinu, aö konur þurfi aö
standa sig betur en nokkur karl-
maöur til þess aö hljóta viöur-
kenningu. Þaö getur oröiö erfitt
fyrir Vigdisi. En ég vona að þetta
forsetakjör veröi jafnréttis-
baráttunni til framdráttar”.
Þaö veltur eölUega mest á þvi
hvernig sá veldur sem á heldur.
LENGSTUR DAGUR
Sunnudagurinn 29. júni 1980
rann upp bjartur og fagur hér
norðanlands, og árla morguns
birtust fram varöasveitir
innrásarliðs háttvirtra kjósenda
á vfgvöllum þeim sem kjörklefar
eru nefndir og munu vera
eitthvaö um 250 talsins á öllu
landinu. Þar með hófst loka-
orrustan i þeirri styrjöld sem
þjóöin (þ.e. hinn stórreykviski
hluti hennar) fyrr búin aö fá
nægilegan skammt andlegs fóð-
urs, en nauösynlegt þykir að sjá
fyrir hinum likamlega hluta lika.
Sálin er jú ekki hraust nema hún
búi I hraustum likama, og sjál'f-
sagt veitir Reykvikingum ekki af
þvi að trimma svolitið til að bæta
meltinguna eftir alla heimslistina
Akureyrarpðstur frá Reyni Antonssyni
landsmenn hafa veriö svo mjög
varir við hinar siðustu vikur og
mánuöi. Ekki er annað hægt að
segja en að drengilega hafi verið
barist af hálfu allra styrjaldar-
aðila, með þvi miður fáeinum
undantekningum þó sem ber að
harma. Vonandi risa þó allir jafn-
réttir upp að hildi lokinni likt og
Einherjar i Valhöll forðum.
Sunnanheiða berast reglulegar
fréttir af hinu margbreytilega
háti’ðahaldi sem þar virðist
stöðugt vera I gangi. Ekki er
sem þeir hafa að undanförnu
verið að svolgra i sig af mismik-
illi áfergju þó eins og gengur og
gerist. Þau undur og stórmerki
geröust nú að einn moli af
hlaöboröi menningarkrásanna
þeirra þarna fyrir sunnan hrökk
af borðum þeirra og til okkar
aumra Norðlinga. Hinn bráð-
skemmtilegi spánverski trúðleik-
araflokkur Els Comediants kom
norður yfir f jöll og skemmti hér á
Akureyri (og reyndar einnig á
Húsavik). Þrátt fyrir i hæsta
HÁKARL
Þjóðin hefur valiö sér nýjan
forseta og kosningarnar eru enn
efst á baugi. Stuðningsmenn hins
glæsilega 4. forseta lýðveldisins
eru I sigurvimu og kurrinn
minnkar dag frá degi meðal
hinna, sem ósigur biðu I kosning-
unum, en á kosninganóttina fylltu
2/3 hlutar kjósenda þann flokk.
Það er hins vegar eðlilegt, að
mennhafi velt þvi fyrir sér, hvort
ekki væri hugsanlegt að hafa for-
setakosningarnar I tveimur um-
ferðum. 1 fyrri umferðinni sé
kosið milli allra frambjóðenda,
en I þeirri slðari sé kosið á milli
þeirra tveggja, sem flest atkvæði
fengu I fyrri umferðinni. Ekki
skal hér lagður dómur á, hvort
slíkt kerfi væri æskilegt, en
dneitanlega kemur þaö upp I hug-
ann, aö sigurvegarinn nú hefur
minna atkvæðamagn aö baki sér,
en sá sem tapaði forsetakosning-
unum svo eftirminnilega síðast.
E.t.v. fjölgar frambjóöendum
enn við næstu forsetakosningar
og afleiöingar þess getur hver og
einn gert sér i hugarlund.
Það er þvl rétt að stjórnar-
skrárnefnd sú, sem nú situr á rök-
sttílum taki þetta atriöi tii Ihug-
unar, en um leiðer ástæða til þess
aö gaumgæfa fleiri álitamál, sem
snerta forsetaembættið og kosn-
ingar almennt.
Vald þjóðhöfðingjans
A kosninganóttina lýsti Ey-
steinn Jónsson þvl I eftirminni-
legu viðtali, að það hefði verið
fyrirætlan þeirra þingmanna,
sem fjölluðu um flutning þjóö-
höfðingjaembættisins inn I landið,
að þjóðhöföinginn yrði nær valda-
laus gagnvart þinginu. Auövitað
vildu þingmenn ekki láta tak-
marka hið mikla vald sitt, sem
þeir hafa svo miskunnarlaust
misnotað upp á siðkastiö I valda-
og hagsmunabraski. Eölilegt er
aö takmarka vald þjóðhöföingja,
sem þiggur stöðu sina að erfðum,
en rök fyrir þvl eiga ekki við,
þegar um er aö ræöa þjóöhöfð-
ingja, sem sækir vald sitt til
þjóðarinnar I kosningum. Alþingi
og sá hluti þess, sem fer með
framkvæmdavaldiö þurfa vissu-
lega aðhald og rikisvaldiö þarf að
stokka upp með það fyrir augum,
að það skiptist I sjálfstæöari þætti
meö innbyggðri gát, hver á öðr-
um.
Framkvæmd
baráttu
Kosningabarátta veröur sifellt
fyrirferðarmeiri og kostnaðar-
samari. Forsetakosningarnar
núna munu hafa kostað fram-
bjdðendur og stuðningsmenn
þeirra á annað hundraö milljónir,
sem að mestu hafa fariö I auglýs-
inga- og útgáfustarfsemi. Hér
virðist vera þörf á „afvopnunar-
reglum”, þar sem það þjónar
kosninga-
máta leiðinlegt veöur, norðankul
og rigningu, fjölmenntu Akureyr-
ingar niður á Torg um fimmleytiö
daginn þann sem hinir suðrænu
gestir léku þar listir sinar.
Sannaðist hér áþreifanlega að
viöar getur myndast skemmtileg
götustemmning en á Skóla-
vörðustígnum. En allt um það.
Menning I allri sinni fjölbreytni er
hverjum manni nauðsynleg, og
þdtt maðurinn lifi ekki af einu
saman brauðinu, er það nú samt
sem áður forsenda alls annars,
hvort sem um er að ræöa vlsitölu-
brauð eða eitthvað annaö brauö.
T
Að loknum
forsetakosningum
Blessaöir bakararnir, sjálfsagt
þurfa þeir hækkunina slna eins og
allir hinir. Það er annars merki-
legt með allar þessar hækkanir.
Þeir sem fram á þær fara finna
sjaldnast fyrir þeim sjálfir.
Áuðvitað þurfa bakaramir ekki
að kaupa heimilisbrauöin sln sjálf-
ir. Flugfélagsforstjóramir sem
hvaö ákafast kveina yfir of lágum
fargjöldum þurfa aldrei að greiða
þau sjálfir, þeir ferðast alltaf á
frlmiðum. Starfsmenn Rikisút-
varpsins heimta hærri afnota-
gjöld, ef til vill vegna þess að þeir
hafa ókeypis litasjdnvarp sjálfir.
Og ollufélagsforstjdrinn fær sjálf-
sagt hið síhækkandi bensln sitt
endurgreitt I einu eöa öðru formi.
Hver veit nema þessi staðreynd
l \ 1 H»m1»»»t
engum skynsamlegum tilgangi að
eyða kröftum og fjármunum I
slikt „overkill” er kjósendur hafa
horft upp á að undanförnu. Rætt
hefur verið um opinbert eftirlit
með fjáröflun frambjóöenda og
þeir haf a sjálfir heitið þvl að birta
öll gögn um fjárreiðar barátt-
unnar að þessu sinni. Hætt er viö
aö lltt sé mark takandi á gögnum
um framlög kjósenda, þegar til
þess er litið, aö á fjölmennum
stuðningsmannafundum hefur
verið skýrt frá þvi, aö safnast hafi
5—10 milljónir I söfnunarbauka á
fundunum. Auðvelt er að fela
framlög, sem tæpast þola dags-
ljds, bak við slikar yfirlýsingar.
Kynning frambjóðenda
! rikisfjölmiðlum
Almenningur er yfirleitt sam-
mála um, að útvarp og sjónvarp
hafi brugöist I þvf að kynna fram-
bjóðendur fyrir þjóöinni nógu
snemma. Sllk kynning hefði átt að
fara fram þegar eftir að framboö
voru löglega fram komin. Itarleg
kynning frambjóöendanna þá
hefði vafalaust getað auðveldað
þeim öllum kosningabaráttuna og
gert þjóðinni auðveldara að gera
upp hug sinn.
Kjördagur
Loks má nefna það, að það er
úrelt fyrirkomulag, að láta kosn-
ingar fara fram á sunnudögum.
Með þvl mdti er það tryggt, aö
meirihluti þjóöarinnar er svefn-
vana á þeim vinnudegi, sem I
hönd fer. Slikt er beinlinis hættu-
legt. Laugardagur er ekki lengur
almennur vinnudagur og er sjálf-
sagt að nota hann fyrir kjördag
framvegis, til þess að menn geti
hvllst vel daginn eftir.
Hvað gerir Albert
Að loknum forsetakosningun-
um velta menn fyrir sér þeirri aö-
eigi meiri þátt I verðhækkana-
kapphlaupinu en margan grunar.
Og hinn lengsti dagur leið sem
allir aðrir dagar. Þjóðin upplifði
dag sem skráður verður i
Kennslubækur I Islandssögu fyrir
Barnaskóla. Ein dagsetningin og
eitt ártaliðenn sem blessuð börn-
in þurfa að geta þuliö á vor-
prdfinu. En þessi dagsetning
verður ekki aðeins mikilvæg I
Islandssögunni. Það var sannast
aö segja undarleg tilfinning aö
upplifa þann heimssögulega
viðburð þegar kona var I fyrsta
sinn kjörin þjóðhöfðingi sjálf-
stæðs rlkis I lýðræðislegri kosn-
ingu. Heimssögulegur viðburður
að sönnu, enda verður Vigdis án
efa forseti sem þjóðin má vera
stolt af. En viö megum ekki
gleyma þám drengskap sem
helsti keppinautur hennar,
Guðlaugur Þorvaldsson sýndi.
Löngu áður en úrslit voru endan-
lega kunn viðurkenndi hann
ósigur sinn og árnaði sigur-
vegaranum allra heilla á fagran
og eftirminnilegan hátt eins og
góðum glímumanni ber.
Einhvern veginn hefur maöur á
tilfinningunni að ísland hafi á
þessarri löngu nótt vaxiö að
vegsemd og viröingu. Og það
þrátt fyrir blanka flugmenn,
frystihús á hausnum og alla
fjárhirða hins svokallaða Opin-
bera.
stöðu, sem þeir frambjóðendur,
er dsigur biðu, eru nú I. Guð-
laugur og Pétur munu væntan-
lega taka upp þráðinn, þar sem
frá var horfiö i embættisrekstri
slnum, þegar gengiö hefur verið
frá öllum eftirhreytum kosning-
anna, þ.m.t. uppgjöri á fjárreiö-
um baráttunnar. Sama er aö
segja um Albert, en staða hans er
aö þvi leyti frábrugðin stöðu
hinna tveggja, að hann er stjórn-
málamaöur og árangur hans I
kosningunum skapar honum nýja
og stórum bætta stöðu I stjórn-
málunum. Stuðningsmenn hans
eggja hann nú tií þess að notfæra
sér þá stöðu og sjálfur mun hann
þvf ekki frásnúinn.
í forsetakosningunum studdi
aöeins lltill hluti af forystumönn-
um Sjálfetæðisflokksins Albert og
hugsar hann þeim nú þegjandi
þörfina. Margir giska á, aö hann
muni bjóöa sig fram sem varafor-
maður Sjálfstæðisflokksins á
næsta landsfundi flokksins, en
Gunnar vopnabróðir hans Thor-
oddsen fari þá I framboð til for-
manns. Albert mun telja, að ef
kosningabarátta til undirbúnings
næsta landsfundi, sé þegar hafin,
þá sé sigur I sjónmáli. Ef Gunnar
hættir þátttöku I valdastrlði Sjálf-
stæðisflokksins og dregur sig I
hlé, þá er mögulegt að Albert geri
bandalag við yngri menn innan
flokksins t.d. Birgi Isleif
Gunnarsson sem studdi hann af
atorku I forsetakosningunum.
Staða Alberts innan Sjálf-
stæðisflokksins gerir horfur á
sáttum meðal forystumanna hans
mun minni. Framkvæmdastjóri
flokksins hefur nú sagt upp starfi
slnu og segir sagan, að hann telji
þaö of umsvifamikiö aö starfa
fyrir tvo stjórnmálaflokka sam-
timis eða jafnvel þrjá, ef Alberts-
flokkurinn sé meötalinn.
Hákarl.