Helgarpósturinn


Helgarpósturinn - 03.10.1980, Qupperneq 9

Helgarpósturinn - 03.10.1980, Qupperneq 9
9 er alls ekki meiningin aö sög- urnar séu lestrarefni alþýðu heldur miklu fremur sérréttir handa málfræöingum. — Alveg sama niöurstaöa veröur reyndar af svokölluöum „staf- réttum” útgáfum handrita- texta. Þar er ekki hugsaö um aö færa textann nær nútfmafélki heldur einmitt halda honum i fymsku. Mér er auövitaö ljóst aö stafréttar útgáfur eru lik- legri til aö gagnast sérfræöing- um i greininni, en þaö sem aldrei má gerast er aö islenskar bókmenntir fornar né nýjar veröi viðfangsefni sérfræöinga einna. Ef þær slitna úr sam- hengi við þjóðina, allan almenn- ing i landinu eru þær dauöar og ekki einu sinni þess viröi aö fræöimenn sinni þeim. Þaöer dapurlegt ef svo þarf aö fara, ekki sist þar sem ýmsir fræðimenn fyrri tiöar visuöu þó veginn. Siguröur Nordal skrifaöi t.d. aö jafnaði þannig um fornar bókmenntir aö öllum var læsi- legt. Þó voru aö sjálfsögöu undantekningar frá þvi. En rit eins og islenzk menning og Völu- spárskýringar hans mættu vel veröa fyrirmynd og hvatn- ing. — Af sama toga eru útgáfur Jóns Helgasonar á Eddukvæð- um, Tvær kviöur fornar og Kviöur af Gotum og Hún- um — að ekki sé minnst á þá fá- gætlega fræöandi og skemmti- legu bók Handrita- spjall. — Nefna mætti eitt eftir- læti mitt enn: A Njálsbúö eftir Einar Ólaf Sveinsson. — Ein- hver fleiri rit gæti ég meö góö- um vilja ú'nt til, en þvi miöur ekki mörg. Þvi aö einhvern veg- inn er einsog filabeinsturnamir hafi oröið islenskum fræöi- mönnum skjólríkastir og hæg- astir. Þess eru meira aö segja dæmiað menn af islenskum ætt- um og i kennarastólum við Há- skóla Islands hafi helst skrifaö um fræði sin á ensku. Onnur dæmi af öörum vett- vangi menningarinnar visa i sömu átt. Hér á árunúm voru Is- lendingasögur lesnar i Rikisút- varpiö. Þar komu á stundum ágætustu fræöimenn og fluttu textann einmitt fyrir alþýðu manna. Ég veit ekki hvort aörir upplestrareru minnisstæöari en flutningur Einars Ólafs á Njálu nú ellegar ágætur lestur Jón- asar Kristjánssonar á forn- sögum — svo aðeins séu nefndir forstööumenn Arnastofnunar. En nú hefur útvarpiö látiö af þessari iðju. Er þaö af sömu sökum og hættvar aö láta kveöa rimur á árunum? Var einhver útlendingur aö tala um „vit- lausa manninn i útvarpinu?” Eða hvað? Sú þróun sem hér er drepið á og haldiö fram aö sé að verða, aö fræöimenn einangrist i fila- beinsturni meö forntexta sem smám saman muni fara er- indisleysu á vit islenskrar al- þýðu, sú þróun er menningu okkar hættuleg. Ekki vegna þess aö við eigum að likja eftir fornmönnum i eini, og öllu, heldur vegna hins aö bók- menntalegur menningararfur okkur mun þannig slitna úr tengslum við þjóðina, Njála hætta að vera nútimabók, verða að stafkrókafræðum einum og þjóð sem ekki á sér rætur er illa sett. hplfjarpncztl irinn Föstudagur 3. október 1980, RÆTUR Fyrir nokkru minntist ég hér viö hringboröiö á fornar bók- menntir íslenskar og hélt þvi fram aö þar gætu rithöfundar heyjað sér margvislegt efni til úrvinnslu og væri full þörf á að þeir og aörir listamenn legðu sitt af mörkum til aö gera þessar bókmenntir að lifandi arfi handa þjóðinni. Margt heldur til að mér verður tiöhugsað til fornmanna og mennta þeirra um þessar okkar i aö gefa út á prenti. Hún er kölluö Stokkhólms hómilfu- bók og hefur veriö viöfangsefni læröra manna i útlöndum oftar en einu sinni, enda geymir hún einhverja allra elstu samfellda texta sem til eru á þessu máli. En þjóðinsem þarna var skrifaö fyrir i öndverðu lætur sig hana svo litlu skipta að hún sér ekki einusinni ástæöu til aö taka kafla úr henni I lestrarkver handa alþýöu manna. mundir. Eitt er þaö aö starí mitt er m.a. i þvi fólgiö aö reyna aö opna unglingum og ööru góöu fólki dyrnar aö fortiöinni og sýna þeim hverjar gersemar viö eigum á gömlu skinni. Annaö er máski þaö aö mér finnst ég allt i einu vera staddur i Njálu miöri þegar ég heyri dómsmálaráö- herra færa fram rök fyrir brott- visun Gervasonis úr landi. Þaö er einmitt sami veikleiki sem þar er lýst: trúin á bókstaf lag- anna, ekki anda laganna. Þar varö Merði fótaskortur, og þar hefur mörgum reynst hált siðan. Annars er meö óhliindum hvaö viö getum veriö tómlát um þjóöararfinn okkar. Eitt dæmi segir meira en mörg orö. Jón Helgason hefur skrifaö svo um forna bók: „óviða flóa lindir is- lenzks máls tærari en i þessari gömlu bók, og er sá islenzkur rithöfundur sem ekki hefur þaullesiö hana, litlu betur undir starf sitt búinn en sá prestur sem á ólesna fjallræöuna”. (Handritaspjall).- Þá bók sem Jón kemstsvo aö orði um höfum viö íslendingaraldrei séö sóma Vonandi er þetta nærri því aö vera heimsmet. Þarna eigum viö varöveitta texta sem gera allt í senn: sýna okkur hvernig sungiö var i predikunarstólnum i fyrstu kirkjunum islensku; kenna okkur merkilega hluti um sögu og samhengi tungumáls okkar og menningar; og gefa visbendingar um sveigjanleik og hæfni málsins sem bók- menntamáls. En viö segjum ekki einu sinni svei! Ef það er nú rétt sem oft er haldið fram aö I menningarlegu tilliti séu bókmenntir okkar eina réttlæting þess að viö kref jumst þess aö vera sjálfstætt fólk, er sannarlega ekki von aö ástandið sé glæsilegt. Hvert sem litið er blasir viö vanræksla eða þá hugsunarlitlar tilraunir til aö gera bókmenntirnar sem allra fjarlægastar fólkinu sem ætti aö lesa þær. Þar á ég viö útgáfu- starfsemi þá sem þó er stunduö. Bara þaö aö leggjast flöt fyrir danskri stafsetningu sem kölluð er samræmd og forn og láta hana gilda á vönduðustu útgáf- um fornsagna okkar (ISL FORNRIT) sýnir huginn: Það Heimir Pálsson -- Hraf n Gunnlaugsson — Jónas Jónasson — Magnea J. Matthias- dóttir— Páll Heiðar Jónsson— Steinunn Sigurðardóttir — Þráinn Bertelsson I dag skrifar Heimir Pálsson VETTVANGUR Eftir aö Helgarpósturinn haföi tal af Gunnari Gunnarssyni bónda i Syðra-Vallholti I Skaga- firöi um sveitaslma og sjálf- virkan sima (sjá HP 26 tölublað, s. 6), barst okkur bréf frá honum þar sem hann bætir ýmsu viö þaö sem honum og blaðamanni fór á milli. Við birtum hér hluta úr bréfinu, eöa þaö sem beinlinis snertir simamálin: Ég tel þaö friöindi aö simnot- andi á Reykjavikursváeðinu getur hringt i þúsundir — ef ekki tugþúsundir síma — i nærliggjandi byggðarlögum á Stór-Reykjavikursvæðinu á einu skrefgjaldi, á meöar. lands- byggðarmaðurinn I dreifbýlinu getur aðeins hringt á sama skref gjaldi i örfá númer innan sinnar simstöðvar. Slikt misrétti er tæp- lega sæmandi aö bjóöa símnotendum mikiö lengur. Mér finnst ákaflega einfalt mál að breyta þessu fyrirkomulagi, þannig að eitt skrefgjald veröi látið gilda um öll simtöl innan eins og sama sýslufélagsins. Og það má vissulega segja aö tiu min. simtal sé hæfilegt i öllum venjulegum tilvikum, þurfi lengur að ræða málin, þá verða skrefin fleiri að sjálfsögöu. Sem sagt, simskrefið verði 10 minútur. Sé hinsvegar hringt út fyrir lög- sagnarumdæmið, eða sveitar- félagiö, þá komi til tvöfalt gjald. eöa minútugjald. Við simsvæöa- skiptinguna væri bezt aö styöjast sem mest við sýsluskiptinguna, og nauösynlegt að sveit og kaupst. innan sama sýslufélags séu á sama svæöi, nema í Reykja- vik. Hún yröi aö vera eitt simsvæöi vegna stæröar sinnar. Þetta eru hugmyndir sem ég varpa fram aö gamni minu. Kannski eru þær óframkvæman- legar og ekki réttlátari heldur en rikjandi skipulag, en þaö hlýtur mönnum aö vera ljóst, að það gengur ekki mikiö lengur. Viö úti á landsbyggöinni getum hreinlega ekki notað sima eins og viö vildum, vegna kostnaöar. A hverju ári er gefin út viöamikil bók, símaskráin. Þaö er mikil bók og dýr, og kannske nauösyn að gefa hana út árlega, en i sveitinni gefum viö út marka- skrár á allt að 10 ára fresti, og spörum stórfé meö þvi aö gefa bara út viðauka, þegar þurfa þyk- ir. Það er kannske ekki hægt aö jafna þessu saman. Það er lika sagt aö útgáfa simaskrárinnar sé gróðavegur fyrir Landsimann, vegna auglýsinga, en ég hygg þó, aö hinn almenni simnotandi, neytandinn, greiöi brúsann endanlega. Ég vil meina aö þaö væri hagkvæmara fyrir þjóöar-. búiö, væri hægt að gefa skrána út aðeins annaö hvort ár. Það væru þá færri á jötunni, og fleiri viö þjóðnýt framleiöslustörf, ef þau eru þá enn talin til þarfa. Þaö er annaö sem mig langar til aönefna, i sambandi viö sima- skrána. Hún gæti veriö að mun betri og aögengilegri meö ofur- litiö breyttu formi. Hún hefst á: Reykjavik, Bessast.hr. Garða- bær, Hafnarfj. Kópavogur, Seltj.nes og Varmá. Þaö fer mjög vel á þvi aö hafa þetta svæöi allt undir sama hatti. Það eraögengi- legt aö leita aö númerum á Reykjavikursvæöinu. En annaö veröur uppi á teningnum, þegar út á landsbyggðina er komiö. Þá ertindtilhvereinasta smástööog höfö sér á báti meö örfá númer, i staö þess aö safna saman öllum númerum i sama sýslufélagi og skrá þau eins og á Reykjavikur- svæðinu, sem er mun hagkvæm- ara fyrir alla aðila. Þá þarf ekki aö byrja á þvi að leita aö sima- stöðinni, sem væntanlegur viðmælandi er skráöur á, I fjarlægu héraði. Með beztu kveöjum, Gunnar Gunnarsson Þá var vcrií aí byrja ab koma kerli meb sveif og slmslöb. stund a hverjum dégi, sumar a6 Þessir slmar éru þegar orftnir Notendur sjálfvirkra sima hafa úr nokk safngrlpir. þótt þeir séu sums- þetta er ekki þaft nýjasta. Nú mun vera hægt aft fá slma. sem hægt er aft staftar enn I notkun. stinga I vasann og hafa meft sér hvert sem er. Hvað segja símnotendur? ^ ________ ■ eina tápkif»>riA ♦»* Stærri gjaldsvæði á sjálfvirka símann I bili amk. hefur islensku þjóö- inni veriö hlift við þeirri hneisu aö senda saklausan mann i franskt herfangelsi. En það var áreiöan- lega ekki aö þakka Morgunblaö- inu.Jóni Baldvin né Jóni Sigurðs- syni sem nú þykjast hafa viljaö hjálpa Patrick Gervasoni i pukri bak viö tjöldin og fárast úti þá, sem fyrstir léöu honum liö. Þessir aöilar hafa i máli flótta- mannsins rétt eina feröina opin- beraö sjúklegt hatur sitt á góö- kynja fyrirbærum einsog her - Bak við tjöldin stöðvaandstæðingum. Aö þeirra dómi mega slik samtök ekki skipta sér af mannúöarmálum, þvi þau séu svo ódönnuö og saurug. En þaö er einmitt einörö og opinská barátta raunsannra málsvara, sem helst dugar i máli sem þessu, einsog þegar Guörún Helgadóttir hótaöi aö hætta stuöningi viö rikisstjórnina af mannúöarástæöum. Pukrið er hinsvegar skálkaskjól. Og hversvegna skyldu menn einsog Gervasoni fyrst finna málsvara hjá vinstri sinnuöu fólki og herstöövaandstæöingum? Einfaldlega af þvi þeir eru lika á móti hernaöarmaskinu stórveld- anna. Hjá morgunblaösjónonum slær hjartað til hægri og þeir humma ámálganir vestræns flóttamanns framaf sér eins lengi og þeir telja pólitiskt stætt á þvi. Það er lika y firdrepsskapur eöa vanþekking aö halda þvi fram, að þetta mál sé ekki pólitiskt. Auö- vitað er þaö pólitiskt einsog flest annaö I tilverunni. Hæli fyrir Gervasoni er tam. óbein viður- kenning Nató-rikis á þvi, aö flóttamenn samvisku sinnar vegna geti lika veriö til innan hinna „frjálsu lýöræðisrikja”. En viöurkenndir ihaldsgaurar stóöu ekki einir aö þessu sinni. Al- ræmdir baktjaldamakkarar i Al- þýöubandalaginu sórust i pukur- bandalagöið. Af alkunnri skil- greiningarsnilli og mannþekk- ingu átti aö leysa máliö „i kyrr- þey”. Fariö var hamförum til að Þjóöviljinn skýröi ekki frá gangi þess. Þaö þótti vist illskárra, aö æsiblööin yröu fyrst meö frétt- irnar. Heföu allar þessar mann- vitsbrekkur fengiö aö ráöa, væri nú búiö aö flytja Patrick Gerva- soni i herfangelsi „i kyrrþey”. Etv. heföi komiö „Litil frétt i blaöinu”. Tékkann Vrásda, sem Jón Baldvin vitnar i sem ráðgjafa sinn, þekki ég lika, enda hefur hann veriö næturgestur á minu heimili. Mér kemur þvi ekki á óvart, þótt hann biöji Jón aö vinna aö málinu I kyrrþey og bak viö tjöldin, en láta sem minnst á sjálfum sér bera. Og þaö gæti átt viö um fleiri baktjaldamenn. Gervasoni neitað um landvist t>anski flóttamaðurinn innan viö þritugt nu. Hann var k '{'ason‘- *í,n haföi upptökuheimili fyrir unglinf stjórnvöld um og lenti siöan ð flæking, er hai \Ji f y , CÆfv ^ landl sem strauk þaöan. Er hann ÆWW*~ . 'Vf- ,íkl‘ kvaddur til herþjónustu 2 misfórst herkvaöningarbréf sókur.) þess aö hann átti ek| fastan dvalarstaö Hann gaf si ' ki fram og lenti þvi I útistö , _ _ _ _ ift yfirvóldin f Frakkiand kkra daga fyrir^ % .ft var samband g Gervasonis, sem halo. öaö hann I Danmörku. trick Gervasoni ðtti erfiöa i Frakklandi, en hann er .DDDDDDDDDaaDDDDDaaOOOaDDb. 1 'anul str \€WO///tíS: lalsteinsson^T jT •kkra daita fvrir • C-a ” tekiö mjög hart á þ- ’,'n‘ ekki herkvaöi

x

Helgarpósturinn

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Helgarpósturinn
https://timarit.is/publication/47

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.