Helgarpósturinn - 13.05.1983, Blaðsíða 3

3
-ffefr irinn Föstudagur 13. maí
1983
Jafnan rétt til framhaldsnáms
hlelgai----------------------
pósturínn
Blaö um þjóömál, listir og
menningarmál.
Ritstjórar:
Árni Þórarinsson og Björn
Vignir Sigurpálsson.
Ritstjórnarfulltrúi:
Guöjón Arngrímsson.
Blaðamenn:
Guölaugur Bergmundsson,
Ómar Valdimarsson,
Ingólfur Margeirsson
Útlit:
Kristinn G. Harðarson.
Ljósmyndir:
Jim Smart.
Dálkahöfundar:
Hringborð:
Auöur Haralds, Birgir Sigurös-
son, Heimir Pálsson, Hrafn
Gunnlaugsson, Jón Baldvin
Hannibalsson, Jónas Jónas-
son, Magnea J. Matthíasdóttir,
Pétur Gunnarsson, Sigríður
Halldórsdóttir, Siguröur A.
Magnússon.
Listapóstur:
Heimir Pálsson, Gunnlaugur
Ástgeirsson, Sigurður Svav-
arsson (bókmenntir & leiklist),
Siguröur Pálsson (leiklist), Árni
Björnsson (tónlist), Sólrún B.
Jensdóttir (bókmenntir & sagn-
fræöi), Guöbergur Bergsson
(myndlist), Gunnlaugur Sigfús-
son (popptónlist), Vernharöur
Linnet (jazz), Árni Þórarinsson,
Björn Vignir Sigurpálsson,
Guöjón Arngrímsson, Guö-
laugur Bergmundsson, Jón
Axel Egilsson (kvikmyndir).
Utanlandspóstar:
ErlaSiguröardóttir, Danmörku,
Adolf H. Emilsson, Svíþjóö,
Inga Dóra Björnsdóttir, Banda-
ríkjunum, Helgi Skúli Kjartans-
son, Bretlandi, Ólafur Engil-
bertsson, Spáni.
Erlend málefni:
Magnús Torfi Ólafsson.
Skák:
Guðmundur Arnlaugsson.
Spil:
Friörik Dungal.
Matargerðarlist:
Jóhanna Sveinsdóttir.
Stuðarinn:
Helga Haraldsdóttir og Páll
Pálsson.
Útgefandi: Vitaðsgjafi hf.
Framkvæmdastjóri:
Guömundur H. Jóhannesson
Auglýsingar:Áslaug G. Niel-
sen
Innheimta:
Helma B. Jóhannesdóttir
Dreifing:
Sigurður Steinarsson
Gjaldkeri: Halldóra Jónsdóttir.
Lausasöluverð kr. 20
Ritstjórn og auglýsingar eru aö
Ármúla 38, Reykjavík.
Slmi: 81866.
Afgreiösla og skrifstofa eru aö
Ármúla 38. Símar 81866 og
81741.
Setning og umbrot
Alprent hf.
Prentun: Blaðaprent hf.
Oft stærum við íslendingar okk-
ur af því að vera ein þjóð í einu
landi. Að landið sé ein menningar-
leg heild, enda séu hér allir af sama
kynstofni, engar mállýskur sé hér
að finna, og jafnrétti sé hér meira
en víðast annarsstaðar.
En við erum sennilega ekki eins
lík og við höldum að við séum. í
Helgarpóstinum í dag er fjallað um
skólamál, einkum um samræmdu
prófin svoköliuðu - próf í fjórum
greinum sem allir unglingar í loka-
bekk grunnskóla landsins ganga
undir. Þessi próf tóku við af lands-
prófinu árið 1977, og hafa síðan
verið nokkuð stöðugt deiluefni
skólamanna. Þau eru nefnilega
engan veginn gallalaus.
Ef árangur unglinga á þessum
prófum er athugaöur koma ansi
sláandi upplýsingar í Ijós - sérstak-
lega að nemendum úti á landi geng-
ur mun verr á þessum prófum en
nemendum í Reykjavík og nágr-
annasveitarfélögum. Þessi munur
er svo mikill að hann telst mark-
tækur, og hefur verið svipaður í þau
sex ár sem grunnskólaprófin hafa
verið tekin. Þannig náðu hlutfalls-
lega yfir 30Vo fleiri unglingar fram-
haldseinkunn í Reykjavík en á Vest-
fjörðum á síðasta ári. í Reykjavík
náðu 77 prósent unglinganna fram-
haldseinkunn, en aðeins 57 prósent
unglinganna á Vestfjörðum, svo
tekin séu þau fræðsluumdæmi sem
voru með hæsta og lægsta hlutfall-
ið. Þessi munur er mismikill eftir
námsgreinum, en einna mestur i er-
lendum tungumálum, þar sem
munur á meðaleinkunn milli hæsta
og lægsta umdæmis er yfir 25%.
Þessar upplýsingar þýða að
möguleikar unglinga úti á landi til
framhaldsmenntunar eru talsvert
minni en unglinga hér í Reykjavík,
þó allir taki sama prófið. Engum
dettur nefnilega í hug að halda því
fram að börn úti á landi séu al-
mennt verr gefin en börn á höfuð-
borgarsvæðinu. Munurinn hlýtur
að felast í aðstöðumun, og ef til vill
ekki síður því sem drepið var á i
upphafi - menningarlegum mun.
Samræmdu prófin eru samin af
hámenntuðum skólamönnum, og
miðast óhjákvæmilega við and-
rúmsloft menntunar og skóla, vís-
inda og lista - þau mióast meira við
þau viðhorf sem ríkja í höfuðborg-
inni, þar sem allar helstu skóla-
stofnanir landsins eru, og lista-
stofnanir og þar scm bróðurpartur
allra háskólamanna er saman kom-
inn, - miklu fremur en þau viðhorf
framleiðslunnar sem ríkja e.t.v. úti á
landi. Unglingur í sveit, eða i litlu
sjávarþorpi, þekkir miklu betur til
undirstööuat vinnu veganna en jafn-
aldri hans í Reykjavík, en slíkt er
ekki prófað á samræmda prófinu.
Skýringin á þessum mismun híýt-
ur að felast að einhverju leyti í próf-
inu sjálfu, ekki nemendunum. Að
nemendur landsbyggðarinnar skuli
fá lakari einkunnir en nemendur
Reykjavíkur er óréttlæti, sem verð-
ur að leiðrétta með einhverju móti.
Þá mismunun sem nú á sér stað
hvað varöar möguleika til fram-
haldsnáms verður að stöðva.
Orlofið er komið
í berin mamma!
Það er ekkert sambæri-
legt hvað allt var skemmti-
legra í gamla daga. Til-
dæmis fyrir tuttugu árum.
Þá fóru konur í orlof á
sumrin, orlof þýddi orlof.
Þegar konurnar brugðu sér
í orlofið var það kallað
Sæluvika hjá körlunum.
Svona samræður voru ekk-
ert dulmál þá: Svanur:
„Jæja, þá byrjar sæluvik-
an hjá manni á morguní*
Magni: „Það er ekkert
annað, hvert stímir hún í
orlofið?"
rjúkandi hádegisverðurinn
kominn á borðið, urrandi
af fjörefnum, makkarónu-
grautur með kanil og kókó-
súpa með tvíbökum. Svo
var komið að hápunkti
dagsins, að fara í ber. Allar
skelltu sér í Berjafötin og
svo hélt hersingin af stað
með berjatínurnar og
brúsa því ber voru tínd i
lítrum. Og klukkutímum
saman sáust orlofsrassar
uppíloft að tína sévítamín í
saft og sultu.
Oft kom til átaka í berja-
huga kartöflugarðinn
þýddi að fá sér einn „fly me
to the moon“ með brunn-
klukku útí. Verst hvað
moldarbörðin voru mörg
og hvert öðru lík.
í orlofsbúðum hús-
mæðra er mikið fjör. Þær
eru að rúlla hver aðra.
Brandararnir fjúka á milli
þeirra, hvernig sæluvikan
gangi hjá körlunum.
að getur verið assgoti
erfitt í sæluvikunni. Þvi
um leið og konan hverfur
sposk inná BSÍ flýtir karl-
inn sér heim að rusla til og
vera frjáls maður, og í gleði
sinni ruslar hann alltof
mikið til fyrstu dagana til
þess að geta notið sælu-
vikunnar útí æsar. Hann er
búinn að reykja í rúminu,
fleygja fullt af handklæð-
um oní baðkerið, dagblöð
bollar og diskar útum allt,
ekki einn krepsokkur
hreinn og næringarskort-
urinn gríðarlegur. Skjala-
taskan týnd, bananahýði
klesst í hattinum. Hann
ætlar ekki að hleypa henni
í orlof næsta ár, reyna
heldur að kaupa bústað, þá
getur hann farið með ó-
hreinatauið þangað um
helgar og fengið heita mál-
tið.
En svo gerðist eitthvað í
samskiptum karla og
kvenna. Orlofsferðir hús-
mæðra lögðust af, neglt
fyrir gluggana á bústpðun-
um. Það er liðin tíð þegar
konur sátu saman að rúlla
og pedikjúra hver aðra og
berjablá börn horfðu með
aðdáun á þessar kátu
mæður sínar að skafa alls-
konar ófögnuð undan ilj-
unum hver á annarri,
krullupinnar útum allt.
Og feðurnir með hattinn
sem komu rambandi um
helgar með fulla skjala-
tösku af óhreinum nælon-
skyrtum að athuga kart-
öflugarðinn eru orðnir
fornminjar.
hrinqboröiö
í dag skrifar Sigríöur Halldórsdóttir
”á áttu ekki allir bíla með
tvisti á gólfinu og ilmandi
mynd á baksýnisspegfinum
og gátu skutlað þeim í or-
lofið, heldur'fóru þær með
rútunni frá BSÍ.
Svo stigu þær úr rútunni
við afleggjarann að orlofs-
búðunum með pappakassa
fulla af orlofsfatnaði. Það
voru ekki bíkíní og sólgler-
augu heldur Berjafötin,
sem voru sérstakur kven-
fatnaður þá. Það voru
gamlar stretsbuxur og
þæfð sparikápa með fóð-
urkyrkingi. Á fótum
höbbðu þær niðurrúllaða
nælonsokka og treikvart-
bomsur, eina kvarterma-
peysu Iíka, ef það skyldi
kólna með kvöldinu. Af
orlofsamboðum voru þær
mest með berjatínur og
krullupinna.
Venjulegur orlofsdagur
gat verið framúrskarandi
viðburðaríkur. Hann hófst
með indælum dögurði,
kaffi og kökum. Þá var
gengið út, uppí hlíð, stokk-
ið yfir nokkra skurði, klof-
að yfir tvær þrjár girðingar
með óhreina tauið og það
þvegið í ánni. Þá héldu or-
lofskonurnar aftur til búða
sinna að hengja á snúrurn-
ar. Og það stóðst á endum,
heiðinni, þegar annar for-
gangshópur kvenna,
Bústaðakonurnar, komu
skeiðandi að reka orlofið
úr berjunum og þóttust
eiga allan afréttinn.
Bústaðakonur voru tekn-
ar með valdi og fluttar uppí
bústað snemma á vorin
með krakkana og látnar
bjarga sér á „instínktinu"
vatns og Ijóslausar til
haustsins. Kallarnir komu
með rútunni um helgar í
svörtu jakkafötunum með
hatt og skjalatöskur og
klöngruðust yfir holt og
hæðir, skurði og fen og
héldu í hattbrotið, stopp-
uðu einusinni á leiðinni og
tóku eitthvað uppúr skjala-
töskunni og stungu því inní
moldarbarð. Svo kom fjöl-
skyldan að fagna, hljóp
berfætt og skítug í
bústaðafötunum einsog
sígaunar og fögnuðu föð-
urnum svo við lá að hann
missti takið á hattbrotinu.
Bústaðakonan hrærði
hrærð í kjötsúpunni á
kolaeldavélinni.
Þegar kvöldaði stóðu
karlarnir upp og sögðust
ætla að athuga kartötlu-
garðinn, og langt fram á
nótt sást móta fyrir nokkr-
um áttavilltum að leita að
vissu moldarbarði. Að at-p