Morgunblaðið - 25.04.1984, Side 36

Morgunblaðið - 25.04.1984, Side 36
36 MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 25. APRÍL 1984 hið fjölþætta ímyndunarafl hans honum í hendur hárbeitt vopn, sem hann beitti, ásamt meðfædd- um húmor og bersögli, þannig að í svip gat sviðið undan. ftitt var miklu ríkari þáttur í fari hans, hjálpsemi við þá, sem áttu í erfiðleikum eða stóðu höll- um fæti. Og ekki hef ég þekkt barnbetri mann en hann, og vil ég í því sambandi minnast þess hve góður hann var mínum börnum, og veit ég að fleiri en þau hugsa nú til hans þakklátum huga. Halldór Pálsson var mikill gæfumaður og fann það og hafði orð á því, þó að hann yndi því að vísu illa að heilsubrestur ylli því að hann varð að fara varlega á ýmsan hátt síðustu 20 ár ævinnar. En hann var sá gæfumaður að eignast þá konu sem hann unni allt frá skólaárum, Sigríði Klem- ensdóttur frá Húsavík, og voru þau einstaklega samhent bæði á heimili sínu, þegar gesti bar að garði og einnig á ferðalögum, jafnt innan lands sem utan. Sig- ríður var alltaf með Halldóri eftir að heilsan bilaði og gætti hans og hjálpaði honum á allan hátt. Við hjónin vorum oft með þeim á ferðalögum bæði hér heima og erlendis og eigum margar ógleym- anlegar minningar frá þeim ferða- lögum. Okkur verður nú þessa dagana hugsað til Sigríðar í henn- ar miklu sorg, því að hún hefur svo mikið misst, að engin huggun- arorð finnast. Ekkert nema það, að Halldór var sá gæfumaður, þrátt fyrir heilsubrest, að ljúka þvílíku ævistarfi, að líkja má því við mörg Grettistök, og við brott- fall hans fylgja honum hvarvetna af landsbyggðinni, allstaðar að af landinu, innilegar þakkir og sam- úðarkveðjur til allra aðstandenda hans. Ég kom einu sinni með Halldóri að Guðlaugsstöðum og gisti þar. Faðir hans var þá enn við góða heilsu og þeir töluðust lengi við, því að Halldór var skilningsgóður á öll vandamál manna og skepna, bæði heima á Guðlaugsstöðum og í sveitinni. Ég fann þá að þar átti hann svo djúpar rætur að þær mundu aldrei slitna. Halldór var alla tíð sami sveitamaðurinn, sami Húnvetningurinn. Það sýndi hann með málfari sínu og hugðarefnum. Þó að hann væri einnig heims- borgari og hann nyti sín vel í sam- kvæmislífi höfuðborgarinnar og í ráðstefnusölum heimsborganna, var hugurinn bundinn átt- högunum. Mér finnst því gott að vita, að Halldór á nú að leiðarlokum eftir að halda heim að Guðlaugsstöðum eftir langa ferð, frægðarför til annarra landa og um íslenskar byggðir. Hann kemur nú heim í föðurtún hlaðinn heiðri og þökk- um samtíðarmanna sinna. Hjalti Gestsson Halldór Pálsson átti sér enga líka. Lífsfjör hans og lífsgleði var slík að hún lyfti upp hverjum kaffitíma hvað þá meiri sam- kvæmum sem hann tók þátt í. Starfsorka hans og starfsvilji var með fádæmum. Halldór var afar stjórnsamur. Hann axlaöi að fullu þá ábyrgð sem hann tók á sínar herðar og ákvað það sem honum þótti réttast án tillits til þess hvort ákvarðanir hans væru vin- sælar eða ekki. Halldór var flestum mönnum hreinskilnari og hreinskiptnari. Hann lét falla lof og last um menn og málefni í viðurvist þeirra. Hann hlaut iðulega af því óvin- sældir um sinn, einkum meðal þeirra sem þekktu hann minnst, en þeir sem þoldu honum þetta ekki þekktu hann lítið. Störf Halldórs að sauðfjárrækt munu halda nafni hans Iengst og hæst á lofti. Þar var hlutur hans á heimsmælikvarða. Vísindastörf- um sínum fylgdi hann eftir í starfi sauðfjárræktarráðunautar um áratuga skeið þar sem smitandi áhugi hans og fjör leiddi af sér byltingu í ræktun íslenska sauð- fjárstofnsins. Halldór tók af lífi og sál þátt í því mannlífi sem hrærðist í kring- um hann. Hann var mikill mann- þekkjari og hafði áhuga á fólki. Hann var slíkur sagnasjór um fólk og atburði að í huga mínum á hann sér engan til samjöfnunar. Án frásagna Halldórs væri fjöldi manna, ekki síst úr búnaðarstétt, sem uppi voru fyrir mína daga, mér nöfnin tóm eða skuggamyndir en Halldóri á ég það að þakka að þeir eru sem Ijóslifandi samtíma- menn. Eftir að Halldór lét af störfum búnaðarmálastjóra hefur oft í hópi þeirra sem þekktu hann fallið setningin: Skyldi Halldór vera að skrifa minningar sínar? Nokkra hugmynd um þekkingu og dóm- greind Halldórs á fólki og atburð- um má fá af eftirmælum og af- mælisgreinum sem hann skrifaði, síðast um Sigurbjörgu í Deildar- tungu fyrr á þessu ári. Greinin er ekki aðeins glögg lýsing á hinni látnu heldur drjúgur kafli úr búnaðarsögu þess umhverfis sem hún og maður hennar lifðu í. Afmælisgreinar og eftirmæli Halldórs voru einnig snilldarverk að því leyti að þau voru ekki glansmyndir heldur sannar mynd- ir þar sem bæði ljós og skuggar áttu heima. Þeir eru margir sem munu lifa fátækara lífi að Halldóri gengn- um. Þeirra á meðal er ég. Halldór átti það til að hlamma sér inn á sóffa á skrifstofu minni oftast í lok vinnutíma og gefa mér góð ráð og ábendingar ásamt því að fræða mig um menn og málefni. Þá átti hann það til að grípa undir hand- legg manns og bjóða manni heim fyrirvaralaust. Þessar stundir voru allar hátíðisstundir sem ég bý að ævina út. Eftirlifandi kona Halldórs er Sigríður Klemensdóttir frá Húsa- vík. Reisn og rausn hennar var Halldóri samboðin. Ég flyt henni og öðrum aðstand- endum Halldórs innilegar samúð- arkveðjur mínar og fjölskyldu minnar. Matthías Eggertsson Halldór Pálsson var um margt sérstæður maður. Hann fór ungur til mennta og lauk doktorsprófi í fræðigrein sinni frá Edinborgar- háskóla. Á háskólaárum sínum og síðar stundaði hann vísindarann- sóknir og var virtur vísindamaður heima og erlendis. Hann byggði á vísindalegum rannsóknum sínum er hann hóf störf sem sauðfjár- ræktarráðunautur Búnaðarfélags íslands og ruddi braut nýjum viðhorfum, nýrri stefnu í sauð- fjárrækt. Hann hreif menn með dugnaði sínum, leiftrandi áhuga og sannfæringarkrafti. Störf hans að sauðfjárrækt á íslandi hafa borið árangur, sem seint verður fullmetinn, árangur sem m.a. kemur fram í vaxandi kjötgæðum og auknum afurðum. Glögg- skyggni hans á sauðfé var frábær. Önnur störf hans fyrir landbúnað- inn voru yfirgripsmikil og fjöl- þætt. Hann fór aldrei með veggj- um, hann gekk um þvert gólf og vakti hvarvetna athygli, málreifur svo af bar, þannig að sumum þótti nóg, og þegar bezt lét firna skemmtilegur og orðheppin. Halldór lét af störfum búnað- armálastjóra skömmu eftir að ég kom til starfa í landbúnaðarráðu- neytinu. Hann hafði gott samband við ráðuneytið um málefni Búnað- arfélagsins og hélt vel á opinberu fé. Bæði þá og síðar spurði ég iðu- lega um álit hans á mönnum og málefnum. Svör hans voru jafnan afdráttarlaus, hann sagði kost og löst, fór ekki í manngreinarálit eða litaði umsagnir sínar pólitísk- um skoðunum, sem allir vita að voru ekki þær sömu og mínar. Ég mat þetta mikils og á honum þakkir að gjalda, einnig fyrir önn- ur persónuleg samskipti, sem oft voru bundin sameiginlegum áhugamálum. Honum fylgja því þakkir mínar við vistaskiptin. Það verður víða svipminna en áður eft- ir fráfall Halldórs Pálssonar. Eftirlifandi konu hans, Sigríði Klemensdóttur, flyt ég einlægar samúðarkveðjur. Pálmi Jónsson Með Halldóri Pálssyni er geng- inn afar stórbrotinn og litríkur persónuleiki. Samtíðin er fátækari eftir andlát hans, vinir og sam- starfsmenn sjá á bak einum sínum merkasta frumherja og ágætasta félaga. Fyrstu kynni mín af Halldóri eiga sér tvíþættar rætur. Eigin- kona hans, Sigríður Klemensdótt- ir er frænka mín, fædd og uppalin á Húsavík og með hennar fjöl- skyldu og móðurfólki mínu hefur ætíð verið rækt vinátta og frænd- semi. f annan stað réðist föðurafi minn bústjóri að Hesti í Borgar- firði, eftir að Halldór hafði stofn- að þar tilrauna- og fjárræktarbú árið 1943, og starfaði þar um þriggja ára skeið. Stóð vinátta þeirra síðan, og sótti hvor annan heim meðan báðir lifðu. Þau hjón- in Sigríður og Halldór gistu því jafnan á heimili afa og síðar for- eldra minna, er þau áttu leið um Þingeyjarsýslu og voru alltaf aufúsugestir. Heimsóknir þeirra færðu nýtt líf í húsið, það var tal- að hátt og hispurslaust um allt milli himins og jarðar, ýmist í gamni eða alvöru, hálfkæringi eða fullri einlægni. Halldór hafði ein- staka frásagnargáfu og afburða minni og kryddaði sögur sínar ýmsum sérkennum, sem hann veitti athygli í fari manna og hátt- um og greypti í huga sinn. For- eldrar mínir höfðu hlakkað til að njóta enn samvista við þau hjón á Húsavík nú um páskana, en þess í stað kveðja þau Halldór í dag hinstu kveðju með söknuði og þakka fjörutíu ára órofna vináttu. Ég varð þess fljótt áskynja sem barn, að Halldór naut mikillar virðingar meðal bænda vegna þekkingar sinnar, skarpskyggni og baráttugleði, þótt auðvitað væri jafnframt í hann hnjóðað. Hitt varð mér ekki ljóst fyrr en ég hóf nám í Edinborg, hvílíks álits Hall- dór Pálsson naut erlendis fyrir vísindastörf sín. Þar er hann í hópi virtustu vísindamanna á sviði búfjárræktar, og njóta ís- lenzkir starfsbræður hvarvetna nafns hans, þar sem þeir ferðast og leita fyrirgreiðslu. Að loknu stúdentsprófi 1933 hélt Halldór til Skotlands og hugðist kynna sér sauðfjárrækt, eins og fleiri íslend- ingar höfðu gert. Kennarar í Édinborgarháskóla töldu hann af slíku káki og hvöttu hann eindreg- ið til háskólanáms. Þetta varð, og lauk Halldór kandidatsprófi með slíkum ágætum, að hann vann styrk til framhaldsnáms og sneri því aftur til Edinborgar haustið 1936 og innritaðist til doktors- náms. Á þessum árum seldu ís- lendingar mikið af dilkakjöti til Bretlands, en fengu ekki það verð fyrir sem skyldi vegna rýrðar og vaxtargalla fjárins. Halldór ákvað nú að verja námstíma sínum til rannsókna á kjötgæðum sauðfjár og hafði gengið frá því við kenn- ara sína í Edinborg, áður en hann hélt þangað á nýjan leik. Þegar hann mætti á staðinn, kom hins vegar í ljós, að þar fékkst hvorki aðstaða né fé til slíkra rannsókna, heldur var honum boðið að stunda erfðarannsóknir á ávaxtaflugum. nÉg var hvumsa við, þóttist illa svikinn og bað mína ágætu læri- feður að eiga sínar flugur, ég væri farinn heim,“ sagði Halldór síðar frá. Þótt móttökur þessar yllu Halldóri vonbrigðum og hugar- angri um stund, urðu þær honum heilladrjúgar og e.t.v. mesta gæfa hans á námsbrautinni. Þær urðu til þess að hann fór til fundar við dr. John Hammond í Cambridge, sem var annálaður afburða kenn- ari og tvímælalaust einn snjallasti vísindamaður í búfjárrækt á þess- ari öld. Hammond tók Halldóri og áhugamálum hans fegins hendi. Hann bjó þó hvorki við digra sjóði né merkilega starfsaðstöðu, en hann hafði áhugann og mun fljótt hafa séð neistann í Halldóri. Með þeim tókst ágætt samstarf og ævilöng vinátta. í Cambridge batzt Halldór einnig sterkum böndum öðrum lærisveinum Ham- monds, einkum þeim Peter McMeekan frá Nýja-Sjálandi og Argentínumanninum Juan Verg- és. Þessir þrír deildu kjörum í lífi og starfi. Þeir áttu sameiginlega eldlegan áhuga, erfið og krefjandi viðfangsefni, aðstöðuleysi og lítil fjárráð. Verkefni allra voru vinnu- frek, launað aðstoðarfólk ekki til staðar, og því unnu þeir hver með öðrum og hver fyrir annan, ræddu saman rannsóknarefni sín og réð- ust saman gegn hverjum vanda. Halldór minntist þess oft síðar, hve ánægjulegur þessi vinnustað- ur hefði verið og líflegur andi, einkum þegar Hammond vann sjálfur með þeim við krufningar. Slíkum anda vildi hann halda í kringum sig og tókst það allt til hinztu stundar. Umhverfis Hall- dór þreifst engin lognmolla, hann vakti hvern mann með eldmóði sinum, glettni og stundum glanna- legu tali. Árin í Cambridge urðu Halldóri

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.