Morgunblaðið - 17.04.1988, Blaðsíða 35

Morgunblaðið - 17.04.1988, Blaðsíða 35
34 MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 17. APRÍL 1988 intt0i Útgefandi Árvakur, Reykjavík Framkvæmdastjóri Haraldur Sveinsson. Ritstjórar Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Aðstoðarritstjóri Björn Bjarnason. Fulltrúar ritstjóra Þorbjörn Guðmundsson, Björn Jóhannsson, Árni Jörgensen. Fróttastjórar Freysteinn Jóhannsson, Magnús Finnsson, Sigtryggur Sigtryggsson, Ágúst Ingi Jónsson. Auglýsingastjóri Baldvin Jónsson. Ritstjórn og skrifstofur: Aðalstræti 6, sími 691100. Auglýsingar: Aðalstræti 6, sími 22480. Afgreiðsla: Kringlan 1, sími 83033. Áskriftargjald 700 kr. á mánuði innanlands. í lausasölu 60 kr. eintakið. Danir í ógöngum Samkvæmt fréttum hefur minnihlutastjóm Pouls Schliiters í Danmörku tapað 23 atkvæðagreiðslum í dansíca þinginu á undanfömum árum. Margar hinar mikilvægustu hafa snúist um utanríkis- og öryggismál. Hefur stjómin oft orðið að fylgja fram annarri stefnu á alþjóðavettvangi en hún sjálf vildi. Er nú svo kom- ið, að traust Dana út á við minnkar sífellt. Er talað þannig um danska utanríkisstefnu í fjölmiðlum, að hún sé mótuð í neðanmálsgreinum. Með því er vísað til þess að oft á undan- fömum ámm hefur mátt sjá fyrirvara Dana neðanmáls í fréttatilkynningum eða álykt- unum frá ráðherrafundum Atl- antshafsbandalagsríkj anna. I stuttu máli má segja, að staðan sé þannig á danska þinginu, að vinstri flokkamir, sem em í stjómarandstöðu undir forystu Jafnaðarmanna- flokksins, hafi getað treyst því, að flyttu þeir tillögur um ör- yggismál, sem væm í andstöðu við viðtekin viðhorf innan Atl- antshafsbandalagsins og jafn- vel meginþætti í stefnu banda- lagsins, hafi þeir getað vænst stuðnings frá flokknum Radik- ale Venstre, sem styður ríkis- stjómina í efnahags- og fjár- málum. Hafa vinstrisinnar gengið á þetta lag oftar en einu sinni og ríkisstjómin látið þar við sitja. Þó hefur hún skotið málum til þjóðarinnar eins og gert var fyrir nokkmm ámm, þegar Danir greiddu í annað sinn þjóðaratkvæði um aðild sína að Evrópubandalaginu og stjómin hafði sigur. Nú þykir margt benda til þess að Poul Schlúter og menn hans hafí fengið nóg og er rætt um að boðað verði til kosninga í Dan- mörku í maí. Ástæðan er sú, að danska þingið samþykkti ályktun er hefur í för með sér að erlendum herskipum í danskri lögsögu verður send tilkynning um þá stefnu Dana að banna kjamorkuvopn í landi sínu á friðartímum. Bretar og Bandaríkjamenn hafa lýst yfír af þessu tilefni því að þeir muni ekki breyta út af þeirri stefnu sinni að játa hvorki né neita tilvist kjamorkuvopna um borð í skipum sínum eða ann- ars staðar. Carrington lávarð- ur, framkvæmdastjóri Atlants- hafsbandalagsins, sagði eftir fund fastaráðs NATO um málið í fyrradag, að yrði ályktun danska þingsins framkvæmd þannig að hún bryti í bága við vamarhagsmuni og samvinnu NATO-ríkjanna hefði það ákaf- lega alvarlegar afleiðingar. Deilumar um þennan þátt öryggis- og vamarmála í Dan- mörku eða aðra sem hafa verið ofarlega á baugi þar byggjast ekki á efnislegum forsendum. Þær eru sprottnar af flokkspó- litískum átökum heima fyrir og ástæðum sem eru sér-danskar. Vinstrisinnar beita öllum ráð- um til að klekkja á ríkisstjóm- inni og óvíst er, hvað þeim yrði sjálfum fast í hendi að fylgja fram öfgum sínum og sérvisku ef þeir næðu stjómartaumun- um í sínar hendur. Rjúfí Poul Schlúter þing og efni til kosn- inga nú í maí vill hann annars vegar sýna, að hann ætlar ekki að bera ábyrgð á því að Danir lendi í þeim ógöngum að koma sér út úr húsi hjá bandamönn- um sínum í Atlantshafsbanda- laginu og hins vegar undirstrik- ar hann flokkspólitíska þáttinn í samþykkt danska þingsins. Danir, Norðmenn og Islend- ingar hafa fylgt svipaðri stefnu varðandi kjamorkuvopn. Við höfum haft sérstöðu vegna vamarsamningsins við Banda- ríkin og hafa Bandaríkjamenn jafnan svarað spumingum um tilvist kjamorkuvopna hér á landi hvorki með já-i né nei-i. Hefur oft verið deilt harkalega um þetta atriði hér og niður- staðan orðið sú, að Bandaríkja- stjóm virði stefnu íslands og hingað verði ekki flutt kjam- orkuvopn nema með samþykki íslenskra stjómvalda. Hér hef- ur einnig verið rætt um herskip og kjamorkuvopn. Niðurstaðan hefur einfaldlega orðið sú, að við hljótum að treysta banda- mönnum okkar til að virða stefnu okkar sem er skýr og ótvíræð og öllum ljós. Þetta er stefna Norðmanna og hefur verið viðhorf Dana. Vegna uppákomunnar í danska þing- inu hefur Káre Willoch, fyrrum forsætisráðherra Noregs og formaður utanríkismálanefnd- ar norska þingsins, lýst áhyggj- um sínum yfír fráhvarfí danska þingsins frá hefðbundinni stefnu Dana, fráhvarfí, sem lýsir ekki öðru en vantrausti á bandamenn og vini og er skilið þannig af þeim, er hlut eiga að máli. Scala-óperan í Mílanó er yfír- leitt talin fremsta ópera í heimi. Það er því ekki að undra, þótt athygli íslend- inga hafi beinzt mjög að Scala, eftir að tilkynnt var í vetur, að Kristján Jó- hannsson, óperusöngvari, hefði fengið samning við Scala. Kristján hefur nú sungið í tveimur óperum í Scala. I lok janúar söng hann stórt hlutverk í óperu eftir Verdi og nú fyrir rúmri viku söng hann í Hollendingnum fljúgandi eftir Wagner. Kristján var ekki aðalsöngvari í þessum óperum, heldur staðgengill ann- arra, en svo virðist, sem a.m.k. tveir söngv- arar séu um hvert hlutverk eða flest hlut- verk í sýningum á Scala og staðgenglar að auki. Menn þurfa ekki að koma nema einu sinni á sýningu í Scala-óperunni til þess að gera sér grein fyrir því, að það er þrek- virki fyrir söngvara að fá tækifæri til að koma þar fram og komast frá því með myndarlegum hætti. Sýningargestir í Scala og raunar í öðrum óperuhúsum á Ítalíu eru gagnrýnir og láta álit sitt óspart í ljósi, hvort sem þeir hrífast eða telja frammistöðu söngvara lélega. Það þýðir ekki að bjóða upp á annað en beztu söngv- ara í Scala, enda er það gert. Það verður því tæpast áréttað nægilega sterklega, hvers konar tímamót það eru í íslenzku menningarlífí, að íslenzkur óperusöngvari hefur náð því m'arki að standa á sviðinu í Scala. Hljómsveitarstjóri Scala-óperunnar er Ricardo Muti. Á sýningu á Hollendingnum fljúgandi fyrir hálfum mánuði kom vel í ljós hve frábær stjórnar.di Muti er og ber- sýnilegt, að hann hefur unnið hug og hjörtu ítalskra áheyrenda, slík voru fagn- aðarlætin, þegar stjómandinn gekk fram á sviðið að sýningu lokinni. Um það má segja, að allt hafí ætlað um koll að keyra. Þessi merki hljómsveitarstjóri komst þann- ig að orði í viðtali við fréttamann Stöðvar 2 sl. þriðjudagskvöld, að Kristján Jóhanns- son hefði staðið sig frábærlega vel á fyrstu sýningunni er hann söng í Hollendingnum fljúgandi. Muti lét önnur viðurkenningar- orð falla um söng Kristjáns á þeirri sýn- ingu. Hér skal fullyrt að þessi ummæli Ricardos Mutis eru einhver mesta viður- kenning, sem Kristján Jóhannsson hefur fengið. Operuhúsið í Mílanó er um 200 ára gamalt. Það er sérkennileg tilfínning að sitja þar og minnast þess, að sjálfur Verdi gekk um þessa sömu ganga, setti óperur sínar sjálfur á svið í þessu húsi og vann þar sigra og varð að sæta því að ekki var öllum verkum hans vel tekið í upphafi. Á þessu sviði hafa flestir, ef ekki allir fremstu óperusöngvarar heims staðið og unnið þar mikla listasigra. Nú þegar íslenzkur óperu- söngvari er bersýnilega að ná fótfestu í Scala má búast við, að margir íslendingar eigi eftir að leggja leið sína til Mílanó til þess að kynnast þessu fræga óperuhúsi og fylgjast með vegferð Kristjáns Jóhanns- sonar þar. Svartsýni í atvinnulífinu Það ríkir augljóslega mikil og vaxandi svartsýni um framtíðina meðal forystu- manna í atvinnulífínu, þótt tekizt hafi að mestu að ná kjarasamningum án verk- falla. Það fer ekkert á milli mála, að físk- vinnslan er enn rekin með miklu tapi, þrátt fyrir gengislækkunina fyrir nokkrum vik- um. Sagt er, að frystingin sé rekin með 10-15% halla. Saltfískverkunin hefur verið hagstæð nokkur undanfarin ár en nú fer verð lækkandi á saltfíski og er jafnvei búizt við enn frekari verðlækkunum á næstunni. Sagt er, að staðan í iðnaði sé versn- andi. Talið er, að verkefni, sem íslenzk iðnfyrirtæki hafa byggt á árum og jafnvel áratugum saman kunni að hverfa til út- landa vegna þess, að okkar fyrirtæki eru ekki lengur samkeppnisfær við þau er- lendu. Ýmislegt bendir til þess, að rekstrar- staða hins nýja sameinaða ullarfyrirtækis, Álafoss, sé erfíðari en ætlað var við sam- einingu fyrirtækjanna tveggja og veður öll válynd á þeim vígstöðvum. Jafnframt því, að menn telja sig sjá fyrir mikla erfíðleika á heimavígstöðvum, má fínna vaxandi áhyggjur hjá þeim mönn- um, sem að vísu eru ekki margir, í atvinnu- lífínu, sem reyna að horfa fram á veginn og leitast við að gera sér grein fyrir fram- vindu mála, þegar til lengri tíma er litið. Einn viðmælandi höfundar Reykjavíkur- bréfs er þeirrar skoðunar, að hið háa físk- verð, sem við höfum knúið fram á undanf- ömum misserum eigi eftir að koma okkur í koll. Þannig megi halda því fram, að þetta háa fískverð hafí kallað á stóraukin umsvif annarra þjóða í fískveiðum og físk- vinnslu. Víða um heim megi fínna físki- mið, sem ekki hafi verið nýtt að ráði en nú sé búið að leggja í mikla fjárfestingu til þess að hagnýta. Afleiðingin verði sú, að á næstu árum komi mikið af físki á markaði, frá löndum, sem hafa ekki verið umsvifamikil í fiskveiðum. Þetta mikla framboð muni leiða til þess, að verð lækki til frambúðar á físki á heimsmörkuðum. Það gerist því það sama með fiskinn eins og með olíuna. Eftir að arabaríkin höfðu knúið fram mikla hækkun á olíu varð hag- kvæmt að vinna olíu, þar sem það áður hafði verið óhagkvæmt. Afleiðingin varð sú, að stóraukið framboð varð á olíu, sem leiddi til verðhruns. Forystumaður í íslenzkum sjávarútvegi var t.d. staddur í Frakklandi á dögunum. Þar sá hann á boðstólum eldislax í háum gæðaflokki, sem fluttur var flugleiðis til Frakklands reglulega — frá Chile! Öðrum forystumanni í sjávarútvegi var brugðið, þegar hann kynnti sér útflutning á fersk- um fiski frá íslandi til Bretlands og komst að raun um, að verulegur hluti hans fer í frystingu í Bretlandi og keppir síðan við frystan físk frá íslandi. Úlfur, úlfur . . . ? Þegar litið er til þeirrar miklu velmegun- ar, sem hér hefur ríkt undanfarin misseri, má auðvitað spyjja, hvort þessir menn séu að hrópa: „Úlfur, úlfur . . .“ eina ferðina enn. Staðreynd er, að fískafli er mikill. Staðreynd er, að fískverð er hátt. Stað- reynd er, að eftirspum á mörkuðum er mikil eftir framleiðslu okkar. Við stöndum ekki frammi fyrir hruni í fiskveiðum, eins og 1967-1969. Við stöndum ekki frammi fyrir verðhruni eins og á þeim árum. Merki velmegunar eru hvarvetna. Aldrei hefur bílainnflutningur verið meiri. Aldrei hafa ferðalög verið jafn mikil. Hingað komu indverskir ferðamálafrömuðir á dög- unum, sem sögðu sem svo: „Helmingur íslenzku þjóðarinnar fer úr landi á hverju ári. Af hveiju komið þið ekki til Ind- lands?!“ Og fannst eftir nokkru að slægj- ast! Ný hýbýli þjóta upp, verzlun er mikil, hvert stórhýsið á fætur öðru rís, flugstöð- in, Kringlan og nú ráðhúsið. Getur það verið, að öll þessi velgengni sé á sandi byggð? Til þess að svara því benda menn á mikinn og vaxandi viðskiptahalla og segja sem svo, að það sé augljóst, að þessi mikla velgengni sé fjármögnuð með erlendri skuldasöfnun. Við lifum einfaldlega um efni fram. Þá er bent á, að viðskiptahall- inn verði ekki til vegna þess, að við stönd- um í nýjum stórframkvæmdum, sem snerti grundvöll atvinnulífsins eins og t.d. virkj- unarframkvæmdir gera, heldur skapist viðskiptahallinn af eyðslu þjóðarinnar. Þegar á allt þetta er litið verða svartsýn- ismennimir í atvinnulífínu tæpast sakaðir um að hrópa: „Úlfur, úlfur." Áhyggjur þeirra eiga við rök að styðjast og nauðsyn- legt, að þjóðin gæti að sér. Eru stj órnmálamenn- irnir vandamálið? Nú bryddir á þeirri skoðun í röðum for ystumanna í viðskipta- og athafnalífí, að stjómmálamennimir sjálfir séu eitt helzta vandamálið, sem við er að eiga í efnahags- málum. Þær þungu ásakanir á hendur stjómmálamönnum, sem í þessu felast, em rökstuddar með því, að alþingismenn og ráðherrar taki alls ekki ábyrga afstöðu til þeirra vandamála, sem framundan em, eða fjalli yfírleitt um þau. Þeir líti fyrst og MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 17. APRÍL 1988 nr 35 REYKJAVÍKURBRÉF Laugardagur 16. apríl Horft til Bessastaða úr Skerjafirðinum. Keilir í baksýn. Morgunblaðið/ói.K.M. fremst á sig, sem gæzlumenn hagsmuna einstakra kjördæma eða byggðarlaga og einbeiti kröftum sínum að því að tryggja stundarhagsmuni þeirra en ekki framtíðar- hagsmuni þjóðarinnar. I þeim efnum er bent á, að þingmenn og fagráðherrar séu erfiðasti þröskuldur í vegi fyrir niðurskurði á útgjöldum ríkis- ins. Þingmennimir líti ekki á sig sem full- trúa og talsmenn skattgreiðenda og leitist við að gæta hagsmuna þeirra, heldur telji þeir helzta verkefni sitt að knýja fram fjár- framlög til margvíslegra þarfa í kjördæm- um sínum og vinni þannig beinlínis gegn heildarhagsmunum þjóðarinnar. Höfundur þessa Reykjavíkurbréfs hefur heyrt þeirri skoðun fleygt, að nauðsynlegt sé að forystumenn í atvinnulífí taki hönd- um saman í herferð á hendur stjómmála- mönnum til þess að knýja þá til ábyrgra vinnubragða. Umhugsunarverð viðhorf Þessi viðhorf, sem hér hefur verið lýst og em áreiðanlega býsna útbreidd í at- vinnulífmu em umhugsunarverð. Að vísu hefur svartsýni áður gripið um sig og far- ið eins og bylgja um landið. En eins og vikið var að í forystugrein Morgunblaðsins fyrir nokkmm dögum, stöndum við frammi fyrir uppgjöri á ótrúlega mörgum sviðum þjóðlífsins samtímis. Þetta uppgjör væri auðveldara, ef það kæmi í þessari atvinnu- grein í dag og í annarri á morgun. En svo er ekki, heldur kemur þetta allt á sama tíma. Meiri háttar uppstokkun framundan í sjávarútvegi, fiskvinnslu, landbúnaði og fjölmörgum öðmm atvinnu- og þjónustu- greinum að ekki sé minnzt á búskap hins opinbera. Ríkisstjómin hefur ekki lagt þessi mál fyrir þjóðina á skilmerkilegan máta. Fram- sóknarmenn em að vísu að boða til mið- stjómarfundar á næstunni, þar sem þeir munu m.a. ræða viðhorfin í efnahagsmál- um. Fjármálaráðherra boðar val á milli tveggja vondra kosta og virðist sjálfur helzt hallast að einhvers konar millifærslu- leið af því tagi, sem tíðkaðist hér á ámm áður! En þeir eiga það sameiginlegt fjár- málaráðherra og þeir framsóknarmenn, sem nýiega hafa talað um efnahagsvanda- málin, að þeir ræða ekki um hinar stóm línur heldur einstök vandamál. Samkomulagið á milli stjómarflokkanna í vetur hefur að vísu ekki verið með þeim hætti, að það gefi tilefni til sérstakrar bjartsýni um störf þessarar ríkisstjómar á næstu mánuðum. En ef ráðhermnum tekst að ná samkomulagi um að hætta að rífast opinberlega um smámál en einbeita sér þess í stað að stóm málunum em þetta þau verkefni, sem við þeim blasa: Eftir að hafa í áratugi starfað í skjóli vemdaðra og óeðlilegra starfsskilyrða eiga íslenzk atvinnufyrirtæki við þann vanda að etja, að þau em illa rekin, og hafa ekki fylgzt með tímanum í hagræðingu í rekstri. Þau em líka meira úr sér gengin, en menn halda. Fjárfestingar í atvinnulífi, sem stjómmálamenn og embættismenn hafa tekið ákvarðanir um, em meira og minna misheppnaðar. í útgerð er óhjákvæmilegt að hverfa frá kvótakerfi til þess fyrirkomulags, að út- gerðin greiði fyrir aðgang að fiskimiðun- um. í fískvinnslu er óhjákvæmilegt að fækka frystihúsum mjög vemlega. Í land- búnaði er óhjákvæmilegt að grípa til enn ákveðnari ráðstafana til þess að skera nið- ur umframframleiðslu. í landsbyggðar- verzlun er óhjákvæmilegt að fækka eining- um vemlega. í fjármálakerfinu verður ekki hjá því komizt að hrista duglega upp í ríkisbankakerfinu. í rekstri hins opinbera verður að stöðva þá gegndarlausu sóun og eyðslu, sem þar hefur tíðkazt í skjóli hvers kyns gerviröksemda, sem stjórn- málamenn og embættismenn hafa sameig- inlega fundið upp. Eyðsla í opinbera kerf- inu hér er miklu meiri og aðhald miklu minna en t.d. í Bandaríkjunum, þar sem komið hefur verið upp ótrúlega sterku eft- irlitskerfi með meðferð opinberra fjár- muna. Skammtímaaðgerðir í efnahagsmálum bera engan árangur nema jafnframt sé unnið að þessum framtíðarmarkmiðum. Þrátt fyrir allt eru ákveðnar forsendur til staðar, sem eiga að stuðla að því, að stjóm- arflokkarnir geti náð saman um allsheijar uppgjör og uppstokkun í efnahags- og atvinnulífi. Það er ljóst, að forystumenn Sambands ísl. samvinnufélaga hafa mjög svipuð viðhorf til stöðunnar í atvinnulífínu og hér hefur verið lýst. Það má marka af opinberum yfírlýsingum Guðjóns B. Ólafssonar, forstjóra SIS. Framsóknar- flokkurinn tekur gjarnan mið af afstöðu samvinnuhreyfingarinnar, þannig að hann ætti að geta fellt sig í grundvallaratriðum við efnahags- og atvinnustefnu af þessu tagi. Jón Baldvin Hannibalsson, Qármála- ráðherra, hefur sýnt, þrátt fyrir skringileg- ar hugmyndir um veltuskatt og annað slíkt á fyrirtæki á Reykjavíkursvæðinu (!), að hann er tilbúinn til þess að taka fast á í ríkisrekstrinum. Ætla verður að innan Sjálfstæðisflokksins geti verið skilningur á þeim sjónarmiðum, sem hér hefur verið lýst. Þess vegna er alls ekki fráleitt að pólitísk samstaða geti tekizt um þessi markmið. „Eftir að hafa í áratugi starfað í skjóli verndaðra og óeðlilegra starfsskilyrða, eiga íslenzk at- vinnufyrirtæki við þann vanda að etja, að þau eru illa rekin, og hafa ekki fylgzt með tímanum í hag- ræðingu í rekstri. Þau eru líka meira úr sér gengin en menn halda.“
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.