Náttúrufræðingurinn

Ukioqatigiit

Náttúrufræðingurinn - 1944, Qupperneq 33

Náttúrufræðingurinn - 1944, Qupperneq 33
NÁTTÚRUI'RÆÐINGURINN 87 framt því, sem það væri kælt um eitt kuldastig, þyrfti um ld8 kg. þrýsting á hvern l'latarmáls centimetra þess. Þelta nægir til þess að sýna, að frostþennsla vatnsins er ekki neinn smá- ræðis kraftur í náttúrunni. Mörg fleiri fysisk öfl vinna að evðingu l)erglaganna. Mér lil viðbótar skal aðeins getið, að ýmsar plönlur eiga þátt í sliku eyðingastarfi. Mörg tré smeygja rótum sínum inn í gluíur og liolur berg's og kletta, þroskast þar og gildna, og fleyga úr herginu flísar og smásteina. Vaxtarþrýstingur sumra róta get- ur numið allt að 10 ló kg. á flatarmáls-sentimetrann svo hér er um þó nokkurn kraft að ræða. Kemisku öflin, sem eyða berglögnm jarðar, eru að því levti fráhrugðin þeim fysisku, að þau breyta, eins og áður er sagt, efnasamsetningi ber.gsins jafnframt því, sem þau losa það sundur. Það eru engir steinar svo sterkir, að loft og vatn fái ekki á þéim unnið, á þennan liátt. Efni þau, sem bergið er byggt úr, veilir þó binum sundrandi öflum mismunandi öfl- ugt viðnám. Sum efnasambönd bergtegundanna eru auðleyst, önnur lorlevst. Þau liggja éftir lílið sködduð, þegar vatnið skolar binum auðleyslari burtu. Það er einkum vatn, sem kol- sýra er i, cr vinnur ótrúlega á ýinsum steintegundum. Kolsýr- una getur vatnið bafa drukkið i sig úr loftinu um leið og rigndi, eða það hefir fengið liana úr moldarjarðvegi,' sem það befir vætlað um, þar sem plöntulíkamir hafa rotnað og kolsýra um leið myndazl. Slikt vatn levsir ýmsa bluta bergs- ins sundur, sérstaklega krit og kalkstein, og skolar þeim burlu með sér. En vatnið er þó tært og gagnsætt eftir sem áður. Er- lendis víða, þar sem þykk kalksteinslög eru í jörðu, mvndar vatnið með þessu móti allstóra neðanjarðarhella. Kemur þá slundum fyrir, að hellisþökin hresta og jarðfallsdalir myndast. Slikir dalir eru l. d. víða i kalksteinshéruðum Balkanskaga. Mér á landi þekkjast þeir ekki, því að kalksteinsjarðlög vanl- ar að mestu í jarðlagaskipun Islands. Þó getur uppsprettu- valn hér sums staðar haft í sér u])plevsl kalk, sem ])að befir þá leyst úr frumsteinum bergtegundanna. Slíkt vatn kallasl liart og er það auðþekkl á þvi, að sápur freyða illa i því, og af þeim sökum er það illa fallið til þvotta sem kunnugt er. Auk kalksteins, sem leljast verður lin bergtegund, leysir vatnið, með tíð og tíma, jafnvel þær, sem allra barðastar eru og mestan viðnámsþróltinn hafa. Að lokum verða aðeins eftir
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68

x

Náttúrufræðingurinn

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.