Andvari

Árgangur

Andvari - 01.01.1991, Blaðsíða 167

Andvari - 01.01.1991, Blaðsíða 167
ANDVARI AÐ ÁRROÐANS STRÖND OG AFTUR HEIM 165 „Aðallinn í skáldskap Stefáns frá Hvítadal er ekki einungis sérstakt ljóð- form og lífsstíll, heldur fremur öllu öðru ljóðrænn, lifandi og mjög persónu- bundinn vitnisburður. Bestu kvæði hans eru alltof merkileg til þess að þjóðin megi leggja þau fyrir róða. Leikandi lífsgleðin í kvæðunum „Vorsól“ og „Hún kyssti mig“, einlæg trúartilbeiðsla á Guði og konunni í „Fölskvuðum eldum“, auðmýkt og sár syndajátning í „Aðfangadagskvöldi jóla 1912“, hlý, mild og þýð umhyggja fyrir barninu í „Erlu“, djúp virðing fyrir vináttunni í „Minningu“ og ástinni, sem einu sinni var, í „Seytjánda maí“ og „Frá liðnum dögum“, og raunar boðskapur margra annarra ónefndra kvæða, geymir ómælanlegan sjóð mannlegra verðmæta úr samtíð vorri.“ (291-92) Pau kvæði sem hér eru nefnd eru flest úr Söngvum förumannsins. Sú bók er auðvitað frá sjónarmiði bókmenntasögunnar merkasta verk Stefáns frá Hvítadal. En mönnum hefur samt orðið alltof starsýnt á „hnignun“ í skáld- skap hans seinni árin. Þannig mátti lesa í grein á aldarafmæli Stefáns (Sig- urður Hróarsson: Mbl. 25. okt. 1987) að hann hafi verið „andlega uppurinn“ þegar hann dó. Sú skoðun er röng, en hún er líklega einkum runnin frá þeim sem andvígir voru pólitískum hugmyndum skáldsins og siðskiptum til kaþ- ólskrar trúar. Hér skiptir miklu hin snjalla ritgerð Halldórs Laxness sem upphaflega kom í Iðunni 1934. (M.a. prentuð í Af skáldum, 1972). Halldór hafði verið trúbróðir Stefáns, raunar guðfaðir hans, og ritað lof um Heilaga kirkju,1924, taldi hana framför frá eldri Ijóðum „sem báru allmikinn keim af norskum demidekadence (hálfúrkynjun).“ Nú sýnir skáldið oss „rammleik °g kyngi, sólborinn, norrænan kraft,“ sagði Halldór þá. Tíu árum síðar hafði hann snúist til félagslegrar róttækni, gegn kaþólskunni, og skoðaði skáld- skap Stefáns á allt annan hátt. Slíkar sveiflur eru ekki fátíðar en þær spilla fyrir allsgáðu mati á skáldskapargildi verka. Satt er það að margt af sálmakveðskap Stefáns frá Hvítadal fyrir kaþólska kirkju er formúlulist sem skortir lífsneista. En þörf hans fyrir andlegt skjól, sem kaþólska kirkjan veitti þessum sveimhuga, var einlæg. Pví er alls ómak- legt það sem Sigurður Hróarsson sagði í fyrrnefndri grein að „tilfinning kvæða hans frá kaþólska tímabilinu (sé) áberandi ópersónuleg og einhvern- veginn svikin í samanburði við einlæga trú förumannsins.“ Það voru kenni- setningarnar og þyngsli dróttkvæðaformsins sem bældu tilfinninguna, sjálf var hún ósvikin. t»ar sem var kjörsvið Stefáns og gáfa hans fékk að springa út naut hann sín vel fram undir það síðasta. Að leiðarlokum gat hann ort glæsi- legt kvæði eins og Fornar dyggðir. Sá sem svo kveður er vissulega ekki „and- lega uppurinn.“ Listatök skáldins á íþrótt sinni eru föst og örugg sem fyrr; kunni menn ekki að meta kvæðið stafar það af andúð á þeirri sveitarómantík sem umvefur það. Stefán snerist gegn „tískunni“, hún er eitt hið neikvæðasta fyrirbæri í skáldheimi hans allt frá upphafi: „Vann mér tískan tjón,“ segir í Aðfangadagskvöldi jóla 1912. Tískan snerist líka gegn skáldinu og hefur svo
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170

x

Andvari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.