Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga - 01.06.1925, Síða 49

Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga - 01.06.1925, Síða 49
PRÁ ÞJÓRSÁRDAL fornritum. Ljósar sagnir fara þó eigi af dalnum eða íbúum hans, og engin saga er til um Þjórsdæli. En eftir rannsóknum að dæma, virðist þar hafa verið allmikil bygð. Engin ástæða er til að ætla það, að Hjalti Skeggjason hafi búið þar einn, og hafi bær hans heitið Þjórsárdalur, enda þótt í fornum scgum sé eigi nánar ákveðið en svo, að kalla liann Hjalta Skeggja- son úr Þjórsárdal. Landnáma greinir þannig frá um byggingu Þjórsárdals: “Þorbjörn laxakarl nam Þjórsárdal allan ok Gnúpverjahrepp ofan til Kálfár, ok bjó enn fyrsta vetr at Miðhúsum; liann hafði þrjár vetrsetr (sum hdr. hafa: þriðju vetrsetu, eða: þar vetrsetu) áðr hann kom í Haga, þar bjó hann til dauðadags; hans synir voru þeir Otkell í Þjórs- árdal ok Þorkell trandill ok Þor- gils” o. s. frv. (útg. J. Sig. bls. 130). Þá er og ennfremur á bls. 335: “Arngeirr hét maðr, er nam Sléttu alla leið milli Hávararlóns ok Sveinungavíkr; lians börn voru þau Þorgils ok Oddr ok Þuríðr, er Steinólfr í Þjórsárdal átti..... Oddr var síðan illr ok ódæll við at eiga, hann var hamrammr svo mjök, at hann gekk heiman úr Hraunhöfn um kveldit, en kom um morgunin eftir í Þjórsárdal, til liðs við systur sína, er Þjórsdælir vildu berja grjóti í liel” (fyrir tröllskap ok fjölkyngi, bæta sum hdr. við). Langur dæguráfangi myndi nú tal- inn gangandi manni af Melrakka- sléttu suður til Þjórsárdals. í Njálu er Þjórsárdals tvívegis getið, en á báðum stöðum lauslega og aðeins í sambandi við Hjalta Skeggjason. Loks getur Holta-Þórissaga um 47 —I viðureign þeirra Holta-Þóris og Eilífs bónda á Ási í Þjórsárdal, en sú heimild er ung og lítt merk. Af íbúum dalsins í fornöld er Hjalti Skeggjason lang-kunnastur, og er hans víða að góðu getið. Helztu heimildir um Hjalta, auk Ólafssagnanna, er Kristnisaga og Njála, en einnig er hans getið í Islendingabók og Landnámu. Præg- astur er hann vafalaust fyrir þátt þann, er hann átti í kristnitökunni árið 1000. Áður hefir verið getið Þorbjörns laxakarls og sona hans þriggja. Er þá næst að minnast á sonarson Þorbjörns, þann mann, sem fornsögurnar eru svo tilfinn- anlega fáorðar um, kappann Gauk Trandilsson. Við hann mun kend- ur Gaukshöfði fremst í Þjórsárdal að vestan, en talið er, að Gaukur liafi búið í Stöng, sunnan við Stangarfjall. Gaukur Trandilsson var fóstbróðir Ásgríms Elliða- Grímssonar í Tungu, sbr. Njálu, kap. 26 (útg. Vald. Ásm.) í sam- bandi við ætt Ásgríms: “Gaukr Trandilsson var fóstbróðir Ásgríms, er fræknastr maðr hefir verið ok bezt at sér gerr. Þar varð illa með þeim Ásgrími, því at Ásgrímr varð banamaðr Gauks”. Furðu ríflega deilir höfundur Njálu Gauki hróðurinn í þessari stuttu lýsingu. Hvílíkur styrkur má það vera minningu hans, að maðurinn, sem lýsir Gunnari á Hlíðarenda og öðrum afreksmönn- um, skuli fara um hann slíkum orðum. Eigi vita menn um sakir Þeirra Ásgríms og Gauks, en ætla má að þær hafi eigi verið smáar. Br. J. getur um sögu, sem höfð er eftir Vigfúsi “víðförla” úr Skafta- fellssýslu, og er hún á þessa leið:
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184
Síða 185
Síða 186

x

Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga
https://timarit.is/publication/895

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.