Tíminn - 07.10.1960, Blaðsíða 8

Tíminn - 07.10.1960, Blaðsíða 8
8 TÍMINN, fðstudaginn 7. október 1960. Mér er það í minni frá fermingaraldrinum í þann mund sem f leygar stökur tóku ag gera sér hreiður í huga mínum, að mér bárust til eyma vildarvísur eftir ungan, þingeyskan pilt á stúdents- aldri. Eg þekkti hann ekki að öðru en afspurn, en þótti gott að heyra að hann væri frændi minn, þótt skyldleikinn væri ekki náinn. Eg heyrði menn, sem ég vissi vísnaglögga, fleygja þessum stökum milli sín með kímnibros á vör og leiftri í auga. Flestar voru þessar vísur bogaskot af snöggri bending að marki, sem skjótt hafði borið fyrir augu, en þær sátu fastar eins og ör, sem hittir vel. Þær lifðu — og lifa enn, þótt mark baugurinn sé fölnaður og bog sveigirinn hniginn. Seinna kynntist ég Karli ísfeld og batt við hann góð- an kunningsskap. Eg las Svarí ar morgunfrúr og ýmsar snjallar þýðingar hans, gladdi hug minn við góða dátann Sveik og örlagakyngi Kalevala. Alls staðar voru örv ar, sem hittu. Eg naut margra samverustunda við Karl í góðu spjalli, og ég held að ég hafi aldrei h'itt hann svo, að ekki sæti eftir þann fund eitt hvert vel valið orð í vitund minni. Og þegar ég sá hann, greip mig alltaf óljós til- hlökkun. Eg skildi að vísu af kynn ingu minni við Karl, að ljóð- Iínur hans sjálfs voru honum einkunn: Þótt skáldsins skýjahöll sé skreytt með gulli öll er lánið valt hjá lýði • við loftkastalasmíði. Annað var ljóst; þótt eitt- hvað brysti á þau smiðstök, átti hann sér kastala byggð- an á bjargi af lífskímni sinni og tungutaki. Þar var höfuð ból hans en annað voru sel hans ein. í samræmi við þetta var öll hans gerð. Þrátt fyrir bresti, sem gerðu ver aldarlán hans valtara en æskilegt var, brást trúnaður hans við tunguna aldrei. Þar átti hann ætíð gullfáinn skjöld. Eg veit ekki hvort ég hef kynnzt mörgum orðhag ari mönnum. En hann var ekki aðeins völundur á mál, heldur einnig skapandi lista maður. Hann hafði teygað málkennd sína af gullaldar- sögum og numið vel tungu- tak þingeyskra frænda sinna, þeirra Sands- og Fjalls- manna, en hann gerði það að málmi í eigin smiðju en ekki að erfðafötum. Honum lék á vörum hið stórbrotna, hreim þunga gamla lag íslenzks máls, en hann kunni einnig manna bezt að slá nýjan hljóm af þeim málmi. Fáir kunnu betur að samhæfa foma hending og nýjan brag, láta gamlan merg og ungt blóð renna saman í nýju verki. Kalavala-þýðing Karls ís felds mun er stundir líða þykja afreksverk, er lengi heldur nafni hans á loft. Þar fékk hann í hendur efni. sem afli hans og hamri hæfði. — Eftir liðinn dag getum við harmað það, að hann skyldi ekki oftar fá að vinna með þeim hætti sem honum hæfði INNING KARL ISFELD rithöf undur að þýðingum góðra verka. Þá hefði dagsverkið orðið ríkara. En ég held, að þó sé óhætt að segja, að svipa dagsanna — jafnvel í erli blaðamennsk unnar — hafi aldrei megnað að reka hann til flausturs eða hyskni í tökum á íslenzku máli. Ef ég hefði þótzt sjá þess merki í verki hans, held ég, að mér hefði orðið á munni: Nú er Karli ísfeld brugðið. Mér fannst stundum, að hann blótaði tungu sína eins og sannheiðinn goði. En nú er Karl vinur minn allur, og þótt mér fyndist oft ýmislegt andsnúið í fari hans er þungt til þess að hugsa, og mér koma í hug ljóðlínur hans: En tíminn slekkur öll vor yndisljós. og angan lífsins þverr úr bragaleik. A.K. Vetrarkvöld á Akureyri fyrir þrjátíu og einu ári, kyrrt og dimmt. Allmargt fólk er á reiki um Kaupvangstorgið- Allt i einu heyrist söngur út am opinn glugga hátt uppi. Það ei há og björt tenórrödd, sem berst, fr]áls og dálítið villt, út í náttmyrkrið. Fólk staldrar við og hlustar á sönginn, unz glugganum er lok- að. Einhver skólapiltur hvíslar: „Þetta er Karl ísfeld. Þetta er fyrsta minning mín um Karl. Mér finnst hún býsna táknræn. Hann unni allri list og sóttist eftir henni fremur öllu öðru í lífinu. Lífskjör hans og hæfileikar ollu hinsvegar því, að hann hneigðist að einni list- grein öðrum fremur, •jóðlistinni, list orðsins, enda átti hann kyn til þess. Hann var systursonur skáldanna Guðmundar á Sandi og Sigurjóns Friðjónssonar, og bar töluverðan svip ættar sinn- ar, bæði í yfirbragði og list. í ljóðum sínum var hann skyldari fínofinni lýrikk Sigurjóns, en hann gat líka brugðið fyrir sig kjarnyrðum Sandsbóndans. Þess naut hann, þegar hann réðst til glímunnar miklu við Kalevala. f kjölfar söngsins við Kaup- vangstorg sigldi löng kynning okkar Karls. Á þeim árum naut skáldskapur meiri virðingar ungra manna en nú er. Við, ljóð- hneigðir námssveinar, litum mjög upp til skólaskáldanna og sóttumst eftir samvistum við þau. — Karl Isfeld var víst ekki talinn neinn fyrirmyadarnem- andi. Hann íéll illa að skólaag- anum, og á skólanámið leit hann sem óhjákvæmilegt tæki til að komast lengra á braut skáldskap ar og ritlistar. Samt varð hann fljótt einna þekktastur skóla- pilta. Hann var skáldmæltur og ritsnjall, snjall leikari. fimur glímumaður, manna orðheppn- astur og skemmtilegur sam- kvæmismaður. Það var ekki að furða, þótt sótzt væri eftir fé- lap;sskap slíks manns Karl stundaði norrænunám i Háskólanum nokkur missiri eftir að hann kom suður, en hætti því síðan og gaf sig upp frá þvi ó- skiptan að ritstörfum, bókaþýð- ingum og blaðamennsku. Hann naut sín að mörgu leyti vel við þessi störf. Hann var orðhagur smekkmaður og afkastamaður mikill. En hann þurfti að „skrifa til að lifa', bjó löngum við ó- hægan fjárhag og mörg ritstörf hans urðu brauðstrit eitt Hann hefði áreiðanlega kosið sér það hlutskipti að geta gefið sig ó- skiptan að eigin skáldskap í ljóði og sögu. Hin góða aðstaða, sem honum hlotnaðist við Kalevala- þýðinguna var honum því kær- kom'in. Þótt Karl væri nokkrum árum eldri en ég, urðum við nánir fé- lagar og vinir, enda samstarfs- menn um skeið. Og marga nótt- ina sátum við saman yfir skál, fyrr á árum, tveir einir, og rædd- um um lífið og listina. Líklega hafa fáir frætt mig meira um kveðskap og fagrar bókmenntir á þeim árum en hann. Hann var líka allur i bókmenntunum og lifði í þeirra heimi. Hann varð ungur furðulega víðlesinn í inn- lendum og erlendum skáldskap, og smekkvísi hans var óbrigðul, og hann fylgdist vel, með Hann varð t. d. einna fyrstur manna til að fagna nýtízkulegum kvæð- um Steins Steinars.' og skilja hlutverk hans í'íslenzkti Ijóðlist- Karl ísfeld hlýtur að verða minnisstæður persónuleiki þeim, sem kynntust honum. Hann var að ýmsu leyti einkennilega sam- settur maður. f honum olönduð- ust furðulega saman bohéminn og aristokratinn — iistamaður- inn og höfðinginn. Hann var geysimikill bohéme i hugsunar- hætti og lifnaðarháttum. Hann unni frjálslegu lífi og hataði smáborgaraleg höft. Samt var honum stórlæti í blóð borið og hann gat aldrei sætt sig við fá- tæktina. Hann tamdi ser vissan höfðingsbrag og unni munaði og þægilegum lífsháttum Hann var ætíð snyrtimenni i klæða- burði og barst jafnvel á, ef hann ¦ átti þess kost. Karl Isfeld hefði aldrei getað fengið af sér að bera sítt lista- mannahár eða flókaskegg, þótt slíkt hefði verið tízka með skáld- um á æskuárum hans. Llsthneigð hans náði inn úr skegginu. — Hann vann sér oft inn mikið fé, en var fljótur að eyða því- Fyrir honum voru f jármunir aska eins og sýslunga hans, Einari Bene- diktssyni. En ég markaði það af ýmsu, að hann þráði, undir niðri, meira veraldargengi en féll hon- um í skaut. Og þessi tviskipting í eðli hins látna vinar míns minnir mig stundum á Bjarna Thorarensen. Hefði Karl orðið valdamaður og veraldarhöfðingi eins og Bjarni, mundi honum vafalaust hafa verið líkt farið um margt. Hann hefði orðið vandvirkur og samvizkusamur embættismaður og unað auði og völdum vel. En listamannseðlið hefði alltaf öðru hverju brotizt út eins og hjá amtmanninurn á Möðruvöllum. Honum hefði stundum kólnað uppi á jökul- tindi hefðarinnar og orðið að bregða sér á leik niður í gleði- dalinn. Stundum er talað um, að menn lifi misjafnlega ört. „Margoft tvítugur/meir hefir lif- að/svefnugum segg/er sjötugur hjarði," sagði Bjarni Thor. Karl fsfeld svalg lífið í stórum teyg- um, hann lifði ört. Hann fór eft- ir lögmálinu gamla um „Wein, Weib und Gesang," þráði öll þessi gæði ungur og naut þeirra í ríkum mæli, þótt hann hefði sennilega sett það síðast talda, listina, efst og metið það mest. Minning Karls ísfelds lifir með vinum hans. Hún vitjar okkar á ókomnum árum eins bg bjartur söngur, sem sveif um opinn glugga út í norðlenzkt náttmyrkur1 fyrir þrjátíu og einu ári. Ragnar Jóhannesson. Trúarhugmyndir (Framhald af 5. síðu). plógar", sem dásamaðir höfðu ver ið í áróðri, voru hreint ekki til. Svefnleysinginn Karlinsky furðar sig á því hvers vegna dauðinn er ekki uppr'ættur af ríkinu. Fósirið likisf fiski Karlinsky veltir þó fyrir sér vandamálinu um offjölgun mann- kynsins. Hann hefur heyrt getið um kenningar Malthusar og hefur einhversstaðar lesið að fóstur mannsins líkist fiski á vissu stigi þr'óunarinnar. Hann hugleiðir mál ið með þetta í huga: „Því skyldi ríkið kasta á glæ mögulegU'm fisk- birgðum. í hinni glæsilegu fram tíð verður hægt að nýta fóstrið á fiskstiginu. Með nákvæmnum tækjum yrði hægt að losa þau úr móðurkviði og láta þau lifa sjálf- stæðu lífi í sérstökum vatnsbúrum. Þar muni vaxa uggar og hreistur á þeim undir eftirliti ríkisins. Og síðan yrði komið á fót niðursuðu- verksmiðju á næstu grösum. þar sem fiskurinn yrði soðinn niður í stórum stíl, þegar hann hefði náð þroska. Sumum fóstrunum yrði breytt í sardínur, öðrum í síld eða þorsk, allt eftir því sem við ætti. Og allt yrði þetla í sam- ræmi við marxismann. Að vísu yrði hér um að ræða mannát.... en á miklu æðra stigi en áður tíðk aðist". Ritstjórar Encounter hafa lýst hinum dularfulla höfundi sögunn- ar, „Abram Tertz" sem eins konar Ilya Ehrenburg í útlegð, en hann var mesti háðfugl og ádeilinn áður en hann umhverfðist og gerðist al- gert flokksþý. Og það þyrfti ekki að koma mönnum neitt á óvart, þótt Ehrenburg reyndist vera hinn raunverulegi höfundur bókarinnar. En hver sem höfundurinn er sem leynist bak við dulnefnið „Abram Tertz", þá ber bókin því augljóst vitni, að höiundurinn fjallar um mannleg vandamál af þvílíkri al- vöru, að sýnilegt er að trúarhug myndir finnast á svörtum markaði í Sovétríkjum nútímans. Hann ber fram spurningar, sem enn hefur ekki fundizt svar við — hvorki vestan né austan við járntjaldið. Hin hógværa söguhetja dr. Rabin- óvitsch, hefur grafið upp í vinnu búðunum rýting með krosslaga handfang. „Líttu bara á", segir hann, „fallegur staður fyrir guð, handfangið á banvænu vopni. Neit arðu því? Guð var tilgangurinn og svo gerðu þeir hann að meðalinu — handfangi. Og rýtingurinn var meðalið og hann gerðu þeir að tilganginum. Það voru höfð enda- skipti á hlutunum. Æ—æ—æ—æ! Og hvar er rýtingurinn og guð nið urkominn? Grafinn undir eilífum snjó, hvort' tveggja!"

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.