Tíminn - 18.05.1961, Blaðsíða 5

Tíminn - 18.05.1961, Blaðsíða 5
TÍMINN, fimmtudaginn 18. maf 196L Útgefandi: FRAMSÓKNARFLOKKURINN Framkvæmdastjóri: Tómas Arnason Rit- stjórar: Þórarinn Þórarinsson (áb.)s Andrós Kristjánsson, Jón Helgason Fulltrúi rit- stjórnar: Tómas Karlsson Auglýsinga- stjóri: EgilJ Bjarnason. — Skrifstofur í Edduhúsinu. - Símar: 18300—18305 Auglýsingasími: 19523 Afgreiðslusimi: 12323. — Prentsmiðjan Edda h.f. Walter Lippmann ritar um alþjóðamál: Bandaríkin verða að endur- skoða utanríkisstefnu sína % Utnlutun lísta- mannalauna Fyrir nokkru hefur þingkjörin nefnd lokið úthlutun svokallaðra listamannalauna. Eins og venjulega eru skoð- anir mjög skiptar um úthlutunina og mun vafalítið jafn- an svo verða, því að fólk verður aldrei á einu máli um mat á listum og listamönnum. Margar ástæður valda því, að úthlutunin í ár mun ekki verða minna umdeild en áður, og kemur þar ekki sízt til greina, að fulltrúar stjórnarflokkanna hafa sett á hana meiri pólitískan blæ en áður. Það hefur lengi verið rætt um það, að það væri ó- heppilegt skipulag að fela einni nefnd að úthluta lista- mannalaunum. Þeir menn, sem slíka nefnd skipa, þurfa að hafa mjög yfirgripsmikla þekkingu, á bókmenntum, myndlist, tónlist og leiklist. Fáir eru þeir, sem spanna yfir öll þessi svið. Hætt er við, að þessir menn geti haft meiri áhuga fyrir einni listgrein en annarri, og það setji svip á úthlutunina. Þannig hefur þetta líka orðið í ár. Þeir, sem nefndina skipa, hafa mestan áhuga á skáld- skap og bókmenntum, enda verður hlutur skálda og rit- höfunda lang ríflegastur. Slíkt er að vísu ekki óeðlilegt, þar sem orðsins list hefur fram til allra seinustu áratuga, verið list listanna á íslandi, og hana þarf að efla og styrkja, því að það treystir þann menningararf okkar, sem dýrmætastur er, íslenzkt móðurmál. En aðrar listir geta einnig hjálpað til að styrkja menningu okkar og aukið þjóðlegt gildi hennar. Þess vegna má ekki láta þær verða hornreka. Á undanförnum þingúm hefur Karl Kristjánsson flutt frumvarp um Listlaunasjóð íslands, sem taki við fé því, er Alþingi ver til listamannalauna. Alþingi skal sundur- liða þessa fjárveitingu í fjóra flokka — til skálda og rit- höfunda, til myndlistarmanna, til tónlistarmanna og til leiklistarmanna. Úthlutun innan hvers flokks skal svo ákveðin af sérstakri nefnd og verða nefndirnar þannig fjórar í stað einnar nú. Launaflokkar skulu vera aðeins þrír. í fyrsta flokki skulu vera menn, sem eru bijnir að vinna sér þá viðurkenningu, að þeim beri launin ævi- langt. í öðrum flokki skulu vera menn, sem hljóta árleg laun, en missa þau þó, ef þeir hætta um 5 ára skeið eða lengur að stunda list sína. í þriðja flokki skulu laun greidd mönnum fyrir einstök verk og eru því ekki bund- in við nema eitt ár í senn. Það er vafalaust, að þessar tillögur Karls stefna að því að koma traustari og heilbrigðari skipan á þessi mál en nú er, og ætti því að mega vænta þess, að Alþingi léti þær ekki daga uppi í þriðja sinn, en að sjálfsögðu verða þær lagðar fyrir næsta þing. Hitt getur hins vegar vel komið til greina, að þeim verði eitthvað breytt til sam- komulags, og benda megi á eitthvað, sem betur megi fara, t. d. varðandi skipan úthlutunarnefndanna. Fleiri bitlingar Enn hefur ríkisstjórnin aukið bitlingana, Samkvæmt frásögn stjórnarblaðanna hefur stjórnin gefið út bráða- birgðalög um að fjölga úr 5 í 7 í síldarútvegsnefnd og hefur bróðir dómsmálaráðherra, Sveinn Benediktsson, hlotið annað nýja sætið, eins og búizt var við. Stjórnin lofaði á sínum tíma að draga úr bitlingun- um. Efndirnar eru þær, að gefin eru út bráðabirgðalög til þess að fjolga þeim! ' í Leiotogar þeirra veroa ÞBÁTT fyrir vopnahlé í La- os, Mjótum við áfram aS telja horfur okfcar^ í Indó-Kína lítt uppörvandi. Á sínum tíma átt- um viS hlutdeild að falli stjórn- ar Souvanna Phouma prins, en nú væri sú framvinda mála okkur skárst í Laos, aS prins- inn kæmist til valda að nýju og veitti forstöðu hlutleysisstjórn að nafni til, enda þótt hlutleys- isstjdrn Phouma nu yrði enn meira háð kommúnistuni en hin fyrsta stjórn hans. Utan- ríkisráSuneytiS hefur teflt á tæpasta vað í Laos og stefna þess hefur beðiS ósigur. ÞaS hefur reynzt með öllu óraun- hæf stefna að ætla ser að þvinga til valda hliðholla ríkis- stjórn í Laos í skjóli banda- rísks herstyrks við bæjardyr Rauða Kína og hins kommún- istíska Norður-Vietnam. STJORNIN í SuSur-Vietnam, sem er nágrannaríki Laos, á í miklum erfiSleikum. Við höf- um komið þessari stjórn til valda og styðjum hana. Hún virðist enn hafa tögl og hagld- ir í borgum landsins, en heita má, að aðrir hlutar landsins séu á valdi skæruliða kommún- ista. Hvernig má á því standa, að vinur ofckar og skjólstæðing- ur, Ngo Dinh Diem, er að verða undir í þessum innanlandsátök- um? Þessu hefur verið svarað af Stewart Alsop. Hann bendir á áherzlu þá, sem Mao Tse Tung leggur á skæruhernað, og telur augljóst, að skæruliðar fái stuSning almennings í land- inu. Eins og svo margir frétta- menn hafa skýrt frá, verða þau sannindi ekki umflúin, að okkar maður er ákaflega óvinsæll og stjórn hans bæði spillt og aft- urhaldssöm. Af þessu leiðir, að við byggjum ekki upp raunræfa vö'rn gegn kommúnistum með því að senda hersveitir okkar til landsins og skipa þeim að sigr- ast á skæruliðum. Við verðum umfram allt að snúa okkur að því að gera róttækar breyting- ar á stjórn Vietnam. Þetta er sú stjórn, sem við styðjum, og við getum verið vissir um ó- sigur í Vietnam, ef sú stjórn er ekki vinsæl af öllum almenn- ingi. ÞANNIG standa málin í La- os og Suður-Vietnam. En svip- að ástand er einnig ríkjandi á öSrum stöðum og forseti okkar mun verða að horfast í augu við ýmsar óvinsælar og ófagrar athafnir, ef hann skýrir ekki fyrir þjóðinni hinar raunveru- legu orsakir slíkra kringum- stæðna. í þessu getur forsetinn fundið fyrsta svarið við hinni frægu spurningu, er hann setti fram í embættistökuræðu sinni: Hvað getum við gert fyrir þjóð okkar? Við getum fyrst og fremst gert það fyrir þjóð okkar aS hætta að vera of stolt til þess að hefja endurmat á ýmsum hlutum. Þetta yrði ekki með öllu sársai^kalaust, en einasta leiðin til þess aS sjá hlutina í réttu ljósi. Þjóð okkar hefur ekki fram til þessa eignazt leiðtoga, sem hefur þorað að skýra henni ao segja afdráttarlaust frá breyttum aostæoum Frá viSrœðum Johnsons, varaforseta Bandai íkjanna og Ngo Dmh Diem, forséfa Suður-Vlefnam, í síðastl. viku. hreinskilnislega frá afleiðing- um þeirrar breytingar á valda- jafnvægi, sem átti sér stað í heiminum, er Sovétríkin hnekktu kjarnvopnaeinokun Bandaríkjanna árið 1949. Það var ailt fr'am til ársins 1945, eða þar til Sovétríkin hófu smíði eldflauga, er gátu borið kjarnorkuvopn, að við réðum yfir slíkum yfirburða hernaðar mætti, að við gátum að skað- lausu girt Sovétríkin með her- stöðvum allt frá Japan og Suð- ur-Kóreu um Suðaustur- og Austur-Asíu til Miðaustur- landa. Við vorum nægilega sterk til þess að skipa Rauða hernum burt frá Norður-fran, sem er við landamæri Sovét- ríkjanna, og við gátum einnig brotiS Berlínartálmanirnar með loftbrúnni frægu. Þetta allt var mögulegt vegna yfir- burða á hernaðarsviðinu. ÞEGAR Sovétríkin urðu kjarnorukveldi og náðu því að verða jafningjar okkar á hern- aðarsviðinu, gerðu margir hinna greindari, reyndari og framsýnni vestrænna leiðtoga sér fulla grein fyrir því, að her- stöðvum yrði ekki haldið til lengdar við landamæri hins kommúnistíska heims. Á sama hátt og við höfum ekki leyft og munum aldrei leyfa, að Kúba verði sovézk herstöð, eins getum við ekki vænzt þess, að við fáum þegjandi og hijóða- laust að koma okkur fyrir á stöðum eins og Laos, Suður- Vietnam, Quemoy, Matsu og öðrum nágrannasvæðum hinna kommúnistísku ríkja heims. Breytingin, sem hefur orðið á valdajafnvæginu í heiminum, krefst þess að við breytum um stefnu. Hún heimtar það af okk ur, að við leggjum til hliðar þær áætlanir að koma upp bandarískum eldflaugastöðv- um í nágrannaríkjum kommún- ista, en eflum í þess stað þá stefnu, að þessi vanmátta og umdeildu ríki verði hlutlaus. Þetta er bezta leiðin, e.t.v. ein- asta vonin til þess, að þessi ríki verði ekki kommúnismanum að bráð. Stjórn Kennedys hefur að vissu marki viðurkennt nauð- syn þessarar stefnu — t:d. með því að samþykkja hugmyndina um hlutlaust Laos. En forset- inn hefu'r aldrei skýrt hinar raunverulegu ástæður fyrir þjóðinni, og því hefur hann ekki skapað stefnu sinni traust almenningsfylgi, er hann getur byggt á. Ennfremur er þess að gæta, að þaS eru öflugir emb ættismenn í utanríkisráðuneyt- inu, leyniþjónustunni og her- foringjaráðinu, sem eru jafn andvígir stefnubreytingu í þess um málum af hálfu Kennedys forseta, og franskir herforingj- ar í Alsír eru mótfallnir hinni nýju stefnu de Gaulle, Frakk- landsforseta, hvað viðkemur framtíð Alsír. MEÐAN þjóðin ekki skilur grundvallarástæður þess, að við verðum að breyta stefnu okkar, er Kennedy, forseti, hrjáður maður. Vandamálin munu hlað- ast á hendur honum. Hann verSur alltaf aS vera í varnar- stöðu sísannfærandi sjálfan sig um, hve litlu hann getur tapað. Þá er og ekki síður þess að gæta, að forsetinn og þjóðin öll sóa kröftum sínum og at- (Framhald á 13 síðu.)

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.