Alþýðublaðið - 24.12.1927, Blaðsíða 1

Alþýðublaðið - 24.12.1927, Blaðsíða 1
Alpýðubla Geflð út sf áJÞýdaflokkn0Qf Wm ..¦jtó*: »í^p lllllíll li'* Sýnir. '¦::_>•; Sjá jólanna hátíð með jöfnuð og frið, pá jörðin er eining! Hve stórt er pað svið með hugsanir helgar og góðar. Að lifa sem barnið, er lítur á starf með litum, er gefa pví fögnuð í arf, er heill hverrar hugsandi pjóðar, Ef kallar i húminu kœrleikans raust og knýr okkar hjörtu svo viðstöðulaust með kœrleikans eilifa eldi, er sigurinn nœrri og sœkir oss heim með sakleysi og fegurð á timunum peim, er helgast pví hátíðakveldi, Er minningar stiga yfir mœðu og sorg og mannkynið práir að reisa pá borg, hvar kœrleikur vaki á verði, er standi um eilífð við stjarnanna skin ög stœrri og fegurri verði en hin, er jafnaði sakir með sverði. G. P. nmm f|i! M Að sólhvörfum. Það mætti ætla,að jólih væru að uppTuna kristin hátið. Svo er þó ekki. Þau eru eldri miklu en kristnin. Og nafnið mun vera tarn-norræint. I Helga kViðú'Hjör- varðssonar ér sagt frá þvi, áð „Héðinn (bróðir Helga) fór einn saman heim ór skógi: jólaaptan ok fann tröllkonu. Sú reið vargi ok hafði orma at taumum ok bauð fylgd sína Héðni." Uppruni jólahátíðarinnar yerður pannig rakinn langt aftulr í heiðini. Voru jéliri þá sóihátíð. Með Róm- verjuim var það síður á lýðveld- istimunum og síðar að halda sól- hátíð um það leyti árs, er styztur var dagur. Svo er sagt, að þeir haíl tekið pann sið eftir Pers.u!m, er voru elds- og sól-dýrkendur. Jafnvel til Forn-Indverja verður siðxuc þessi rakinh. Á Norðurlöndum voru að fornu haldin prjú stórblót á ári: vor- blótið um sumarnætur, haustblót- ið áð veturnóttum og miðsvetrar- blót eða jól í skammdeginu. I raun réttri voru öll pessi blót sölhátíðir. En þó einkum jólin. 1 skammdeginu skildu menn bezt, * hvað þeir áttu sólinni, upp að inna. Þá kom peim og til hug- ar, að svo gæti farið, að þess- um ljós- og líf-gjafa yrði týnt af myrkravöldunum. Undir áiskvöld hafði Baldur, sólguðinn, farið til Heijar. Þar var hann í haídi, og nú syrti að nóttu í goðheimi og mannheimi. Myrkrið og kuldinn sátu að völd- uon. Og engihn vissi sig óhult- an fyrir hríniþursum og bergtröll- um, árum og illum vættum. Oft hefir mönnum iundist ó- trygt í ska'mmdtegimi. Væri veðr- átta ill og loftið dimt og svo ó- höpp b^ru að höndum: farsóttir gengju yfiT lönd, ófriðuT geisaði eða aðrar meinvættir voru laus- ar, — þá' gátu illar grunsemdir Vaknað í hugtam manna um pað, hvern enda þettó myndi taka. Ef til vildi var fimbulveturhm að \ ¦ . ¦- . . ganga í garð; ef til vildi brutusf hrímþursarnir til valda.' Skyldi Baldur sitja hundinn hjá . Helju um aldur og æíi og mannheimur verða að jötunheimi. Stórblót varð að halda til þess að reyna að afstýra þeim vandræðum. Miklar fórnir varð'að færa goð- unum, ef duga skyldi. Auk þess urðu menn að leita aðstoðar gegn ásóknum forynja og haugbúa og annars illþýðis, sem ávalt var á kreiki í skamm- deginu og pá mest, er það var svartast. Frá fornsögum ! vorum og þjóðsögnum vitum vér, að sauðamönnum hætti til að hvería á jólunum. Annars stáðar á Norð- urlöndum óttuðust menn ösku-- reiðina eða Ásgarðsreiðina, sem einkúm var á ferli um jóla- léytið- (sbr. t. d. kvæði "norska skáldsins Velhavens: „Asgaards- relen"). Gegn öllum þessum tröll- skap og meinvættum urðu menn- irnir að freista' varnarráða. Var jölablótið eitt hið helzla peirra. Þegar svo sýnt var, að sólin aftur tók að hækka göngu sína og skammdegismyrkrið a,ð hörfa, var gleðin mikil. Því meiri, sem útlitið hafði verið skuggalegra. Af inikiUi gleði leiddi mikla blót- veizlu, og mikið blót 61 vonina um gott ár. Hugdjörf steíg bænin upp til guðanna um góðæri og frið. Og pessi hátíð, sem til yar stofnað Vegna ótta og. vanmáttar- tilfinningar mannanna, — hún snérist nú upp í gleðigiidi, sigur- hátíð. Að fornu stóð blótveizlan sums staðar frá 24. dezember til 14. januar að pví, er fróðir menn segja. Var pá etið og drukkið af kappi -— hrossakjöt og sterkt öl — og sendst á kviðlingum og' hnííilyrðum og stundum gripið til vopna áður lauk. Því léleg pótti sú veizla, par sem ekki rann blóð. Jólih voru sólhátiðin framar.öll- um öðrum. Timar liðu. Menn tóku að skilia það betur og betur, að ársnóttin (skamrndegið) ekki var öllu ó- tryggarií en dægurnóttin, — að sól hækkaði á lofti með hverju vori eins víst og að hún kom upp á hverjum morgni. En jólablóíi'ð lagöist 'ekki niður. Þáö var eítir rem áður mesta hát;ð áráins. Og \:ad var nýjárshát'ð jarnTramt. Menn blóluðu' fyrir góðu dg far- sælu ári. Upphaf'ega var blótið seimiiega 'he'gað sólguðinum Baldri. Er fram liðu stundir, varð Baldur pó frekar ljósguð i and- legum skilningi, heldur en eigin- legur sólguð. í stað hans kom þá Freyr, veðurguðinn, sem réð fyr- ir sólskini og regni og góðu ár- ferði. Þá var hann blétaður. Um Mð mintust menn svo Þörs, — þess guðsins, er verndaði búand- ann og barði á tröllum. II. Tímar liðu. Með víkingiaöidijmi tóku Norðurlandabúar að kymi- ast öðrum londum og þj6ðum. Heimurinn varð víðari. Margt bar fyrir augu og eyru. Menn kyntust nýjum siðum, , og fréttir bárúst um nýjan átrúnað. Nýjum guði skaut fram á sjónarsvið sögunn- ar. Hann var nefndur HvítL-Krist- ur og sagður máttugri en öll gömlu goðin. Þáð kom los á trúarlifið. Fólk- ið var að vaxa ujpp^ ur gömlu trúarbrögðunum. Meim tóku að hugsa sjálfir. Frjálsar skoðanir i trúareínum ruddu sér til rúras.

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.