Morgunblaðið - 24.11.1955, Blaðsíða 11

Morgunblaðið - 24.11.1955, Blaðsíða 11
Fimmtudagur 24. nóv. 1955 MORGUNBLAÐ1Ð 27 „MINNINGIN UM HANN EB OEYMÐ I HVEBJÍI HJHHTil' VI» GETTYSBURG I>AÐ var árla morguns í s.l. októbermánuði, að við — nokkr- ir ferðafélagar — vorum á ferð f Pensilvaniu, einu af norður- j ríkjum Bandaríkjanna. Himininn' var alheiður og sólin komin hátt á loft. Morgungolan var þó nokkuð svöl, því að haustið hafði nú færzt yfir og brugðið blæ sínum á landið. Það þaut í skóg- imurn, sem þöndu sig yfir sléttur ©g hæðir og voru farnir að gulna og fella laufið. Morgundöggin tindraði i sólskininu og loftið var ferskt. Við vorum staddir í smábæn- lim Gettysburg — snotrúm bæ í fögru umhverfi. En það er ekki nóg með. að Gettysburg sé fagur staður — heldur á hún einnig mjög merka sögu. Þar gerðust atburðir, sem að sumu leyti er ekki eins bjart yfir og þessum fagra haustmorgni, en báru þó geisla rísandi dags fyrir banda- risku þjóðina. Það var einmitt hér í Gettysburg, sem ein harð- asta orusta þræla&tríðsisn var háð. Orustan, sem er sögð hafa ráðið úrslitum styrialdarinnar miklu milli þrældóms og frelsis. Tæplega fiögur þúsund her- menn féllu í Gettysborgarorustu, og er vigvöllurinn, sem nær yfir fleiri fermílna svæði, allur þak- inn minnismerkium og legstein- um þeirra. En það er eins og ein- hver annarlegur blær hvíli yfir Btaðnum. Það er eins og töfrar og tign hins forna — sögunnar •— umvefji allt. Það er eins og stolt sigurvegarans hvíli í loft- inu, sem er ef til vill ekkert undarlegt, því einmitt á þessum Stað flutti Lincoln forseti sína frægustu ræðu. MEB ORBSINS BRAND AB VOPNI Á miðjum vígvellinum gnæfir há súla, er Bandaríkjamenn hafa reist þeim, sem þar Iétu lífið tmdir merki frelsis og réttlætis — og hún stendur á sama stað er Lincoln stóð árið 1853 og flutti hina frægu ræðu. Það var við hátíðlega minningarathöfn um hina föllnu í orustunni — þá ný- afstaðinni, en stvrjöldmni var enn ekki lokið. Hann var ekki aðalræðumaðurinn, heldur flutti stutt ávarp. sem hann er sagður hafa hripað niður í járnbrautar- lestinni á leiðinni frá Washing- ton. I Ávarpið var þannig orðað, að sé á það minnst setia Bandaríkja- menn enn í dag upp helgisvip — og líta jafnvel á það sem sína aðra biblíu, ef svo mætti að orði og b'ta jafnvel á það sem sína til þess að láta ekki þau líf. sem fórnað hafði verið á þessari grund. verða til einskis, heldur skyldi hún fylgja fast eftir fram til sigurs. Hún skyldi endurfæð- ast í frelsi, og stjórn hennar skyldi verða stjórn þjóðarinnar sjálfrnr, sem að eilífu skyldi ekki afmá-t af jörðu. Með þessum orðum snart Lincoln forseti hjörfu þjóðar sinnar — hann snart bá strengi, sem hljóma enn í dag. Lincoln Stóð bá í br.iósti þeirrar fylk- ingar. er síðarátti eftir að draga merki sigurs að húni og lyfta samtaka þjóð tíl vegs og virðing- ar meðal stórþióða he\ms. L'fun- um, sem fórnað var við Gettys- burg, var ekki fórnað til einskis. Þau áttu sinn driúga þátt í að rjúfa hlekki ófrelsis og þjáninga hins svarta bróður STÖBIIGT VANBAMÍL Svo sem alkunna er, þá var ekki bundinn endi á kynþátta- vandamálið í Bandarikjunum með sigri norðurrikjanna í þrælastríðinu. Það er stöðugt vandamál — jafnt mál dapsins í dag og í gær. Það er orðið háíf hvers'Iagslegt. en fær þó alltaf sínar nýju hliðar, þvi að mikill munur er á lífi blökkumannsins f norður- og suðurríkjunum. Sterkur áróður hefur verið rek- HIIGLEIÐING UR BANDARIKJAFOR eftir fíarald J. Haanar Vígvöllurinn er allur þakinn minnismerkjum þeirra, er þar létu lifið. inn utan Bandaríkjanna í þeim tilgangi að sverta þau vegna sagðra kynþáttaofsókna og hat- urs. En óhætt er að fullyrða að slíkar sögur eru úr lausu lofti gripnar, enda sagðar í vafr^x^n- um tilgangi. Á hinn bóginn eru þar, eins og alls staðar annars staðar, misjafnir sauðir í mörgu lé, því að óneitanlega koma þar oft fyrir atburðir í sambúð þess- ara tveggja kynflokka, sem öll bandaríska þjóðin fordæmir. Þegar rætt er um ójafna að- stöðu svartra og hvítra manna í Bandaríkjunum, kemur mér ósjálfrátt í hug atvik, sem skeði í einni af stórborgum suðurrikj- anna, þegar ég var þar á ferð fyrir skemmstu. Ég var á gangi eftir einni af aðalgötum borg- arinnar ásamt bandarískum vini mínum, og vorum við að ræða svertingjavandamálið. Skyndi- lega var gljáandi Cadillac bifreið stöðvuð við gangstéttina, og út úr henni steig svertingi. Vinur minn nam staðar .— benti mér á þetta og sagði: „Þarna sérðu hvernig við Bandaríkjamenn kúgum svertingjana". Já, það var rétt. Bandaríkjamaðurinn hafði nokkuð til sins máls, bó að þetta dæmi væri vissulega ekki tákn- rænt fyrir stöðu blökkumanns- ins í hinu bandaríska þjóðfélagí. En það var þó ein sönnun þess, að svertingjar nióta í rauninni jafnrar aðstöðu við hvíta mann- inn, til þess að koma sér áfram — eins og við köllum það — og lifs mannsæmandi lífi, því að slikir atburðir, sem þessi eru, ofur hversdagslegir. SKORTIR EKKI RAUNSÆI? En Róm var ekki byggð á ein- um degi, eins og þar stendur, og það tekur meira en eina kynslóð að gera þræl að jafningja, •—| ekki sízt vegna þess að báðir! aðilar forðast samneyti hvor við annan. Öllum er í fersku minni úrskurður Æðstaréttar Banda-] ríkjanna nú fyrir skömmu, sem var á þá leið, að svört og hvít j börn skyldu sækja sama skóla hvarvetna í landinu. Úrskurður þessi mætti víða töluverðri mót- spyrnu — og þá sérstaklega í suðurríkjunum. Sama er að segja um aðrar álíka gjörðir stjórnar- valdanna, er miða í þá átt að brúa bilið En er þetta ekki ef til vill skiljanlegt — ef við lítum á málið með hlutlausum augum? i Svarta og hvíta kynflokknum er í upphafi gefin af hendi nátt- úrunnar ólík heimkynni. Þeim er ætlað að lifa við ólik lífskjör og þeir eru gæddir ólíku hugarfari. Uppruni og eðli haldast þar í hendur á sinn órjúfanlega hátt. ÞaS er því í rauninni eðlilegt að svartir og hvítir menn eigi ekki skap saman og eigi erfitt með að lynda hvorir við aðra, eins og staðdeyndirnar og sýna. Svertinginn er í eðli sínu væru- kær og gjarn á að taka lífinu með ró. Einmitt alger andstæða við nútímaBandarikjamann, sem er kjarkmikill og duglegur .— og vill láta hlutina ganga með raun- verulegum amerískum hraða. Það er því ekkert undarlegt, að svertingjum reynist erfitt að standa jafnfætis þeim hvítu. ast erfitt, því að uppruna sinn getur enginn flúið. HVER ER LAUSNIN? Margra álit er, að svertingjar munu aldrei ná siðferðislegum jafnrétti — ekki fyrr en þeir hafa blandast hvítum mönnum að fullu. Því til stuðnings er sagt, að svertingjarnir búi of þétt og hafi — og munu — blanda geði sínu of lítið við hvíta menn. Það er sem sagt álit þeirra, að áfram muni sama ástand ríkja. En það er aftur á móti einnig margra mál, að sílk kynblöndun hefði óheillavænleg áhrif á þjóð- ina. Að kjarkur hennar mundi minnka — og jafnvel, að menn- ingarviðleitnin mundi dvína að einhverju leyti. Þeir sem eru harðastir í dómum um petta efni ' segja blátt áfram, að betra sé að halda svertingjunum í hæfi- legri fjarlægð — og beina al- menningsálitinu í þá átt, að ekki verði mikil hætta á kynblöndun. Það yrði þá áfram undir svert- ingjunum sjálfum komið hvort þeir ná siðferðilegu jafnrétti eða ekki. Ef við lítum á það, sem að framan er vikið að uppruna BLÓBIfi SEGUt TIL SÍN í Norðurríkjum Bandaríkj- anna virðist samkomulagið milli kynflokkanna vera gott — a. m. k. á yfirborðinu. Stafar það að líkindum af því, að þar eru svertingjarnir svo mun færri en hvítir menn, að þeir svörtu hafa orðið að spjara sig, til þess að standast að einhverju leyti kröf- ur aðstæðanna. Bandaríkin Það eru Asíumenn, Slavar — og þá sérstaklega Rómamr, sem óttast er mest. Þessar raddir eru sterkar, því að þetta er rödd kjarna bandarísku þióðarinnar. Hann vill binda endi á allan innflutning fólks af öðr- um en Germönskum ættum og þá er aðallega átt við Englend- inga og norræna menn. Kjarni bandarísku þjóðarinnar — sá hluti, sem á öflugust ítök í stjórn landsins ¦— er af Germönskum uppruna Þessi hluti er ekki fjöl- mennur í jöfnu hlutfalli við áhrif, því að það er einmitt þessi hópur, sem gert hefur Banda- ríkin að því stórveldi, sem þau eru í dag. Og hann vill ala þjóð- ina upp í Germönskum anda — og láta hana bera svip hans. VIÐ MINNISMERKI LINCOLS Það voru einmitt þessir menn, sem gengu svo frækilega fram við Gettysburg og leystu að lok- um svertingjana úr ánauð. Það voru þessir afkomendur land- nemanna, er Lincoln forseti hvatti til átaka i Gettysburgar- ræðu sinni. En hann hefur senni- lega haft svertingjana einnig i huga, þegar hann bað þess, a3 landið mætti fæðast á ný í frelsi og stjórn þess skyldi vera stjórn og eðli svertingjans — þá nægði þjóðarinnar sjálfi-ar, því enn i það eitt, til þess að styðja þá stefnu. Eflaust væru þeir margir, sem vildu ómerkja slík og önnur rök — og legðu fram mótrök, dag er Abraham Lincoln einn af þeim f áu möhnum, sem bæði hvít ir menn og blakkir í Bandaríkj- unum geta minnst með þakklát- sem styddu blöndun svartra og um huga. Andi Lincolns mun hvítra manna. Þeir menn ganga! lengi lifa meðal bandarísku þjóð- venjulega út frá því, að svertingj arinnar, því að hann var tákn ar hafi náð jöfnum siðferðisleg- þeirrar einingar og frelsis, sem um rétti við hvita manninn, en'þjóðin hefur reynt að tileinka í raunveruleikanum er þar langt; sér í land. Þar flutti Lincoln hina frægu ræðu. ONNUR VANBAMAL I dag er það samt ekki ein- göngu svertingjavandamálið, sem er á dagskrá hjá Bandaríkjamönn um, þó að það beri alltaf hæst. Það er annað kynþáttavandamál komið til sögunnar — mál. sem oft ber á góma. Þar eð úrslit síðustu styrjald- ar voru Bandaríkjamönnum hag- felld, urðu þeir að taka á sig skildur sigurvegarans, skildur, sem voru þungar efth «vo mikið eyðingar stríð. Mílljónir manna um víða veröld voru heimilis- lausir — og áttu hvergi sínu höfði að að halla. Það féll í hlut Bandaríkjamanna að flytja mikið af þessu fólki inn í landið — og straumurinn hefur haldizt stöð- ugur til skamms tíma. Nú heyrast raddir, sem óttast að áhrif þessa fólks muni hafa óheilavænlegar afleiðingar fyrir Hún hefur reist Lincoln veg- legt minnismerki í Washington. Er það margra mannhæða há höggmynd af forsetanum — þar sem hann situr og horfir fram á við með föstu og einbeitt augna- ráði. Þegar við ferðafélagarnir á ferð okkar — skoðuðum þetta minnismerki, var leiðsögumaður okkar gamall og gráhærður svertingi. Hann fór mörgum fögrum orðum um Lincoln og sagði okkur margt um æfi hans og baráttu. Við stóðum við fót- stallinn, og gamli svertinginn starði fram fyrir sig og var þögull og dreyminn. Síðan snéii hann sér að okkur og sagð^i hægt: „Hann varði lífi sínu, til þess að rjúfa hlekki og binda um sár". Gamli maðurinn var enn um stund þögull og starandi. Síðan leit hann upp og var hrærður: „Minningin um hann er geymö í hverju hjarta" — sagði hann með miklum sannfæringarkrafti. Þrátt fyrir að nú e'gi svo að heita, að alhr þegnar Bandaríkj- anna njóti lagalegs .iafnréttis, þá er langt frá því, að svertingjar í suðurríkjunum standi hvítum mönnum jafnfætis — og er ef til vill að nokkru leyti þeim sjálf- um að kenna. Þar búa þeir þéttar og hafa ekki haft afl til þess að rífa sig upp úr fornri niðurlæg- ingu. Þeir ala á hvers annars ómennsku og hafa i mörgu til- liti enn ekki samið sig að lifn- aðarháttum hvítra manna. Það er til dæmis algeng sjón að sjá luxusbila af nýjustu gerð standa fyrir utan hreysi, sem við ís- lendingar mundum ekki telja hæf skepnuhús. Þeir eru yfirleitt óhreiniegir og hirðulausir um klæðnað sinn jafnt sem húsa- kynni, þrátt :yrir að heir stundi sömu atvinnugreinar og hvitir menn og séu efnalega jafn vel stæðir þeim. Á meðan svo er munu þeir ekki ávinna sér virð- ingu og traust hvita mannsins. Hið iagalega jafnrétti hefur gef- ið þeim aðstöðu, til þess að öðlast siðrerðislegt jafnrétti við hvíta kynstofninn, en því munu þeir aldrei ná fyrr en þeir hafa í einu og öllu samið sig að siðum og venjum hvíta mannsins. En það mun heildinni að líkindum reyn- Vill láfa skrásetja allt hávaðasamt, drukkíð tólk Á FUNDI Áfengisvarnanefndar og hún gerði á fyrra ári, þessari Reykjavíkur hinn 14. okt. s.l. voru eftirfarandi tillögur sam- þykktar í einu hljóði: Með skirskotun til samþykktar vorrar á fundi nefndarinnar 2. júlí 1953, sem vér á sínum tíma sendum ríkisstjórninni og lög- reglustjóranum í Reykjavík, leyf- um vér oss enn á ný að benda á þá óhæfu, hversu margir karlar og konur eru ofurölvi á götum úti í Reykjavik daglega, en þó einkum á nóttum, t. d. eftir lok- un skemmtistaða aðfaranætur sunnudaga og mánudaga. Nefnd- in leyfir sér að benda á, að lög- reglan tæki upp þá starfsaðferð að skrásetja hið hávaðasama drukkna fólk, sem truflar nætur- frið borgaranna og er til skamm- ar í augum allra — og sækja svo þetta fólk daginn eftir og sekta það eins og lög ákveða. Sakir hinnar mjög bágbornu reynslu, sem fengin er af sölu áfengis við hina svonefndu vín- bara á veitingahúsum bæjarins, mótmælir nefndin enn á ný, eins söhiaðferð áfengis. — Hliðstæð snapsa-sala var bönnuð hér. á landi fyrir tæpum 70 árum, með lögum frá Alþingi, þar sem hún var talin skaðleg og yki á áfeng- isneyzluna.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.