Morgunblaðið - 24.11.1955, Blaðsíða 13

Morgunblaðið - 24.11.1955, Blaðsíða 13
Fimmtudagur 24. nóv. 1955 MORGUUBLABIB 29 Bjarn! Magmtaon Á kjarnorkusýningunni í Genf, sem haldin var samtímis alþjóða- ráðstefnunni um friðsamlega hagnýtingu kjarnorku, var þessi opni kjarnorkuofn hafður til sýnis. Áhorfendur gátu séð hvernig hlað- inn lá ofan í vatninu. Ef hægisstöngum var lyft upp sást hvernig vatnið fór að sjóða kringum úraniumstangirnar, því að hitt mynd- aðist af þeim. Til að hindra hættulegar geislavirkanir var mikið vatnsmagn fyrir ofan hlaðann, sem tekur í sig mikinn hluta hættu- legra geisla. Kjarnorka Frh. af bls, 22 ar hraðfara nevtrónur. í sjá'fum hlaðanum er þá enginn hægir. Plútóníum er notað sem eldsneyti en utan um það er svo U-238, sem nýtt eldsneytí myndast úr. Fyrir hvert kg. af plútóníum, sem brennt er getur myndast 1,5 kg. af plútóníum úr U-238. ELDSNEYTIí VÖKVAUPPLAUSN í þeim kjarnorkuofnum, sem getið hefir verið hér að framan, er eldsneytið haft í stöngum (heterogeneous reactors). Til að stilla þá eru notaðar stengur með nevtrónugleypandi efni, og loks eru öryggisstengur úr sams kon- ar efni til að kæfa klofnunarkeðj - una, ef þörf krefur. Það er þó ekki nauðsynlegt að hafa elds- neytið í stöngum. í einni gerð kjarnorkuofna (homogeneous reactors) er það haft í upplausn, t. d. efnasamband með U-233 eða U-235 leyst upp í þungu vatni. Upplausnin inni- heldur þá' bæði eldsneytið og hæginn. Nevtrónurnar, sern halda við klofnunarkeðjunni, eru hæg- fara. Þessi upplausn er höfð í íláti í hlaðanum. Þar hitnar hún, þar sem klofhanir fara fram í henni sjálfri, og er síðan látin renna út í hringrás um 300° C heít. f þessari hringrás er svo hitaskiptir þar sem upplausnin gefur frá sér hita til vatns í annarri hringrás. Vatninu er þá breytt í gufu og hún knýr túrbínu rafal. Upplausninni er svo aftur veitt inn í hlaðann. Hitanum í hlaðanum, þ. e. orku framleiðslunni, er stjórnað með því að breyta eldsneytismagninu í upplausninni. Aukið eldsneytis- magn hefir í för með sér aukinn hita. Öryggisstengur eru óþarfar, því að aukinn hiti i upplausninni veld ur útþenslu hennar og við það dregur úr klofnunarkeðjunni, svo að hitinn lækkar aftur. Ofninn heldur sér því sjálfur stöðugum á því stigi, sem hann er stilltur á. Einnig hefir hann þann kost, að miklu auðveldara er að vinna eldsneytið og hreinsa úr því klof nunarbrot, sem spillandi áhrif hafa á klofnunarkeðjuna, en í þeim ofnum, sem hafa eldsneytið í stöngum. Ókosti hefir hann þó, m. a. þann, að eldsneytisrásin er geysilega geislavirk. Kringum ilátið með eldsneytis- upplausninni, er annað ílát, sem í getur verið þungt vatn til að endurkasta nevtrónunum inn í eldsneytisílátið. í stað þungs vatns getur verið þóríumleðja (ÞÓríum j þungu vatni). Ef elds- neytið er U-233 getux þá mynd- , azt úr þóríuminu meira af U-233 | en brennt er, um 1,1 kg. af U-233 fyrir hvert kg. af U-233 sem brennt er. STÖÐUGAR UMBÆTUR Kjarnorkuofnar af öllum þess- um gerðum er verið að byggja í Bandaríkjunum og öðrum lönd- um til að fá vitneskju um ýmsa eiginleika þeirra, m. a. kostnað. Þó að fram að þessu hafi verið byggðir um 40 kjarnorkuofnar af ýmsum gerðum, er enn margt óþekkt í sambandi við þá og stöðugar umbætur er verið að gera á þeim. Segja má, að kjarn- orkuofnar séu enn á byrjunar- stigi og miklar breytingar verði á þeim á næstu áratugum. í næstu grein mun Magnús Magnússon ræða nokkuð um kostnaðaráætlanir kjarnorku- rafstöðva og hvernig þær standast fjárhagslega saman- burð við kolakynntar raf- stöðvar og vatnsaflsstöðvar. íogari Imúít í tveien NÝL. var í Sjórétti fjallað um | tvö mál og var sama skipið aðilí að báðum, Bæjarútgerðartogar- inn Pétur Halldórsson. Þegar togarinn var á karfa- veiðum vestur á Dhornmiðum fyrir nokkru, skall Pétur Hall- dórsson utan í Siglufjarðartogar- ann Hafliða, er þeir voru að toga. Varpa Péturs Halldórsson- ar festist í botni og orsakaði það árekstur. Urðu skemmdir litlar á skipunum. í hinu málinu var um að ræða ásiglingu á togarann Pétur Hall- dórsson. Lá hann hér í Reykja- víkurhöfn, bundinn við hafnar- bakkann er Dr. Alexandrine var að fara úr höfn. Sigldi skipið aft- ur á bak á togarann, með þeim afleiðingum að borðstokkurinn varð fyrir miklum skemmdum og aftari gálgi brotnaði og fleiri skemmdir urðu. Við sjórétt í gær skýrði hafn- sögumaðurinn frá þvi, að vélin hefði ekki virkað og væri það orsökin, því skipið hefði rekizt á togarann. Sjóréttur mun halda áfram rannsókn málsins, er dómnum hefur borizt skýrsla yfirmanna á Dr. Alexandrine, sem nú er í Grænlandi, en þang- að var skipið að fara er þetta óhapp vildi til. Viðgerð á Pétri Halldórssyni mun taka rúma viku. — Senni- legt er að Bæjarútgerðin muni setja fram skaðabótakröfur á hendur Sameinaða gufuskipa- félaginu, eigendum Dr. Alex- sandrine. I DAG verður hálfníræður Bjarni Magnússon í Búðardal í Laxár- dal í Dölum vestur. Hann er iangelstur Búðdælinga, fæddur 24. nóv. 1870 í Sauðhúsum, yngsta barn hjónanna Magnúsar Sig- urðssonar og Steinunnar Böðvars dóttur. Voru þau komm af góðu bændafolki. Bjarni fylgdi foreldrum sín- um og ólst upp með þeim fram undir fermingaraldur. 13 ára missti hann föður sinn og réðist þá í vist til vandalausra. Var lengst á Vestfjórðum og stundaði þar ýmist landbúnaðarvinnu eða sjóróðra. Árið 1917 kvæntist hann Sólveigu Árnadóttur, mestu röskleikakonu. Þau hjónin igp bjuggu fyrst vestur í Reykhóla- sveit, en 1920 fluttu þau til Búð- ardals og þar hafa þau dvalið síðan. Hafa þau átt saman 10 börn og lifa nú 8 þeirra, en 13 eru barnabörnin. Auk þess átti Bjarni tvær dætur áður en hann kvæntist. Bjarni átti einn stjúp- son, mannsefni ágætt, en hann veiktist af berklum um tvítugt og dó nokkrum árum síðar. Bjarni hefur. lefngstum búið við lítil efni, en ómegð mikla og ævistarf hans beinzt nær að því einu að afla sér og sínum dag- legs brauðs, þó hefir hann fylgst með frásögnum blaða og útvarps og gert sér glögga grein fyrir rás viðburðanna. Hann hefir skapað sér skoðanir í þjóðmál- um og er þar enginn veifiskati. j Allra manna er hann traustast- I ur í viðskiptum, orðheldinn og skilvís. Hafa fáir verið honum fyrri að greiða mér opinber gjöld. Bjarni og kona hans eru greiða- söm og gestrisin, ræðin og reif er gesti ber að garði. Fyrst eftir komu sína í Búðar- dal leigðu þau sér húsnæði og hirti Bjarni þá fénað Árna héraðs læknis og flutti vörur fyrir Dala- menn í hestvagni. Stundaði einnig daglaunavinnu hjá kaup- félaginu og gjörði það fram yfir áttræðisaldur. Hann gjörði sér bæ yst í þorpinu fyrir rúmum 30 árum og hefir ræktað þar tveggja kúa tún og skaut bú- fjárrækt stoðum undir fjárhag hans. Nú er heilsa Bjarna biluð, en sjálfsbjargarhugur og skap hið sama. Hann vill ógjarnan víkja af þeim stað er hann hefir num- ið, byggt og ræktað. Vona ég hann fái að halda ferilvist sem lengst og hverfa héðan þegar stundin kemur með þeim hætti I sem honum er skapfeldastur. I Við hjónin þökkum Bjarna góða kynningu og óskum honum allrar hamingju á afmælisdag- inn. Þorst. Þorsteinsson. iBandarískur liðþjálf i var vanur að koma með óvæntar spurningar er hann var að æfa hermennina. Einu simii varpaði liann fram þessari spurningu við einn her- j manninn: | — Hvað munduð þér gera, ef þér sæjuð stríðsskip koma inn á tefingarsvæðið? i — Ég mundi við fyrsta tækifæri láta geðvei'kilækni rannsaka mig. Heyskapur á sáðsléttunni vestast á Stjórnarsandi. Þar hafa orðið miklar kalskemmdir eins og viðar í sáðsléttnm um allt land. Km þar stórir skallar, sem verður að sá í að nýju, ef að gagni á að koma. Slík mistök með sáðgresi valda bændum óhemju kostnaðar- auka. — Stjórnursandur Frh. af bls. 25 að aka góða stund um grasi vaxið flatlendi. Nú er hið gamalkunna íslenzka þýfi farið að myndast þarna og gæti víst einhver fræð- ingurinn reynt að leysa þá gátu hvernig þúfur myndast, með því að fylgjast með umbreytingu sandsins er gróður festist í hon- um. SÁÐGRESIÐ EKKI NÓGU STERKT — Á þeim hluta sandsins, sem næst er bænum sáðum við fyrir 3 árum í 15 hektara af sandi, heldur Siggeir bóndi áfram. Því miður hefir sáðgrasið ekki gef- izt nógu vel. Hefir það kalið og myndast stórir skallar, sem lík- lega yrði að sá í aftur, ef það ætti gagn að gera. Er það reynsla margra bænda, að sáðgresið sé ekki nógu gott til að þola hina íslenzku veðráttu og stafar af því mikið fjárhagstjón. En einmitt um þessar mundir var verið að hirða töðuna af þess- ari sáðsléttu. GRÆNA RÁKIN — Er það ætlun ykkar, að rækta tún á Stjórnarsandi, ef allt gengur vel? — Já, landi er þannig háttað, að það ætti að vera hægt. Ef til vill gæti verið flæðiengi á eystri hlut anum, sem rakastur er. En fyrst í stað leggjum við aðaláherzluna á að láta sandinn gróa upp. Þeg- ar svo er orðið, þá má tala um áframhaldið, hvernig landið verði frekar ræktað. En að lok- um ætla ég að sýna bér hérna rákina, sem við bárum tilbúinn áburð á s.l. vor. Var það með sam starfi við Skógrækt ríkisins og fórum við eina ferð eftir gróður- lendinu með áburðardreifara. Og við stígum út úr jeppanum. Austur eftir nýuppgrónum Stjórnarsandi, sjáum við græna rönd í úthagagróðurinn, eitthvað um 3 metra breiða. Munurinn er greinilegur, þarna hefir gróður- inn fengið þá næringu, sem þarf til þess að breyta haglendinu í ræktað tún. Þessi græna rönd í gulleitari hagagróðurinn liggur beint austur eftir sléttunni og hverfur í fjarska undir Öræfa- jökul að sjá. ÞARF ÞOLINMÆÐI Ég hef sagt hér lítillega frá þessari ræktunartilraun Klaust- urbræðra. Vona að það sé nokk- urn veginn rétt, þó nokkuð sé um liðið. Um hana hefir oft áður verið rætt í blöðum, en þá vilj- að við brenna að fréttamennirnir gæti ekki hófs í frásögn sinni. Ræktun Stjórnarsands er ein af mörgum athyglisverðum ræktun- artilraunum, sem gerð hefir vér- ið hér á landi. Enn á mikið vatn eftir að renna til sjávar, áður en hún gefur fullan arð og þetta svæði verður orðið grasgefíð tún. íslenzkir bændur þurfa sanrar- lega þolinmæði til þess að vinna að ræktunarframkvæmdum, sem oft gefa ekki ávöxt fyrr en eftír mörg ár. En við vildum óska að hinum ágæta bónda og heiðurs- manni, Siggeiri á Klaustri gangi tilraunin bæði fljótt og vel. ' Þ. Th. S^botland UJard í uanda UÍotœkasta ranhóóhn í tuttiiaa ár up BREZKA leynilögreglan Skot- i land Yard glímir nú við eitt erfiðasta mál, sem hún hefur haft með höndum s.l. 20 ár. Kona nokkur kom fyrir skömmu til lögreglunnar með mikilvæg leyniskjöl, sem hún hafði fundið í íbúð sinni, þegar hún kom heim til Englands — eftir langa dvöl erlendis. Ekki gat konan gefið neina skýringu á fundinum, og hefur þetta kom- ið brezku leynilögreglunni í hinn mesta vanda. • • • Skjölin eru úr leyniskjalasafni lögreglunnar, en aðeins fáir lög- reglumenn hafa aðgang að þess- um skjölum. Smásjáin hefur því beinzt að lögreglunni sjálfri — og undanfarið hefur farið fram víðtæk rannsókn innan hennar. Álitið er, að sá sem skjölun- um hefur stolið hafi annaðhvort verið að fjarlægja upplýsingar, sem honum sjálfum hafa verið hættulegar — eða þá, að ætlunin sé að nota þau til fjárkúgunar. Ekki er enn búið að ganga úr skugga um hvort þetta eru elnu skjölin, sem horfið hafa, en ðtt- azt er, að hér sé um að ræða meiri stuld en þegar er komið í ljós. • • • Skjölln, sem hér um ræðir, hafa að geyma mikilvægar upp- lýsingar um afbrotamenn — og er það því ekki - svo lítið, sem, í húfi er. Lögreglustjórinn í London hélt fyrir skömmu fund með yfir- mönnum iögreglunnar og krafð- ist þess, að gagnger rannsókn færi þegar fram innan Skotland Yard, því að miklum óhug hefur slegið" á almenning við þessar fréttir. — En þú veizt það góði vhmr, að Guð lætur rigna jafnt yfir réttláta og rangiáta. — Veit ég að vísu, en peir rang- látu standa þá í flestum tilfellum undir regnhlífum hinna rétUátu.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.