Morgunblaðið - 24.11.1955, Blaðsíða 8

Morgunblaðið - 24.11.1955, Blaðsíða 8
24 MORGLNBLAttlB Fimmtudagur 24. nóv. 1955 Pætt viH Þorstein Einarsson íþróttafulltrúa: FékiisSieimilÍEi eru skólar storfaEidi MÖRGUM finnast félagsheimili reist of viða, en lögin gera ráð fyrir því, að siíkar byggingar geti risið í hverju sveitar- eða bæjarfélagi og í hinum fjölbýl- ustu feira en eitt. Hver byggð þarf að eiga aðstöðu til þess að íbúarnir geti komið saman til námskeiða, æfinga, funda og sam gleði. Félagslíf fólksins er það lifandi, að það lætur sér ekki nægja eitt félagsheimili eða sam- komuhús í hverri sýslu eða þeim kaupstað sem er næst sýslunni. 180 sveitarfélög eiga nú sín sam- komuhús og 32 eru í byggingu. Á þessu ári hafa 4 félagsheimili verið fullgerð og verið að Ijúka því fimmta í Landssveit. í flest- um sveitafélögum þar sem ekki er viSunandi húsnæði fyrir hendi er verið að undirbúa slíkar bygg- ingar, og það er ánægjulegt að fylgjast með því hve félagsheim- ilunum fjölgar nú árlega. Þannig mælti Þorsteinn Einars- son íþróttafulltrúi, er fréttamað- ur Morgunblaðsins átti tal við hann fyrir nokkrum dögum. Þor. steinn var þá að koma úr ferða- lagi, þar sem hann hafði haldið fundi um íþróttamál og jafn- framt haft athuganir um bygg- ingu félagsheimila. í lok septem- bermánaðar s.l. hafði Þorsteinn ferðast um allt landið frá því í vor, í sama tilgangi. SKÓLAR HINS STARFANÐI FÓLKS Fólk vill hafa félagsheimilin sem næst sínum daglega vett- vangi starfs og heimilish'fs. Fá stór en dreifð samkomuhús geta leitt af sér óheppilegt skemmt- analíf, en mörg smærri félags- heimili, bundin smærri og ákveðn ari heildum innan hæfilega af- markaðra svæði, færa með sér samstilltara og virkara félaeslíí, félagslíf sem nálgast heimilislíf. Þetta er reynslan líka að leiða í ljós og störf innan þessara félags heimila verða heilsteyptari og markvissari. Til dæmis með auknu samstarfi um leiklist. — Ennfremur bætta aðstöðu og fyr- irgreiðslu við bókasöfn, umferða- námskeið, kvenfélaga um hús- mæðrakennslu, umferðakennslu Búnaðarfél. íslands, umferða- kennslu í íþróttum á vegum UMFÍ og ÍSÍ, leikferðir Þjóðleik- hússins og kvnnisferðir Ríkisút- varpsins. Með þessu verða félags- heimilin skólar hins starfandi fólks og miðstöðvar menningar- lífs þess. Þessa félags- og menn- ingarlifs getur það ekki notið nema fjarlæeð milli heimila og félagsheimilis sé hófleg. FÉLAGSHEIMILIN VERÐA AÐ VERA DREIFD Álítið þér heppilegra að hafa fleiri smærri félagsheimili og minna í borin i einni sýslu, en eitt stórt og veglegt? — Þessari spurningu má svara með annarri spurningu: Getur nokkur ætlazt til þess, að fólkið, sem unir við sitt i hinum dreifðu byggðum, geri sig ánægt með mun verri félagslega aðstöðu en fólk nýtur í þétthýlinu? Það er unnið ?ð þvi í nokkrum byggðarlögum að í þeim rísi eitt stórt félagsheimili miðsvæðis, Þar verbur starfið markvissara og öruggara sem t. d. hvað leiksvið áhrærir, uppfyllir óskir Þjóðleikhússins, en í byggðahverfum verði svo byggð lítil félagsheimili. í litlu félagsheimilunum sem vart eru stærri en 450—600 rúmmetrar, er hægt að hafa fundi, æfingar og námskeið. íbúar eins byggða- hverfis getsr t.d. æft leikrit, kór- söng, fimleika og haldið síðan með þessi viðfangsefni sin til sýninga í hið stóra hús, sem er miðsvæðis í einni eða tveim sýsl- um og efnt til samkomu. NAUÐSYNLEGT AÐ BREYTA LÖGUIVi UM SKEMMTANA- SKATT — Hafa félög, sem ekki borga skemmtanaskatt, rétt til styrks úr félagsheimilasjóðí? — Það hefur sýnt sig, að nauð- synlegt er að breyta lögum um FELAGSHEIMILASJÓÐIR Stjórn félagsheimilasjóðs er í höndum menntamálaráðherra. Fræðslumálastjóri, Helgi Elías- son, og íþróttanefnd ríkisins, Þor- steinn Bernhardsson, Daníel Ágústínusson og Hermann Guð- mundsson, gera tillögur um út- hlutun fjár úr sjóðnum og ann- ast ýmis mál samkvæmt ákvæð- um laga um félagsheimili. Gjaldkeri sjóðsins og lögfræði- legur ráðunautur nefndarinnar er Ásgeir Pétursson, fulltrúi í menntamálaráðuneytinu. Fram- kvæmdastjóri félagsheimilasjóðs er Þorsteinn Einarsson, íþrótta- fulltrúi. 75 FELAGSHEIMILI HAFA NOTD3 STYRKS FÉLAGSHEIMILASJÓÐS — Rennur ekki ákveðinn hluti félagsheimilanna einkennist af áhuga og fórnfýsi. 120 SVEITIR BÚA VHJ ÓVIÐUNANDÍ SAMKOMUHÚS Á þessu ári voru sendar til inn- flutningsskrifstofunnar beiðnir um fjárfestingarleyfi vegna 32. félagsheimila. Skrifstofan veitti vilyrði fyfír 15 og hefur þegar verið háfin smíði 6 þeirra, en smiði hinna mun hefjast n.k. vor. Fleiri ráðgerðu á þessu ári byggingu félagsheimila, en þeir 32 sem sóttu um fjárfestingar- leyfi. Er kunnugt um ráðagerðir innan 20 sveitafélaga um byggingu félagsheimila. Þetta er eigi óeðlilegt, þegar það er at- hugað, að 8 kaupstaðir, 14 kaup- tún og 120 sveitir búa við pvið- unandi samkomuhús eða hafa ekkert. Um 60 þessara aðila hafa ekkert. EKKI VEITT ÖRARA EN ÞAD, AÐ FULLUR STYRKUR FÁIST — Fá öll þau félagsheimili sem :>.:." V "::;:: W'M m^ "..?¦¦ '' "^T., "¦ ..„^il'lilillili mmmmmmmmsmmmmmamm Hlégarður í Mosfellssveit. skemmtanaskatt þannig, að skemmtanaskatturinn komi al- mennara niður og engir verði algjörlega undanþegnir því að greiða" hann. — Undan- ' þágurnar virðast handahófs- kenndar og komnar út i öfgar og skemmtiflokkar geta efnt til skemmtana í nánd við þéttbýli, án þess að greiða skemmtana- skatta. Eins og er eiga allir lands- menn rétt til hlutdeildar í tekj- um af skemmtanaskatti, en tak- markað er aftur á móti, hverjir eru skemmtanaskattsskyldir. — Sum félög eru undanþegin skemmtanaskattsskyldu, meðan önnur félög í sama byggðarlagi, sem vinna að almenningsheill og menningarmálum, eru skemmt- anaskattsskyld. Fyrrnefnd félög hafa þó sama rétt til styrks úr fé- lagsheimilasjóði og hin síðar- nefndu. Fagrihvammur í Örlygshöfn í Rauðasandshreppi. Húsið vígt síðastliðið sumar. skemmtanaskatts til félagsheim- ilasjóðs? — Frá því 1. janúar 1948, að lög um félagsheimili tóku gildi, hefur viss hundraðshiuti af skemmtanaskatti runnið til sjóðs- ins. í byrjun naut sjóðurinn 50% skemmtanaskattsins, en svo var hundraðstalan lækkuð i 45% og enn á ný árið 1951 var hundraðs- talan lækkuð og þá í 35%. Alls hefur runnið til sjóðsins frá því í upphafi kr. 8.590.057.87. Þessu fé hefur verið ráðstafað til 75 félagsheimila. Af þessum 75 byggingum voru 24 gömul sam- komuhús, sem byggt var við og endurnýjuð. Heildarkostnaður þessara 75 húsa nemur 23 millj. króna og hefur félagsheimila- sjóður greitt i styrki til þeirra í heild kr. 8.054.788.88 auk kr. 245.229.39, sem úr sjóðnum hafa verið greiddar til þátttöku í kostnaði við aðstoð húsameistara og verkfræðinga. MIKIL GJAFAVINNA — Eru þessí 75 félagsheimili, sem notið hafa styrks úr félags- heimilasjóði öll fullbyggð? — Nei, 27 þeirra eru ennþá í byggingu. Af þeim sem nú eru í smíðum eru hin minnstu rúm- lega 5003 en hin stærstu 3300— 35003. Við byggingu mjög margra félagsheimila er lögð fram ótrú- lega mikil gjafavinna — þegn- skaparvinna — af konum sem körlum, ungum sem gömlum og hugur til samvinnu ánægjulega góður. Það má segja að bygging — Ljósm. Mbl. Ól. K. M. njóta styrks félagsheimilasjóðs ins, fullan styrk? — Það er stefna þeirra, sem tillögur gera til menntamálaráðu- neytisins um styrk til félagsheim- ila úr félagsheimilasjóði, að ekki verði veittur styrkur til nýrra fé- lagsheimila örar en það, að sem næst fullur styrkur fáist til hvers félagsheimilis samkvæmt reikn- ingsskilum við hverja úthlutun úr sjóðnum. Þar sem sjóðurinn hefur ekki getað greitt að fullu framlög undanf arin 2 ár tilþeirra félagsheimila, sem í byggingu eru, er þess ekki að vænta, að sjóðurinn geti greitt styrk til nýrra félagsheimila á þessu og næsta ári. Þorsteinn Einarsson íþróttaíulltrúi. GÓDTEMPLARAREGLAN BRAUTRYÐJANDI FÉLAGSHEIMILANNA — Hvenær hófust byggingar fyrstu félagsheimilanna hér? — Eiztu samkomuhúsin hér á landi voru byggð skömmu eftir að Góðtemplarareglan fór að ryðja sér til rúms nokkru fyrir aldamót. Eru hin elztu þeirra milli 60—70 ára gömul. Má telja Góðtemplararegluna brautryðj- enda þeirra vegna þess að hún var fyrst allra félaga, sem byggði hús fyrir starfsemi sína. Má í því sambandi nefna Góðtemplarahús- ið í Hafnarfirði, er bvggt var af miklum stórhug á þeim túna og er enn í dag hið ágætasta hús. Þá er það Góð- templarahúsið hér í Revkjavík, sein á lariga og merka sögu. Nokkru eftir aldamótin eða um 1906 kom ungmennafélags- hreyfingín til sögunnar. Tók hún meira tíl sveitanna og risu mörg myndarieg ungmennafélagshús upp í dreifbýlinu. Hafa það nær eingöngu verið ungmennafélög, sem unnið hafa að því að koma upp samkomuhúsum í sveitum, þar til félagsheimilasjóður tók gildi 1948 og opnaði fólki mögu- leika á fé til slíkra bygginga. — Siðan hafa félagsheimilin risið upp hvert af öðru til sjávar og sveita og verið miðstöðvar menn- ingarlífs fólks í byggðum lands- ins. — M. Th. Frú Sigríin Jénsdéffir kennir á iéianámskeifli HandíðaikéSiPS HANDIÐA- og myndlistaskólinn efnir nú til mánaðarnámskpiðs í hagnýtum útsaumi. Á námskeiði þessu verður eingöngu unnið að gerð og útsaumi ýtnissa smá- muna, sem hentugir eru til jóla- gjafa eða til skreytingar heim- ilanna um jólin. Kennari verður frú Sigrún Jónsdóttir Fáist næg þátttaka mun verða kennt í tveimur námsflokkum, öðrum þrjá daga í viku, kl. 5—7 síðd., i hinum jafnoft i viku, kl. 8—10 síðd. Námskeiði þessu lýk- ! ur fyrir jól. Nauðsynlegt er að I stúlkur þær og konur, sem óska ' að taka þátt í þessu námi, til- | kynni strax þátttökú sína (í síma 80164, kl. 3—6 síðdegis). Félagsheimilið í Bolungarvík, húsið var vígt 1953.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.