Morgunblaðið - 24.11.1955, Blaðsíða 9

Morgunblaðið - 24.11.1955, Blaðsíða 9
Fimmtudagur 24. nóv. 1955 MORGVNBL-AÐIÐ 25 Aveitaskttr'ðurina Fímgvöltorina Skaftárbrú Mynd þessi tekin til austurs af brúninni ofan við Kirkju >æjarklaustur gefur nokkra hugmynd um þá miklu flöt, sem nefnist Stjórnarsandur. Skaftá rennur fyrir surman sandinn hægra megin á myndinni. En vinstra ttiegin sést hinn nýi áveituskurður um norðanverðan sandinn. Stj órnarsandur er um 1000 hektarar; er nú kominn gróður i ^ .¦""^i^gjftjlgffigSipBl 'Aít að nelming hans. Svæði það er Stjórnarsandur nær yfir er afmarkað með svörtum deplum. vernig tara sandur grær upp af HIÐ forna höfuðból, Kirkjubæj- arklaustur stendur undir brattri hlíð Kirkjubæjarheiðar. Og rétt við túnfótinn rennur Skaftá austur með hliðinni. Þarna er því fremur takmarkað land- rými. Á þessu mjóa undirlendis- belti, milli hlíðar og árinnar hef- jr að vísu verið ræktað allgott tún. En að jafnaði hafa Klaustur- búendur orðið að sækja heyskap að verulegu leyti upp á Kirk.iu-* bæjarheiði og þar uppi, í 1S0— 200 metra hæð eru þeirra haga- lönd, enda er heiðin grasgefin. Við fyrstu sýn mætti þannig virðast að Kirkjubæjarklaustur sé fremur fátækt af góðu sléttu láglendi, sem vænlegt sé til rækt- unar. Það sé aðeins riminn við hlíðarfót. ÞAR SEM FLUGVÖLLUR- INN ER En þegar betur er að gáð, sjá- um við að tæplega kílómeter austan við Klaustur, vendir Skaftá kvæði sínu í kross. Sveig- ist hún suður á bóginn, niður með Landbroti og fjarlægist hlíðina. Og vio þetta myndast fyrir norð- an hana víðáttumikil flatneskja. Mestallur þessi flötur frammi á nesinu milli Skaftár og Geirlands ár (sem framar nefnist Breiðbala- kvísl) tilheyrir Kirkjubæjar- klaustri og virðist sem þar sé nóg athafnasvæði til nýræktar fyrir hina framtakssömu Klaustur- bræður. Sá galli er aðeins á gjöf Njarð- ar, að allt þetta viðáttumikla svæði hefir verið foksandur einn. Þetta er hinn svonefndi Stjórnar- sandur. Á honum er nú flugvöll- urinn við Kirkjubæjarklaustur og hin síðustu 10 ár hafa Klaustur- bræður verið smám saman að rækta hann upp eða réttara sagt að láta hann gróa upp. SANDFOKH) HEFIR KOMIÐ AUSTAN AÐ Er ég dvaldist nokkra daga aust ur á Klaustri hitti ég Siggeir Lárusson bónda þar að máli og það varð úr að hann ók mér á nýjum jeppa sínum, prýðilegu íarartæki, austur um sand- áveitu ö,-.,:'''1'"'' ^órsiasrsiBSid Vinsira megin sést áveituskurðurinn, þar sem hann liggur austur eftir sandinum, fram hjá gömlum melhól. Myndin hægra megin er tekin þar sem skurðurinn endar og vatnið síast niður i sandinn. Þar rennur vatnið í lænum og gulstör tekur að jróa þar. I I inn til að sýna mér, hvernig gróðurinn væri nú sífellt að festa rætur, þar sem hann fengi smám saman lífvænlegri skilyrði. Við ókum fyrst austur þjóðveginn, en er komið var framhjá Skaftárbrú, béygði hann út af og ókum við fyrst í stað fram með flugvell- inum, þar sem fíngerður sandur- inn er enn gróðurlaus. — Ég held, sagði Siggeir, að Stjórnarsandur hafi ekki blásið upp af sjálfu sér. Hann liggur það lágt og að öðru leyti er land- inu þannig hagað, að þar hafa ekki verið upptök sandfoks En sandíokið hefir tvímælalaust komið austan að. Er líklegt að það haí'i hafizt er Brunahraunið breytti farvegi Hverfisfljóts Því mun og hafa fylgt aska og vikur. Þá mun Brunasandur hafa þornað upp og þar hefir sandfokið byrj- að. ENN STENDUR SANDFOK ÞANGAD < Þessi skoðun mín styðst m. a. við það, að þegar þurrviðri gerir i og hann er á norðaustan kemur mikill foksandur austan að. Hann T Hér stendur Siggeir Lárusson við áveituskurðinn úr Stjórn. Áin Sstjórn kemur úr gilinu vinstra megin á myndinni. Þar er hluta af henni veitt í skurðinn, sem fyrst liggur meðfram þjóðveginum f suður. Myndin er tekin hjá skurðbeygjunni, þar sem honum er\ beint austur yfir sandinn. !j , I sést m. a. þar sem Stjórriarsand- urinn er farinn að gróa upp, þá safnast hann saman í grasrótinni. Ég tel, heldur Siggeir áfram, að þetta svæði allt sé ræktanlegt, aðeins ef sköpuð eru skilyrði til þess að gróðurinn nái aftur tð festa rætur. Nauðsynlegt til þess er fyrst og fremst að friða svæðið l'yrir beit og að veita vatni h það. HKOSSAPUNTUR OG GRÁVÍÐIR Við höfum nú ekið um sinn eftir sandinum, en nú fara svo- litlir gróðurtoppar að gera vart við sig og eftir því sem austar kemur, þéttist gróðurinn, unz hann myndar samfeildan úthaga- gróður. Mest ber þarna á hrossa- puntinum. Þarna eru einnig tals- verðar breiður af grávíði, sem Siggeir segir að komi furðu fljótt fram. Sums staðar er grasið svo þétt, grænt og safamikið, að þarna virðist vera góður hagi. — Hérna var alger og örfoka sanáur fyrir 10 árum, segir Sig- geir. Þú sérð það bezt á melkoll- unum, sem standa þarna eins og eyjar upp úr graslendinu. Áður fyrr var reynt að hindra sand- fokið með melgrasi, en það virt- ist engin úrslitaáhrif geta haft. Nú þegar grasið tekur að sprotta allt í kring um melkollana, deyr melurinn. Það er eins og hann geti ekki staðizt samkeppnina við grasið. SKAFTÁ DÆLT — Þú segist hafa veitt vatni á sandinn? — Já, það þarf ekki annað að gera en að veita vatni á hann. Þá kemur gróðurinn af sjálfu sér. Ég hef engu sáð í hann, en vind- urinn ber fræin og það líður ekki á löngu þar til hann grær upp. — Það mun hafa verið fyrir 11 árum, sem við tókum upp á því að dæla vatni úr Skaftá upp á sahd- inn. Dælan er við endann á Skaftárbrú og þurfti að lyíta vatninu um þrjá metra upp. Hún var knúin afgángsrafmagni frá vatnsaflsstöðinni á Klaustri. Þetta gaf góða raun, enda er mikið áburðarefni í Skaftá, sem er jökulfljót. Mér gefst ekki tækifæri til að sjá dæluna i gangi. Hún bilaði fyrir nokkru, enda mun slit vera allmikið á henr.i vegna leirsins í vatninu. Ég get því lítið sagt um, hvernig mér leizt á þá hlið áveitunnar. En Siggeir sýndi mér aðra nýjung, sem hann byrjaði á fyrir þremur árum. ÁNNI STJÓRN VEITT Á SANDINN Efst á Stjórnarsandi fellur áin Stjórn niður tilkomumikið gil. Hún hefir áður fallið fyrir norð- an sandinn í Geirlandsá, en nú hafa þeir Klausturbræður veitt hluta árinnar á sandinn. Þar barf ekkert að dæla, því að halli er nægilegur. Aðeins var sett dalítil stífla í Stjórn og vatnsmagn áveit unnar takmarkað með flóðg'ítt- um, svo að ekki sé hætta á aS hún brjótist öll suður yfir sand. Þeir gerðu skurð eftir norðan- verðum Stjórnarsandi. Var það fljótunnið verk með venjulegri jarðýtu. Þessi litli skurður gegnir ! ílW^gKSJSÍ,^,, nú 1 rauninni sama hlutverkinu og áin Níl hefir gert um árþús- undir suður í Egyptó. Hann færir hinum þyrsta jarðvegi raka og árangurinn er farinn að yerða .wnilegur hvarvetna í kringum hann. Meðfram skurðinum, er sandurinn orðinn gljúpur, en er austar dregur, endar skurð- urinn og vatnið síazt niður í sandinn og breiðist út um hann. Þar sést árangurinn bezt, því að þar er sums staðar kafagras og jafnvel farið að gerast mýrlent. Ekki laust við það að bragðsæt störin geri sig þar heimakomna. Er þetta sannarlega skemmti.eg- ur árangur. FLUGVÖLLURINN ORÐINN FYRIR Ég læt í Ijós við Siggeir ánægju mína yfir þessu og þá svarar hann. — Þessi tilraun hefir gefizt svo vel, að nú viljum við gera fleiri áveituskurði um Stjórnarsand. Yrði það þá næst annar skurður samhliða þessum, en nokkru sunn ar. Aðeins eitt stendur í vegi fyrir honum, en það er flugvöll- urinn. Að vísu lægi skurðurinn ekki um flugvöllinn, en það er hætt við að sandurinn myndi blotna svo mjög og mýkjast af vatninu, að völlurinn yrði ónot- hæfur. Vegna þessa, er ég hrædd- ur um að komi að því að viö verðum að fá flugvöllinn brott. Það er þægilegt að hafa flugvöll hér, en ræktarlandið verður okk • ur ómissandi. Kemur sennilega að því fyrr en seinna. Yrði flugvöll- ur þá gerður að likindum á sandi austur við Foss á Síðu. GRÓÐUR BREIÐIST ÚT — OG ÞÚFURNAR — Hvað telurðu að allt þett.-x svæði sé stórt, sem nefnist Stjórn arsandur? — Ég held að það sé eitthvað í kringum 1000 hektarar. Þar var eins og ég sagði áðan enginn gróð ur fyrir 10 árum, en nú gæti ég trúað að gróðurlendi sé þriðji hluti eða allt að helmingi. Það er vist ekki fjarri lagi að svo sé. Að minnsta kosti er hægt Frh. á bls. 29 -«S4*^*íft filx^^ Þannig hefur sandurinn gróið upp við það að fá nægilegan raka. Hérna er komið kafgras. En gamall melkollur stendur eftir eins og eyja i gróðurlendinu.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.