Morgunblaðið - 24.11.1955, Blaðsíða 12

Morgunblaðið - 24.11.1955, Blaðsíða 12
28 MORGUNBLABlB Fimmtudagur 24. nóv. 1955 Vestlendingar - mi LÚÐVÍK KRISTJÁNSSON: VESTLENDINGAR Síðara bindi, fyrri hluti Reykjavík 1955 UNDIR lok átjándu aldar var svo hörmulega komið hag ís- lenzku þjóðarinnar, að til land- auðnar horfði. Harðæri til lands og sjávar, óstjórn og verzlunar- ánauð þjökuðu þjóðina og löm- uðu allt framtak hennar og um aldamótin átján hundruð var smiðshöggið rekið á með afnámi alþingis. Það hafði að vísu um langt skeið verið lítið annað en nafnið eitt, en ber þó í sér minn- ingar um hið forna þjóðræði og var að því leyti snar þáttur í þjóðernisvitund íslendinga. — En svo þreklaus var þjóðin orðin og svo mikið vonleysi hennar, að jafnvel forustumennirnir, sem I nýlega kominn út, mikil bók, 346 um margt voru hinir mætustu : blaðsíður. í þessu bindi fer fram menn, voru þess mjög hvetjandi hin eiginlega liðskönnun höfund- að alþingi yrði lagt niður. Þrátt arins á Þjóðflokknum, en svo fyrir þessi dauðamörk bjó þó al- nefnir hann einu nafni stuðn- þýða manna yfir innri verðmæt- ingsmenn Jóns Sigurðssonar. um, þar sem voru f jársjóðir , Bregður þar fyrir mörgum þekkt tungunnar og brotasilfur gamall- , um nöfnum úr sögu þjóðarinnar ar menningar, en í þeim afli var , frá þessum tímum, en þau eru þó hert það stál er beitt var til sig- j Heiri, sem lítt eða ekki hafa verið urs í þeirri baráttu til frelsis og alþjóð kunn til þessa. Má þar framfara, er hófst á fyrri helm-, einkum nefna Magnús á Hvilft, ing aldarinnar, sem leið, undir sem hingað til virðist hafa staðið forustu Jóns Sigurðssonar. — 84.Í skugga bræðra sinna, þeirra mikla barátta var háð á tvennum | Ásgeirs og Torfa, alþingismanna, vígstöðvum, gegn menntunar- j en hefur þó verið heitur ættjarð- skorti, tómlæti og skilningsleysi! arvinur og með mestu framfara- landsmanna annars vegar, en [ mönnum síns tíma á Vesturlandi, hins vegar gegn danskri hags-! einlægur vinur og aðdáandi Jóns munahyggju og kúgunarvaldi. — j Sigurðssonar og einn af traust- Hinir íslenzku menntamenn í. ustu fulitrúum hans vestra með- Kaupmannahöfn, er fremstir j an hann tók þar virkan þátt í Btóðu í þessari baráttu, þeir Bald- i þjóðmálum. Þá má og nefna Ás- vin Einarsson, Fjölnismenn og | geir skipherra Ásgeirsson á ísa- Félagsritamenn með Jón Sigurðs- j firði, hinn einarða og svipmikla son í fylkingarbrjósti, hafa að i brautryðjanda í verzlunar- og verðugu hlotið heiðurssess í j útvegsmálum, er var ótrauður sögu þjóðarinnar, en hins vegar j liðsmaður Jóns Sigurðssonar og hefur að fáu verið getið alls j örlátur vinur hans til hinztu þorra þeirra manna heima hér, er stundar. Þá ber ennfremur að slógu skjaldborg um foringjann geta Gísla ívarssonar á Isafirði. mikla, Jón Sigurðsson, og veittu Hann er ekki stórbrotinn at- honum vígsgengi með ráðum og j hafnamaður, en hin fábreytta dáðum I saga hans er hugþekk og ber Lúðvik Kristjánsson, ritstjóri,! fagurt vitni fölskvalausri ætt- hefur með hinu mikla riti sínu, I jarðarást hans. Hann var stúd- Vestlendingar, tekið sér fyrir \ ent, en var þó lengst af í þjón- hendur að gera hér á bragarbót, ustu danskra kaupmanna. Ekki með því að kanna lið þeirrajhafði þó sú aðstaða hans áhrif manna vestanlands, er mest og ; á viðhorf hans til þjóðmálanna. bezt fylgdu Jóni Sigurðssyni að; Var hann alla tíð heitur stuðn- málum, og gera nokkra grein j ingsmaður Jóns Sigurðssonar og fyrir þeim og hlutdeild þeirra í. horfði aldrei í fé né fyrirhöfn, freisis- og menningarbaráttu | tf hann gat með því orðið hinum þjóðarinnar á þessum tímum. — j íslenzka málstað að liði. — Loks Lúðvík __ er fyrir löngu | vil ég minnast á hinn skemmti- þjóðkunnur orðinn sem glögg-í leSa Þátt höfundarins um pró- ur og traustur rithöfundur | fastmn á Stað, sera Olaf E. John- á sviði þjóðlegra fræða, og með sen, frænda forsetans og mág þessu riti sínu hefur hann enn hans, þennan eldheita ættjarðar- aukið á hróður sinn. — Er fyrra vin og órlynda bardagamann, bindi þessa verks kom út árið sem fyrstur stóð upp á Þjóðfund- 1953, vakti það mikla athygli og , mum 1851 og spurði Trampe hlaut lofsamleg ummæli dóm-1 greifa af þjósti miklum hverju bærra manna. Gerir höfundurinn þar grein fyrir þeim mönnum, er forustu höfðu um menningar- mál á Vesturlandi á fyrri helm- ingi s.l. aldar og þeirri félags- málaþróun er þeir stóðu að. Er það sætti að hingað væru komn ir danskir hermenn. Bersýnilegt er, að víðtæk heimildakönnun liggur að baki þessu verki Lúðvíks Kristjáns- sonar og virðist hann hafa verið þar að sjálfsögðu aðsópsmestur j furðu fundvís á margt, sem ekki Ólafur prófastur Sivertsen í Flat- hefur legið á glámbekk hingað ey er tók glæsilega forustuna til. Hefur honum því tekizt að með Framfarastofnuninni og fylla í ýmsar eyður í baráttusögu Bréflega félaginu í Flatey, er þeirra tima er ritið fjallar um hann átt't frumkvæði að. En auk þess átti hann veigamikinn þátt í stofnun bókasafnsins þar, er var fyrsta bókasafn alþýðu hér á landi, qg einnig stóð hann að útgáfu tímaritsins „Gests Vest- firðing?". Af öðrum merkum brautryðiendum þessa tíma, er höfunduiinn gerir grein fyrir, er helzt að ne'na þá bræður, syni Einars í Kollafi arðarnesi, Magn- ús á Hvilft í önundarfirði, Ás- geir, síðar á Þingeyrum og Torfa á Kleifum, er ásamt mBrgum öðrum ágæíiírnönnum stóðu að hinum stórmerku Koliabúða- fundum,. er áttu hvað drýgstan þátt i því að vekja bændur C* búalýð til umhugsunar um þjóð- mál og menningarmál. ";ri.; .' ¦¦ ' Síðara bindi Vestlendinga verð- ur tvískipt og er fyrri hluti þess og merkuegt að því er til Vestlendinga tekur. Hann hefur brugðið nýju ljósi á ýmis atvik, leitt fram á sjónar- sviðið athyglisverða menn, sem til þessa hafa falizt bak við tjald gleymskunnar og jafnvel bætt nokkrum dráttum í hina svip- miklu mynd Jóns Sigurðssonar. — Höfundurinn lætur menn þá, er hann fjallar um, koma til dyranna eins og þeir voru klædd- ir og gerir enga tilraun til þess að skreyta þá eða draga fjöður yfir bresti þeirra. Að hætti góðra sagnritara lætur hann söguna sjálfa tala og grípur hvergi fram í. Vekja þau vinnubrögð traust lesandans, enda hygg ég að ekki verði margar villur fundnar í þessu verki. Eina hef ég þó rek- izt á, er ég tel skylt að leiðrétta. Er hún í þættinum um Þorvald lækni Jónsson á ísafirði, son Jóns Guðmundssonar, ritstjóra Þjóð- ólfs. Segir höf. (bls. 109, neðan- máls), að kona Þorvalds hafi heitið Þóra, en þaS er ekki rétt. Hún hét Þórunn og var dóttir séra Jóns Hjörtssonar á Gils- bakka í Hvítársíðu og konu hans Kristínar Þorvaldsdóttur pró- fasts Böðvarssonar. Voru þau Póstafgreiðslumaður í 25 ár A1 RNI Gunnar Þorsteinsson átti nýlega 25 ára starfsaf- mæli, sem póstafgreiðslumaður í Patreksfirði. í því tilefni heim- sótti fréttamaður Morgunblaðsins hann. Fer frásögn Árna Gunnars hér á eftir: Ég var skipaður póstafgreiðslu- maður hér 1. október 1930 og voru launin þá 2000 krónur á ári og lítilfjörlegur húsaleigu- styrkur. Laúnin héldust þannig fram í stríðsbyrjun, en hækkuðu þá smávegis. Eftir setningu launa laga 1945 hækkuðu launin úr 270 í 500 krónur á mánuði og eru nú 1650 á mánuði að viðbættum 20% og vísitöluuppbót. Þegar ég byrjaði starfið voru landpóstar um nærliggjandi sveitir, ein ferð í mánuði. Árið 1931 er þeim fjölgað í hálfmán- aðar ferðir og nú vikulega að sumrinu, en hálfsmánaðarlega að vetrinum, eða 40 ferðir á ári. Árið 1937 fékk ég því til leiðar komið, að póststjórnin lagði fram 10 krónur á mánuði til bæj- arpósts og lagði hreppssjóður fram sömu upphæð og var þá póstur borinn út til bæjarbúa Þorvaldur og Þórunn kona hans eftir skipakomur. Þróunin hefur því systrabörn. orðið sú, að nú eru greiddar 1000 Lúðvík ritar hreint mál krónur á mánuði frá báðum að- og kjarngott og still hans ihrni og póstur borinn út daglega. er ljós og lipur. En jafnvel hinum snjöllustu mönnum getur orðið á í messunni, og svo er um þennan ágæta höfund. Hef ég rekizt hjá honum á nokkrar leið- ar málvillur, er ég tel rétt að benda honum á, því að hér er bersýnilega ekki um pennaglöp að ræða, heldur tilhneigingu höf. til rangrar málsmeðferðar í sér- stökum orðasamböndum. Skulu hér tilfærð nokkur dæmi: „Ari óttast aldrei, að íslendingar verði menn til að bjarga sér sjálfir", (bls. 211). „Er sennilegt, að bjargráð Breiðfirðinga hafi kom- ið í veg fyrir það, að Félagsrita- menn gáfust þá ekki upp...." (bls. 218). „Brynjólfur reyndi sem hann mátti að koma í veg fyrir það, að ekki minnkuðu þau miklu ítök___" (bls. 227). „----- og þess vegna sé leitt til þess að vita, að alþingistilskip- unin skuli sporna við því, að ekki notist að hæfileikum beirra" (bls. 253). Með þessu riti sínu hefur Lúð- vík Kristjánsson unnið mikið verk og þarft og jafnframt með því rennt nýjum og traustum stoðum undir þá staðreynd, sem að vísu var áður kunn öllum þeim, sem lesið hafa fyrri rit hans, að hann er glöggskvggn fræðimaður og snjall rithöfundur, er kann ved til verka, og er manna líklegastur til margra og góðra afreka á sviði íslenzkra þjóðfræða. Sigurður Grímsson. BUENOS AIRE3, 18. nóv'. — Tilraun argentínska verkalýðs- sambandsins til þess að kúga argentísku stjórnina hefur nú farið út um þúíur. Ekkert hefur orðið úr verkfalli því sem stjórn sambandsins boðaði og forustu- menn samtakanna hafa verið handteknii 57 POSTFERÐIR 1930, EN 143 ÁRIÐ 1954 Hvaða breyting finnst þér mest áberandi á þessu tímabili? Aukinn hraði, örari samgöng- ur og fjölgun póstferða. Árið 1930 voru skipakomur með póst 57 og kom póstur þá ekki eftir öðrum Ieiðum, en 1954 eru skipa- komur með póst 143. Auk þess eru flugferðir og landferðir með póst sennilega fleiri, en með skipum. Hvað er að segja um aukningu póstmagnsins? Póstmagnið hefur aukizt stór- lega. Bókfærðar sendingar 1930 voru um 6800, en 1954 16600. Pen- ingaumsetningin hefur margfald- azt. 1930 voru póstávísanir 317. 000.00 krónur en árið 1954 5.030. 000.00 krónur. Hafa póstmenn ekki áhættufé fyrir mistalningu? Nei, en mér er sagt, að verk- stjórar hjá Vegagerð ríkisins hafi 12% af útborgunum í mistaln- ingu. REGLUR HAFA SKAPAZT EFTIR ATVIKUM Að því er ég bezt veit eru ekki til neinar reglur um afgreiðslu- tíma, nema í Reykjavík. En það skapazt auðvitað reglur eftir atvikum á hverjum stað. Heimilt er að loka hvenær sem er, ef búa þarf út póst, sem senda þarf burt og hefur það komið fyrir í örfá skipti hér. f raun og veru má líta á þetta starf sem ákvæðisvinnu, þar sem ljúka verður starfinu, hvernig sem á stendur og engin aukavinna greídd. Hafa ekki verið gerðar neinar endurbætur á bókhaldi eða öðru, sem starfið varðar á þessu tíma- bili? Jú, það var breytt til um bók- hald fyrir inn- og útborgaðar póstávisanir fyrir 10 árum og var til mikils hagræðis. Hvað líður sameiningu pósts og síma hér á Patreksfirði? Lög nr. 8 frá 1935 gera ráð fyrir sameiningu pósts og síma, en framkvæmd þeirra virðist vera háð dutlungum. í skipunarbréfi mínu er það tekið fram, að mér sé skylt að taka að mér stöðvar- stjórastarfið, þegar þess verði óskað af ríkisstjórninni. Þess hef- ur enn ekki verið óskað, enda þótt tveir stöðvarstjórar hafi lát- ið af störfum á tímabilinu. Svo var erfitt að fá stöðvarstjóra í fyrra skiptið, að símstöðin var lokuð í hálfan mánuð, áður en það tækist. Fréttaritarinn þakkaði Árna Gunnari fyrir samtaiið og kvaddi. — Karl. KONAN MIN, Elín Hjartardóttir, fædd í Eystri-Kirkjubæ 7. júlí 1886, dáin á Selfossi 26. okt. 1955, jarðsett á Keldum laugardaginn 5. nóv., bað mig um að koma á framfæri miklu þakklæti til allra þeirra, sem höfðu verið nágrann- ar okkar hvarvetna. sem við dvöldum. En nágrenni hennar a. m. k. náði oftast lengra, en til næstu þúfna. Ég kem hér með á framfæri þessari beiðni hennar og undirstrika hana einnig aí minni hálfu. Vil ég þakka öllu mínu venzla- fólki fyrir merka og mikla þjón- ustu í þessu sambandi, svo og öllum þeim, er heiðruðu minn- ingu hennar með nærveru sinhi við jarðarför hennar. Einnig öll- "* "tJ""""*™ I um Þeim er gáfu minningargjafir segja að þvi er starfið varðar, _»_«,«-. ° u *íi og systkinum hennar og ollum ENGIR ÁREKSTRAR Hvernig hefur samstarfið verið við yfirmenn þína á tímabilinu? Ég hef lítið haft af þeim að í hef reynt að fara eftir settum reglum og engir árekstrar orðið við yfirmenn mína. Þó er ein regla, sem erfitt hefur orðið að halda, en það er afgreiðsla póst- kröfusendinga, þær mega aðeins liggja í 14 daga, en þar eru óskir almennings aðrar. Hvað hefur þér reynzt erfið- ast í starfinu? Vanþekking almennings á notkun póstsins. Hvaða reglur gilda um af- greiðslutíma og starfstíma? f fff f wWWIf'm OMO skilar yiur HEIMSINS HVÍTASTA i>voni/ ÞVOTTADUFt/ öðrum er gáfu blóm og kransa, sem var svo vel við eigandi vegna þess, að hún var sjálf blómið, þó fölnað værí hið ytra á löng- um haustnóttum. Eg þakka einnig fólkinu í Rauðuskriðum, Valstrýtu, Reyn.i- felli og Keldum fyrir veitta mikla hjálp við jarðarförina, með bíl- keyrslu o. fl. Prestunum séra Sigurði í Hraungerði og séra Arngími í Odda þakka ég einnig. Og síðast þakka ég Sigurbjarti Guðjónssyni í Hávarðarkoti, að koma með sinn merka söngkór og syngja yfir moldum hennar, með þeim ágætum, sem raun var á. Við höfðum dvalið tiltölulega stutt á Selfossi, en eignuðumst þar sömu merku og góðu ná- grannana sem annars staðar og þeir flögguðu á burtfararstund, sem mér þótti mjög vænt um, vegna bess, að konan mín bar svo djúpa lotningu fyrir okkar þjóð- artákni. yil ég svo biðja alvaldan mikla se'm við köllum Guð að blessa qg varðveíta al-lt þetta fólk og :allt og alla mundi konan mín „ha'fa viljað bæt.a.við og undir- ;árika ég það eirinig,".. Björn Gnðmundssqn, frá Rauðnefsstöðum.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.