Morgunblaðið - 16.05.1957, Blaðsíða 11

Morgunblaðið - 16.05.1957, Blaðsíða 11
Fimmtudagur 1«. mai 1957 MORGVNBLAÐIÐ 11 itiiiiifflmiiniiimtnniimiiiiiiiii Kristmann Cuðmundsson skrifar um miiiiMimiiiiffliiiiiiiiiiiiiiiiiiiHg I BÓKMENNTIR 1 illllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllilllllllllllllll BÆKUR þser, sem hér er ritað um, bárust mér til umsagnar fyr- ir hálfum mánuði síö'an, ásamt nokkrum fleiri útgáfubókum Heimskringlu. Það er því hvorki mér né Morgunblaðinu að kenna, hve seint þeirra er getið. GANGVIRKIÐ liftir Ólaf Jóhann Sigurðsson — Heimskringla. Það er óneitanlega talsverður viðburður; er út kemur bók eftir Ólaf Jóhann Sigurðsson. Skáld- sögur hans: „Fjallið og draumur- inn" og „Vorköld jörð" eru verk sem lengi munu lifa í íslenzkum bókmenntum og sett hafa höf- und sinn í fremstu skálda röð. „Ævintýrl blaðamanns" kallar Ólafur þessa sögu, öðru nafni. Hún er fyrra eða fyrsta bindi lengra verks og fjallar um ung- an sveitapilt, sem kemur til Reykjavíkur í framaleit. Hann gerist blaðamaður eða öllu held- ur goskarl hjá nýstofnuðu skemmtiblaði í höfuðstaðnum. — Sögunni er ætlað að vera fyndir þjóðfélagsádeila, en fyndnin ex einatt of lág í loftinu til að vers skemmtileg og ádeilan minnir í „Atomstöðina", þegar bezt lætur. Höf. er hvorki fyndinn né ádeilu skáld; bók hans er misheppnui tilraun, hvað viðvíkur þessi hvorutveggja. En frásögn og mannlýsingar sverja sig í góða ætt. Stúlkurnar Hildur og Krist- ín eru báðar lifandi persónur, þótt lýsingar þeirra séu aðeins lauslegt riss. Valþór ritstjóri er allgóð tegundarmynd (týpa), ¦— grunn að vísu og engin tilraun gerð til sálfræðilegra skýringa. Sama má segja um Einar Péturs- son, sem höf. á þó trúlega eftir að gera betri skil? Gamla konan á spítalanum er góð augnabliks- mynd, frágangurinn á henni — og raunar ýmislegt fleira í sögu þessari — minnir helzti mikið á Laxness. — Athyglisverð per- sóna, sem höf. á sjálfur, er Stein- dór Guðbrandsson. Það sem helzt nálgast fyndni t bókinni er lýsing á menningar- samkomu Framfaraflokksins. — Verkstjórinn er góður! Annars er biturleiki höfundarins venju- lega of mikill, svo að ádeilan missir marks, allt verður of ein- falt, of augljóst, verður að nöldri, sem enginn nennir að hlusta á. Það er sæmilega fitjað upp á ýmsu, snoturlega slegið undir, en svo verður höf. reiður og lesand- anum leiðist. Sumt er blátt á- fram herfilega klaufalegt, eins og minkagildran Jússadúlla. — Skáld mega vara sig á þeim skolla, að grín sjálfs lífsins er ekki nándar nærri alltaf spaugi- legt, þegar það er komið á prent. Höfundi ber hrós fyrir bygg- ingu bókarinnar; eins er atburða- rásin hröð og frásögnin kvik. Höf. er bersýnilega að kanna nýjar leiðir og slíkar tilraunir hafa oft mikla þýðingu fyrir skáldið, enda þótt þær séu að einhverju leyti misheppnaðar. ÞYTUR UM NÓTT Eftir Jón Dan. — Heimskringla. Jón Dan hefur þrisvar hlotið verðlaun í smásagnakeppni, en þetta mun vera fyrsta bók hans. í henni eru tíu sögur, allar með sérstæðum blæ höfundar síns, en taisvert misjafnar að gæðum. — Meðal þeirra er eitt meistaraverk, sem hvert stórskáld myndi vel sæmt af: „Kaupverð gæfunnar". Þar fer saman sérstæð skáldler sköpun, sálfræðilegur skilningu_ af fyrstu gráðu og tæknile. snilld. Sagan er eitt þeirra verk sem lifa munu í bókmenntunui um aldir. Það er blátt áfram í mögulegt að gleyma henni. O þótt Jón Dan skrifaði aldrei nei annað á borð við hana, hefi hann séð nafni sínu vel borgi frá gleymskunni. Því er ekki að neita, að hin- ar sögurnar í safni hans ná naum ast með tærnar þangað sem „Kaupverð gæfunnar" hefur hæl- ana. Þó myndu „Blautu engjarn- ar í Brokey", „Ánamaðkar" og „Jörð í festum" hvarvetna vekja athygli á höfundi sínum. Þær eru allar vel gerðar, sýna tækni- lega leikni, sálfræðilegan skiln- ing og lifandi skáldgáfu. Bezt er „Jörð í festum", en „Blautu engjarnar" einnig mjög haglega gerð, svo unun er að lesa. — Gallar? — Ekki teljandi í blaða- dómi. Og látum oss slá því blý- föstu og ganga ekki framar að því gruflandi, að hvergi í ver- öldinni er þess krafizt af blaða- dómum, að þeir séu listræn bók- menntagagnrýni! Hér á landi eru einhverjir einfeldningar stundum að tísta um þetta mál, sem önn- ur er þeir hafa lítið vit á. „Við sUllllllllllllllllllllllllffllllllllllllllllllllllffllllllllllffllllll eigum enga „krítíkera"", segja þeir. „Þetta er engin „krítík" í blöðunum". Þeim skal svarað þessu, í eitt skipti fyrir öll: Dag- blöð eru ekki, hafa aldrei verið og munu aldrei verða vettvangur fyrir það, sem Norðurlandamenn nefna „litterær kritik" og við ættum að nefna listræna bók- menntagagnrýni! í dagblöðum eiga aðeins að birtast blaðadóm- ar og til þeirra eru aðrar kröf- ur gerðar. En þetta var útúrdúr! Afrám með Jón Dan: Tvær af sögum hans: „Alfur" og „Sjö dagleiðir" eru nánast skemmtisögur, án annars bók- menntagildis en ágætrar frá- sagnar. Þó er ýmislegt í þeim, sem bendir til þess, að höf. geti gert stærri skáldsögur. Báðar eru vel byggðar, lýsa skapandi gáfu og frásagnargleði. „Álfur" er sólskinssaga, hin „sorgleg". Mynd þessi birtist nýlega í brezka blaðinu Yorkshire Post og er hún frá fslendingakvöldi sem haldið var í Norræna félaginu í háskólabænum Leeds. Þarna eru nokkrar íslenzkar konur saman komnar, talið frá vinstri: Friðrikka Gestsdóttir, Eva L. Jónsson, Sigga Taylor, Maja Weatherlake og Aðalheiður Salt. Konur þessar undirbjuggu veitingar á íslendingakvöldinu og voru þær ramm- íslenzkar m.a. hangikjöt og harðfiskur. Yí'ir 100 manns af norrænu bergi brotnir komu til skemmtunarinnar. „Tvær sðgur", „Andóf í þraut" og „Hin eilífa barátta" eru dá- góðar, þótt ekki nái þær hárri einkunn. Bezt er hin síðast nefnda og munar litlu að snjöll sé, en höf. nær ekki fullum tök- um á efninu, lesandinn trúir ekki fyllilega á frásögnina eða hún snertir ekki það í honum, sem henni er ætlað að snerta. Með öðrum orðum: Sagan er ófull- gerð. Misheppnuð saga er „Leiksopp- ar", en efnið gott í henni. Svona manni á þjóðin að gefa tækifæri til að vinna að skald- skap. Hann situr á skrifstofu, — til þess starfs er nægilegt af fólki, en harla fáir, sem skrifað geta sögu á borð við „Kaupverð gæf- unnar." Verum þess minnug, að slíkar sögur, m. ö. o. skáldskap- urinn er hornsteinn íslenzkrar menningar. STOFNUNIN Eftir Geir Kristjánsson. — Heimskringla. Þetta er safn sagna er vitna ekki um mikla skáldgáf u, en sýna kaldranalegt og hrjóstugt hug- myndaflug. Höf. hefur lagt sig fram um að nema listræn vinnu- brögð og á hrós skilið fyrir það. Nokkrar af sögum hans eru býsna vel gerðar, t. d. „Stríðið við mannkynið", „Bjargbátur nr. 1", „A grasinu" o. fl. — „Stríðið við mannkynið", „Dvergurinn" og fleiri sögur í bók þessari til- heyra annars þeirri tegund bók- mennta, sem einkennist af því, er á skandínavísku hefur verið nefnt „lortens mystik" — dul- speki óþrifanna. Þess háttar skáldskap hefur um langt skeið verið hátt hampað af þeim nið- urrifsöflum, sem hafa þann starfa að eyðileggja vestræna menn- ingu. En nú hafa heilbrigðir bók- menntamenn um allan hinn frjálsa heim risið gegn þeim ó- þrifnaði og sýnt fram á tilagng hans. Hafa því ung skáld, er láta glæpast af slíku, ekki aðra af- sökun, en sínar eigin tilhneig- ingar. Bezta saga Geirs Kristjánsson- ar er: „Frá þeim, sem ekki hafa, mun tekið verða ....". Þar eru talsverð tilþrif og ýmislegt vel séð, karlpersónan verður lesand- anum minnisstæð. Víðar eru at- hyglisverð tæknileg listatök, m. a. í „Stofnuninni", sem þó er mis- heppnað verk í heild. n^t^t^ STAKSTEINAR Frá aoalfundi Norræna félagsins AÐALFUNDUR Norræna félagsins var haldinn í Tjarnarcafé mið- vikudaginn 8. maí s. 1. — Formaður félagsins, Gunnar Thor- oddsen, borgarstjóri, setti fundinn og stjórnaði honum. Fram- kvæmdastjóri félagsins, Magnús Gíslason, flutti skýrslu um starf- semina á liðnu ári, og að því loknu las gjaldkerinn, frú Arnheiður Jónsdóttir, upp reikninga félagsins. — Fjárhagur félagsins er góður. Rösklega 10 þús. kr. voru í sjóði um áramót. — Þrír meðstjórn- endur áttu að ganga úr stjórninni að þessu sinni samkvæmt hlut- kesti: frú Arnheiður Jónsdóttir, námsstjóri, Sigurður Magnússon, fulltrúi og Vilhjálmur Þ. Gíslason, útvarpsstjóri. Þau voru öll endurkjörin og nú til tveggja ára. Aðrir stjórnarmenn eru, auk formanns, Páll ísólfsson, tónskáld, Sveinn Ásgeirsson, hagfr. og Thorolf Smith, fréttamaður. Samkv. skýrslu framkvæmda- stjóra hefur félagsstarfið verið fjölbreytt á sl. ári. Meðal þeirra, sem notið hafa fyrirgreiðslu fé- lagsins, má nefna stúdentasöng- kórinn „Orphei Drangar" frá Uppsölum, fimleikaflokk K.F.U. M. og þjóðdansaflokkinn, „Svenska Folkdansens Vanner" Liá Stokkhólmi, er kom hingað í fyrrasumar. Einnig gekkst félag ið fyrir .vinabæjaferð' á norrænt löf uðborgamót í Kaupmanna- löfn í júnílok og það annaðist 'yrirgreiðslu, er 15 íslenzkir ennarar fóru í skiptiheimsókn 11 Danmerkur í boði Norræna fé Ssins danska og kennarasam- kanna. Félagið hefur eins og að und- cörnu veitt fjölþætta fyrir- ^eiðslu í sambandi við ferðalög til Norðurlanda og námsdvalir þar um lengri eða skemmri tíma. Alls hefur félagið haft milli- göngu um skólavist fyrir 46 ísl. unglinga á árinu, þar af hafa 29 fengið ókeypis skólavist í 6 mán- uðí. Tveir sænskir nemendur hafa dvalið á Laugarvatni í vet- ur fyrir atbeina N. F. Rit félagsins, Norræn tíðindi, kom út í tveimur tölublöðum á árinu og var sent öllum félags- mönnum ásamt gjafabók ársins: „Kranes Konditori", sem er skáldsaga eftir norsku skáldkon- una Cora Sandel. Á þessu ári mun myndabókin „Nordens landsbygd" verða gjafabók fé- lagsins. X NORRÆNI DAGURINN Hinn 30. okt. 1956 var í þriSja sinn halðinn hátíðlegur „No-rV rænn daguwr". Þjóðhöfðingjar Norðurlanda fluttu ræður í til- efni dagsins og var ræðsim þeirra útvarpað um öll Norðurlönd. For- sætisráðherra hafði síðdegisboð í ráðherrabústaðnum fyrir nor- rænu sendiráðherrana og fleiri gesti. Dagsins var minnzt í skól- um landsins, og dagskrá Ríkis- útvarpsins var að verulegu leyti helguð „Norræna deginum", 30. okt. 1956. Danska leikkonan EU- en Malberg var þá gestur félags- ins og las m.a. upp á hátíð N. F., sem haldin var í Sjálfstæðishús- inu í tilefni dagsíns. 1500 FÉLAGAR Félagið efndi til jólahátíðar fyrir félagsmenn eins og venja er til, og auk þess hafa verið haldnar þrjár norrænar kvöld- vökur í vetur. Félagið hefur gengizt fyrir ritgerðarsamkeppni meðal unglinga um norræn efni, og hópferð ungs fólks til Dan- merkur, sem samtímis verður .vinabæjaferð', mun yerða farin i næsta mánuði. Hverrí félagsdeild er gefinn kostur á að velja einn þátttakenda í þá för. Nú eru 9 deildir starfandi innan félagsins auk aðalfélagsins í Reykjavík og í ráði er að stofna nokkrar deild- ir í viðbót á þessu ári. — Alls eru nú rösklega 1500 manns í fé- laginu og hefur félagsmönnum fjölgað um tæplega 200 á árinu. Þar af eru 62 styrktarfélagar, en þeirra framlag hefur þegar orðið félaginu mikil lyftistöng, og mun það auka möguleika félagsins til þess að efla starfsemina í fram- tíðinni, gera hana fjölþættari og víðtækari. Setur landið á hausinn" Þegar Jón Þorláksson og Jón á Reynistað fluttu fyrstu tillögurn- ar um rafvæðingu strjálbýlisins, sagði formaður Framsóknar- flokksins að slikt háttalag myndi „setja landið á hausinn". Til þess að undirstrika þessa skoðun sina rufu Framsóknarmenn þing árið 1931, þegar Sjálfstæðismenn höfðu fengið Alþýðuflokkinn tíl fylgis við ríkisábyrgð fyrir fyrstu virkjun Sogsins. Nú heldur Timinn þvi fram a'ð Sjálfstæðismenn séu bæði and- vígir virkjun Sogsins fyrir Reykjavik og dreifingu rafork- umiar út um landið. Á þessu hef- ur blaðið staglast undanfarna mánuði. í gær birtist enn ein greinin um þetta efni. Er tilefni hennar það, að kunnur rithöfund ur, sem ritar útvarpsgagnrýni fyrir Mbl. hefur lýst þeirri per- sónulegu skoðun sinna að of dýrt sé að leiða raforku út um nes og dali. Stefna Sjálfstæðisflokksins í raforkumálunum er alþjóð svo kunn, að roku* Tímans hafa eng- in áhrif. Það er fyrir frumkvæði og langa baráttu Sjálfstæðis- manna, sem nú er verið að raf- væða ísland. Því mikilvæga starfi verður haldið áfram þar til því er lokið. Sem betur fer hefur Framsóknarflokkurinn nú horfið frá þeirri stefnu að hag- nýíing vatnsaflsins muni „setja landið á hausinn". Dönsku kosningarnar Bæði kommúnistar og jafnað- armenn töpuðu verulega í dönsku kosningunum. Jafnaðar- menn töpuðu fjórum þingsætum og kommúnistar tveimur. Danski Jafnaðarmannaflokknirinn hefur nú 39,4% atkvæða og hefur tap- að um 2% af fylgi sínu. Nýtur hann þó forystu gáfaðra og nrik- ilhæfra manna. Danska þjóðin telur, að stjórn Jafnaðarmanna sl. þrjú ár hafi ekki reynst vel. Þess vegna vann stjórnarandstaðan, og þó fyrst og fremst bændaflokkur Eriks Erikssens, verulega á. En sem heild eru dönsku kosningarnar mikill sigur fyrir borgaraflokk- ana. Óvíst er þó, hvort niðurstað- an verður sú, að þeir myndi rík- isstjórn. Enginn flokkur hefur hreinan þingmeirihluta. Jafnað- armenn munu sjálfsagt leita stuðnings róttæka flokksins. En samanlagt hafa þessir tveir flokk ar aðeins 84 þingsæti. Á undan síðustu stjórn jafnaðarmanna fóru Vinstri flokkurinn og fhalds menn með stjórn landsins. Var stjórn þeirra minnihlutastjórn eins og ráðuneytt H. C. Hansens. Það sýnir pólitískan þroska dönsku þjóðarinnar og stjóni- málaleiðtoga hennar, að þegar enginn flokkur getur myndað meirihlutastjórn þá fá minni- hlutastjórnir fullan starfsfrið. Við Islendingar gætum nokk- «ð Iaert af frændum okkar á Norðurlöndum í þessum efnum. Þriðji stærsti flokkur á Norðurlöndum. Það er athyglisvert, að Sjálf- stæðisflokkurinn hér á fslandi er nú þriðji stærsti stjórnmálaflokk ur á Norðurlöndum. Stærri eru aðeins Jafnaðarmannaflokkarnir í Noregi og Svíþjóð, sem hafa þó aðeins 3—4% meira kjósenda- fylgi meðal þjóða sinna. Astæða þessa mikla fylgis Sjálfstæðisflokksins er fyrst o«* fremst frjálslyndi hans og dug- mikil forysta um uppbyggin^ui hins íslenzka þjóðfélags. Næst stærstu borgaraflokkar á Norð- urlöndum, á eftir Sjálfstæðis- flokknum, munu vera Bænda- flokkurinn finnski og Vinstri flokkurinn í Danmörku.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.