Morgunblaðið - 14.11.1964, Síða 15

Laugardagur 14. nóv. 1964
MORGU N BLAÐIÐ
15
Skdgræktarferð til Noregs
Siðari grein eftir Johannes Sigfinnsson
F Y R S T I morguninn í Rissa
heilsaði okkur bjartur og fag-
ur. Sólin skein í heiði og loftið
var hreint og tært og því af-
bragðs skyggni. í hinum breiða
og tiltölulega grunna dal sem
Rissa liggur i, er stórt stöðu-
vatn sem byggðin liggur um-
hverfis. Fjöllin eru ekki mjög
há, en víða allbrött, einkum þeg-
ar kemur innarlega í dalinn.
Þrátt fyrir brattann eru þau víð-
ast skógi vaxin upp að efstu
tindum.
Við snæddum morgunverð og
lögðum síðan af stað til gróður-
setningar í grunnum dal allhátt
uppi í fjöllunum. Fyrsta spölinn
af leiðinni vorum við flutt á bíl,
en gengum siðan upp bratta
skógarstíga. Reyndist okkur það
fremur erfið leið, því hitinn
komst upp í 31 gráðu i forsælu.
Uppi í dalnum, sem við áttum að
planta í, voru smálækir og mýr-
arblettir. Þar var mikið af frosk-
um, stórum og smáum. Inni í
skóginum voru víða mauraþúfur,
sem moruðu af maurum og sums
staðar voru þeir á ferð í stórum
f lo'ckum.
Áður en byrjað var að planta,
fóru verkstjórarnir með okkur
upp á fjallsbrún til þess að við
gætum notið hins fagra útsýnis
þar. Síðan var farið í gamalt sel
sem þar var. í selinu borðuðum
við nesti okkar og drukkum
kaffi, sem hitað var þar. Klukk-
an var tæplega 15, þegar við
höfðum lokið við að setja niður
þær plöntur, sem við höfðum
með okkur. Þá var haldið af stað
niður að skólanum, þar sem við
bjuggum. Þar borðuðum við aðal
máltíð dagsins kl. 16.
Næsta dag, sem var laugardag-
ur, var vinnunni hagað á sama
hátt. Þá var plantað í bratta
fjallshlíð, mjög grýtta. Var víða
erfitt að koma plöntunum niður,
vegna þess hvað jarðvegur var
grunnur. Auk þess var það til
tafar að víða voru kestir af limi
sem höggvið hafði verið af felld-
um trjám, og látið fúna niður í
skógarbotninum til að mynda þar
jarðveg.
Víða eru Norðmenn að skipta
um trjátegundir í skógunum. Þá
fella þeir allan skóginn á all-
stóru belti, neðan úr dalbotni
og upp í brúnir. Gróðursetja síð-
tn rauðgreni í alla spilduna, í
stað furu og birkis sem þar var
áður. Á sumum stöðum fella þeir
furuskóginn á stóru svæði, en
láta úrvalsfurutré standa eftir á
strjálingi. Þeim er ætlað það
hlutverk að dreifa fræi yfir skóg-
lausa svæðið, svo þar rísi upp
nýr furuskógur þegar tímar líða.
Fyrst og fremst er það birkið,
sem verður að víkja fyrir barr-
trjánum. Margar tegundir af
lauftrjám sjást hvar sem farið
er, en þó einkum þegar kemur í
suðurhluta landsins.
Á kvöldin var okkur boðið á
gamkomur, í veizlur eða farið
með okkur í skemmtiferðir um
nágrennið. Eitt kvöldið fengum
við að skoða sögunarmyllu, sem
var í fullum gangi. Stórir trjá-
bolir komu inn í mylluna á færi-
bandi og sagirnar breyttu þeim
á fáum mínútum í borð, skífur
bg planka. Sum borðin hurfu inn
í vélhefil sem skilaði þeim sem
fullunnum gólfborðum, plægðum
og hefluðum. Allt timbrið hélt
siðan áfram för sinni á færibönd-
nm, út að fjallháum timburhlöð-
um sem tóku þar yfir stórt
svæði.
Á heimleið skoðuðum við stórt
skólasetur, sem verið er að ljúka
við að byggja. Þarna er barna-
skóli og gagnfræðaskóli, mjög
vandaðir og fullkomnir að öllum
búnaði. Meðal annars er þar
ágæt aðstaða til handavinnu-
kennslu. Þar eru sauma- og
vefnaðarstofur, smíðaverkstæði
með fullkomnum vinnuvélum
fyrri járn- og trésmíði. Auk
þessa er þar gott og furðu fjöl-
breytt náttúrugripasafn og önn-
ur kennslutæki eftir því.
Skólinn hefur þegar kostað
rúmlega 30 milljón íslenzkar
krónur. Skólastjórinn var okk-
ur að góðu kunnur. Hann var
oft leiðsögumaður okkar, mjög
lipur og skemmtilegur maður, 34
ára gamall. Nafn hans er Jarle
Vingsand. Auk þessa skoðuðum
við á heimleið fornar klaústur-
rústir og gamla kirkju.
Sunnudaginn 8. ágúst var okk-
ur boðið í skemmtiferð umhverf-
Þrándheims og er talið fínasta
hótelið í borginni. Við þurftum
lítið eitt að bíða eftir bílaferj-
unni sem flutti okkur yfir Þránd-
heimsfjörð og þegar hún kom
inn í kvína sem henni er ætluð,
blöskraði okkur hvað marga bíla
hún hafði meðferðis. Við töldum
bílana þegar þeir fóru í land,
þeir voru 23. Þar af nokkrir
stórir langferðabílar og vörubíl-
ar, mörg mótorhjól og um 300
manns. Þegar búið var að tæma
ferjuna, ók okkar bíll yfir á hana
og þar að auki allmargir fólks-
bílar. Ferjan sigldi yfir til Van-
viken, sem er á norðausturströnd
fjarðarins. Sú leið er fast að 20
væri það stærsta í Evrópu, norð-
an Alpafjalla. Til þess að við
fengjum að heyra í orgelinu voru
leikin á það tvö tónverk. Má
með sanni segja að orgelið hæfði
kirkjunni. Hvelfing kirkjunnar
er feiknahá og þótt sól skíni inn
um gluggana og kveikt sé á öll-
um rafljósum er samt rökkur
uppi í hvelfingunni.
Ég ætla ekki að reyna að lýsa
kirkjunni nánar. Til þess brest-
ur mig orð og hæfileika. Sú tign
og sá hátíðablær sem hvílir yfir
kirkjunni gagntekur svo hugann
að mér fannst ég verða eins og
agnarlítið barn í þessum mikla
geim. Ég held að engin predikun
hversu kröftug sem hún kann að
vera, verki eins á hugann og hin
tignarlega og mikilfenglega

Skógurinn í 1000 metra hæð inn við Jötunheima.
is Þrándheimsfjörð. Við lögðum
snemma af stað, því leiðin sem
við áttum að fara var um 300
km. og margt var að sjá á leið-
inni. Leiðsögumaður var Ving-
sand skólastjóri, og með í för-
inni voru tvær af stúlkunum,
sem sáu um matinn handa okk-
ur. Farið var á 40 manna lang-
ferðabíl.
Leiðin meðfram firðinum er
dásamlega fögur og margt þar að
sjá. Víða eru sögunarmyllur og í
Malm við fjarðarbotninn sáum
við járngrýtisnámu sem verið er
að vinna. í Steinkjer borðuðum
við hádegisverð á Grand hóteli
í boði aldraðra hjóna sem eiga
hótelið. Var okkur þar mjög al-
úðlega tekið, eins og alls staðar
annars staðar. Nú vorum við
komnir á staði sem margar minn-
ingar úr fornsögunum eru bundn
ar við. Þarna og á Stiklestad sá-
um við kirkjur frá fyrstu tím-
um kristni í Noregi. Sigurður
Blöndal reyndist sögufróður og
rifjaði upp atburði liðinna alda.
Þarna sáum við minjar frá síð-
ari heimsstyrjöldinni, bólvirkið
og legufærin, sem þýzka orustu-
skipið Tirpitz lá við um tíma,
þegar það beið eftir tækifæri til
að komast út á Atlantshaf, og
vinna þar hervirki. Af stærð
mannvirkjanna mátti ráða hve
óhemjulangt skipið hafði verið.
í Stjærdal drukkum við mið-
dagskaffi í boði hótels sem þar
er. Þarna er allstór flugvöllur
og liggur aðalflugbrautin langt
út í sjó. Bílvegurinn liggur gegn
um jarðgöng, undir flugbraut-
ina. Þarna sáum við á sínum stað
fornar rúnaristur á bergi skammt
frá veginum. Þar voru meðal
annars gerðar dýramyndir í
bergið.
í Þrándheimi var okkur boðið
til kvöldverðar á Prinshóteli, sem
er nokkurs konar „Bændahöll“
km. Þar óku bflarnir í land, og kirkja sem óhjákvæmilega hlýtur
við héldum vestur yfir hálsana
til Rissa og komum þar kl. 23.30,
eftir mjög ánægjulegan dag og
mjög heitan. Hitinn mun hafa
verið yfir 30 stig í skugganum.
Himinninn var heiður og blár og
hvergi sást ský á lofti, en blá
hitamóða gerði skyggnið lakara
en æskilegt hefði verið.
Fyrsta daginn sem við vorum
í Rissa, kom það til tals að strák-
arnir í skógræktarhópnum léku
knattspyrnu við heimamenn.
Strákarnir fóru að æfa sig lítil-
lega á kvöldin, en þegar þeir
komu í félagsheimilið í Rissa og
sáu þar uppi á vegg innrömmuð
heiðursskjöl sem knattspyrnufé-
lagið í Rissa hafði fengið fyrir
sigra í knattspyrnu, lá nærri að
hugrekkið bilaði. Svo fór þó ekki
og á mánudagskvöld fór leikur-
inn fram. Fyrri hálfleik lauk
þannig að ekkert mark var skor-
að ,en um miðjan síðari hálfleik
skoruðu Rissamenn mark, en á
sömu mínútu jöfnuðu íslending-
ar með óverjandi marki. Leikn-
um lauk með 1:1 og voru það góð
úrslit fyrir fslendinga, því hinir
áttu meira í leiknum. í framlín-
unni voru tveir Akureyringar
hættulegastir.
Miðvikudaginn 12. ágúst fór-
um við alfarin frá Rissa. Fyrst
fórum við til Þrándheims. Þar
var byrjað á að skoða dómkirkj-
unna, það stórfenglega listaverk.
Hún er krosskirkja, 100 metrar á
lengd og 50 metra breið. Turn-
inn er 99 metrar á hæð. Þegar
við vorum að skoða kirkjuna, var
þar fyrir fjöldi af ferðamönnum
í sömu erindum og nokkrir leið-
sögumenn leiðbeindu gestunum.
I gluggum kirkjunnar eru gler-
málverk. Okkur var sagt að I
gluggunum væru 2000 rúður með
lituðu gleri, og pípuorgelið sem
er í kirkjunni var okkur sagt að
að hrífa hugann. Maðurinn finn-
ur að hann er í Guðshúsi og stend
ur frammi fyrir einhverju sem
er ólýsanlega tilkomumikið,
máttugt og voldugt.
Þegar við höfðum skoðað
kirkjuna, sátum við í boði bæj-
arstjórnar Þrándheimsborgar á
Hótel Britanía ásamt skógrækt-
arfólkinu, sem kom sunnan úr
Guðbrandsdal undir stjórn ísleifs
Sumarliðasonar. Að veizlunni
lokinni skildu leiðir á ný. Hópur
ísleifs skoðaði borgina og hélt
svo yfir til Rissa, en Sigurður
BlÖndal fór með sinn flokk suð-
ur yfir Dofrafjöll, til Vágámo,
þar sem okkur var tekið með
sömusömu alúð og annars stað-
ar í Noregi.
Ég ætla ekki að Iýsa störfun-
um í Vágámo, það var aðeins
endurtekning á því sem gerðist í
Rissa. Ég ætla aðeins og segja
frá tveim skemmtiferðum sem
við fórum þaðan. Eitt kvöldið
var okkur boðið í bílferð upp á
fjall sem heitir Blaahöjden, 1618
metrar á hæð. Þar stendur til að
byggð verði fjarskiptistöð, og
þar af leiðandi var lagður bíl-
vegur upp á fjallstoppinn. Þessi
vegur er ekki opnaður fyrir al-
menna umferð. Okkur var sagt
að við værum fyrstu íslendingar
sem kæmum upp á fjallið. Farið
var upp á fjallið á 10 fólksbíl-
um. Víðsýni er mikið af fjall-
inu í allar áttir. I austur sést
allt að landamærum Svíþjóðar. f
vestri sjást hæstu fjöll Noregs og
ákveðið hafði verið að við hlýdd-
stærsti jökull Jostedalsbræ.
Sunnudaginn 16. ágúst var
bjart og gott veður eins og alla
aðra daga sem við vorum í Nor-
egi. Sama dag bauð bæjarstjórn-
in í Vágö okkur í skemmtiferð
suður í Jötumheima. Við lögðum
af stað kl. 10,30 á stórum og góð-
um langferðabíl, sem okkar
ágæti bílstjóri Trygve Svare ók.
Hann hefur mest ekið okkur und
anfarið og ber heiðursmerki fyr-
ir tuttugu ára öruggan akstur.
Fyrst var ekið um stund inn
með Vágámovatni, sem er mjög
langt og mjótt stöðuvatn. Síðan
er beygt til suðurs, eftir frem-
ur grunnum dal, þar til komið
er upp á hálendið, í 900 til 1100
metra hæð yfir sjó. Eftir það
er vegurinn að mestu láréttur,
þar til komið er inn á milli snævi
þakinna risafjalla Jötunheima.
Gróðurinn minnir á heiðagróður
á fslandi, til dæmis á J'ökuldals-
heiði, en víða er smákjarr. Stöðu-
vötn, bæði stór og smá, eru hér
og þar. Á milli þeirra eru lágir
ásar og einstök fell, en fjær eru
risafjöll með hamraþiljum og
snjófönnum. Þar eru nokkrir af
hæstu tindum Noregs. Nokkrir
frá 2000 til 2460 metra yfir sjó.
Náttúrufegurð er hér mikil og
fjölbreytt. Víða eru hér sel og
fjallakofar, sem dvalið er í tíma
og tíma, bæði vetur og sumar.
Svo eru hér og þar fjallahótel,
sem mörg uppfylla ekki ströng-
ustu kröfur nútímans, en eru þó
furðu fjölsótt.
Við komum í eitt sel, þar sem
öll selstörf voru í fullum gangi.
Stórhópur af geitum var á beit
skammt frá selinu og nokkrar
beljur voru þar einnig. Við feng-
um að skoða allt sem tilheyrði
selinu. Öll hús ovru úr timbri
og fornleg að sjá en vel við hald-
ið og þar var allt framúrskar-
andi hreint og þrifalegt. Einn
hluti aðalbyggingar selsins var
gestastofa með þrem uppbúnum
rúmum. Skammt neðan við selið
var stórt blikandi bjart fjalla-
vatn, sem fjarlæg snjóug hamra-
fjöll Jötunheimanna spegluðu sig
í. Þarna væri dásamlegt að vera
selsmali, á slíkum góðviðrisdög-
um sem voru þarna um þessar
mundir. En tíminn leið og margt
þurfti að athuga fleira en róman-
tík seljanna.
Lengst fórum við inn í Jötun-
heima að Gjendevatni, sem er
mjög langt en tiltölulega mjótt.
Há fjöll liggja að því á alla vegu,
og eru þar víðast hrikalegar
hamragnipur og eggjar. Um þess-
ar hamraeggjar þóttist Pétur
Gautur hafa riðið á hreindýrinu.
Margir sögufrægir staðir voru
okkur sýndir í þessari ferð. Aúk
staða sem nefndir eru í Pétri
Gaut, sáum við staði sem getið
er um í sögu Kristínar Lafrans-
Fraimh. á bls. 16
Selið, sem við skoðuðum á leiðinni til Jötunheima. steudur
við eitt af hinum fögru fjallavötmun.