Morgunblaðið - 27.03.1969, Blaðsíða 12

12
MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 27. MARZ 190»
- ALÞINGI
Framhald af bls. 28
skipulag bygginga á Landsspít-
alalóðinni og í hvaða tímaröð
þær skyldu reistar. Hefur síðan
verið unnið stöðugt að þeim mál-
um og hefur komið í ljós að
núverandi lóð Landssptíalans er
of lítil til þess að hægt sé að
koma þar fyrir nauðsynlegum
byggingum. Hefur sú hugmynd
komið fram, að flytja núverandi
Hringbraut um 50 metrum sunn
ar og mundu þá skapast mögu-
leikar tii stórbygginga fyrir ýms
ar stofnanir Landsspítalans og
læknadeildar sunnan nýrrar
Hringbrautar, og svigrúm auk-
ast á núverandi lóð.
Ráðherra sagði að þótt skipu-
lag lóðarinnar hefði þokað veru-
Iega áfram stæðu málin samt
svo í dag, að ekki væri unnt að
byrja á nýrri byggingu á því
svæði, sem skipulagið nær yfir
fyrr e n Ióðamáiin væru end-
anlega ákveðin.
Hér á eftir fer svar ráðherra
við fyrirspurn Magnúsar Kjart-
anssonar, en hún var svohljóð-
andi: Hvenær má vænta þess,
að hafizt verði handa um að
stækka Fæðingardeild Lands-
spítalans og koma þar upp sér-
stakri kvensjúkdómadeild með
aðstöðu til nútíma geislalækn-
inga?
ÆSKILEGT SJÚKRARÝMI
FYRIR KVENSJÚKDÓMA
Allbreytilegt er, hve mörg
sjúkrarúm fyrir kvensjúkdóma
eru talin nauðsynleg,- en í Sví-
þjóð, þar sem kröfur eru hvað
mestar, er áætluð þörf 30 til 40
rúm á hverja 100 þús. íbúa. Mið-
að við þær tölur ættu hér á
landi að vera 60—80 sjúkrarúm
fyrir kvensjúkdóma (gynaecol-
ogy)). Fyrir höfuðborgarsvæð-
ið sjálft þyrfti um 30—40 rúm,
og þar sem vissar aðgerðir á
sviði kvensjúkdóma ver'ða ekki
gerðar nema í sambandi við sér-
deildir fyrir kvensjúkdóma, þarf
að áætla a.m.k. helming af þeim
30—40 rúmum, sem þá vantar,
sem viðbót við sjúkrarúmin fyr-
ir höfuðborgarsvæðið. Yrðu
rúm þá alls um 45—60 í kven-
sjúkdómadeildum á höfuðborg-
arsvæðinu.
AÐSTAÐAN I DAG
1 fæðingardeild Landsspítal-
ans eru 53 rúm. Þar af eru 27
áætluð fæðandi konum, en 26
konum með sjúkdóma, bæ'ði sjúk
dóma, sem stafa frá þungun og
kvensjúkdómum. Þau rúm skipt-
ast yfirleitt þannig, að 10 rúm
eru fyrir sjúkdqma um með-
göngutímann, en 16 fyrir kven-
sjúkdóma.
Hús fæðingardeildarinnar var
tekið í notkun á áriruu 1049. Er
það því tuttugu ára um þessar
mundir. Var bygging þessi kost-
uð af ríki og Reykjavíkurborg
sameiginlega, að 2/3 af borginni,
en 1/3 af ríkinu, og báru þess-
ir aðilar einnig kostnað af
rekstri deildarinnar í þeim hlut
föllum til ársins 1961, en síðan
hefur ríkið staðið eitt að rekstri
deildarinnar.
Tók þá til starfa fæðingar-
heimili Reykjavikurborgar méð
25 rúmum og var um það sam-
komulag milli ríkis og borgar,
að ríkið tæki þá að fullu við
öllum kostnaði vegna fæðingar-
deildar Landsspítalans.
Geislalækndngar eru einungis
framkvæmdar á einum spítala
á landinu, Landsspítalanum, og
annast röntgendeildin þær. Þar
eru framkvæmdar geislalækn-
ingar á illkynjuðum æxlum og
öðrum þeim meinsemdum, sem
geislarnir eru taldir geta lækn-
að.
Þeir kvensjúkdómasjúklingar,
sem þurfa geislameðferð og
þurfa að vera rúmliggjandi,
liggja á fæðingardeildinni, en
nýlega hefur verið sköpuð a’ð-
staða í aðalbyggingu Landsspít-
alans til að slíkir sjúklingar geti
legið þar í einu herbergi.
Til geislameðferðarinnar hef-
ur verið notað radíum, sem upp-
haflega mun hafa verið aflað
fyrir forgöngu Radiumsjóðsins,
en endurnýjað og aukið verulega
á síðasta ári.
FRAMTÍÐARHORFUR
ALMENNT
Af þeim upplýsingum, sem
raktar eru a’ð framan, er ljóst,
að sjúkrarými fyrir kvensjúk-
dóma er of lítið á sérdeildum
hér á landi.
Á það reynir þó sérstaklega í
sambandi við kvensjúkdóma,
sem þörf er á geislun við, því
ekki er annað að leita þeirrar
læknisþjónustu en á Landsspítal-
ann.
Ýmsar handlæknnisaðgerðir
við kvensjúkdómum eru hins
vegar framkvæmdar á hand-
lækningadeildum annarra sjúkra
húsa, svo þörfin á því sviði er
leyst að vissu marki utan sér-
stakra kvensjúkdómadeilda eins
og er. Enda kemur það greini-
lega fram í fyrirspuminni, að
það er aðstáðan til geislameð-
ferðar á kvensjúkdómum, sem
fyrirspurnin fyrst og fremst
beinist að.
Til þess að bæta úr þeirri
þörf, sem hér er óleyst, hafa, af
heilbrigðisstjórnarinnar hálfu,
verið uppi ráðagerðir um, að
byggðar yrðu tvær 24 rúma
deildir við fæðingardeild Lands
spitalans, þannig, að þar yrðu
48 rúm fyrir kvensjúkdóma og
svipu’ð tala rúma fyrir fæðing-
ar og sjúkdóma um meðgöngu-
tímann, eða alls 101 rúm.
Einnig kæmi til greina, að
skurðdeild fyrir kvensjúkdóma
yrði að auki við annan spítala
á höfuðborðarsvæðinu, t.d. Borg
arspítalarjn með alls að 28 rúm-
um. Slík deild væri þó ekki
bundin við kirurgiska kvensjúk-
dóma, heldur gæti hún rúmað
vissa aðra kirurgiska sjúklinga.
Til þess að koma upp betri
áðstöðu fyrir geislalækningar og
til þess að geta hið fyrsta tekið
í notkun kobalttæki það, sem
Krabbameinsfélag íslands hafði
milligöngu um að var fært
Landsspítalanum að gjöf, var
ákveðið á sl. ári að byggja um
160 ferm. húsnæði við núver-
andi húsnæði röntgendeildar,
því ekki var talið unnt að koma
því fyrir í núverandi húsnæði,
sem röntgendeildin fær til um-
rá'ða í kjallara gömlu Lands-
sptíalabyggingarinnar, þegar eld
húsið flytur í nýtt húsnæði,
væntanlega eftir 1—2 ár.
Sú lausn hefur þann kost, að
unnt verður að taka kobaltæk-
ið í notkun miklu fyrr, a.m.k.
4—5 árum fyrr en ef bíða hefði
átt eftir nýrri geislalækninga-
byggingu. Það var samdóma álit
byggingarnefndar Landsspítalans
og sérfræðinga þeirra, sem
starfa við geislalækningar á
röntgendeildinni, að hér væri
um svo brýnt úrlftusnarefni að
ræða að ekki væri stætt á því
að bfða fullkominnar byggingar,
þegar hægt væri að koma tæk-
inu I notkun í bráðabirgðahús-
næði nú þegar á þessu ári.
Tæki þetta kemur að gagni,
þótt ekki verði fjölgað sjúkra-
rúmum fyrir kvensjúkdóma, því
að nokkur hluti þeirra, sem á
meðferð í tækinu þurfa að
halda, þurfa ekki að liggja á
sjúkrahúsi meðan á meðferð
stendur.
BYGGINGARMÖGULEIKAR
SKIPULAGSMAL
Byggingarsaga Landsspítalans
á núverandi ló’ð hefst á árinu
1919, þegar ríkið kaupir lóð á
Grænuborgartúni af Reykjavík-
urbæ.
Húsameistari ríkisins gerði
síðan skipulagsuppdrátt að
byggingu á lóðinni og teikning-
ar að gamla hluta Landsspítal-
ans, sem reyndar átti að vera
allmiklu stærri skv. fyrstu til-
lögum en hann endanlega varð.
Ekki er ástæða til að rekja
hér byggingarsögu Landsspítala
lóðarinnar, nema hvað haldið
hefur verið áfram að auka vi’ð
byggingum á lóðina, síðast eld-
húsi og mötuneytisbyggingu,
sem byrjað var að byggja 1966.
Ekki hafði í byrjun verið
byggt með framtíðarskipulag
Landsspítalans sérstaklega fyrir
augum, heldur eftir því sem
þörf var fyrir á hverjum tima.
Þvi var það í ársbyrjun 1965,
sem heilbrigðismálaráðherra
ákvað að fela byggingarnefnd
Landsspitalans það verkefni að
gera tillögur um skipulag bygg-
inga á Landsspítalalóðinni og
í hvaða tímaröð þær skyldu reist
ar. Jafnframt kom þá í bygg-
inganefndina fulltrúi frá lækna-
deild Háskólans með það fyrir
augum að sameinaðar skyldu á
lóð Landsspítalans byggingar
fyrir allt læknanám, bæði hið
verklega, sem þegar er þar, þ.e.
sjúkrahúsið, og hið bóklega, sem
enn er í öðrum byggingum Há-
skólans, en við of þröngan húsa-
kost.
Byggingarnefndin tók þegar að
kanna möguleiika á því að ganga
frá endanlegu skipulagi lóðarinn
ar, en komst jáfnframt fljótlega
að raun um, að allar áætlanir
fyrir framtíðarbyggingar þyrfti
að vinna frá grunni, áður en
unnt yrði að gera nokkrar endan
legar tillögur um skipulag á lóð-
inni. í fyrstu var kannað, hvaða
möguleiki væri á að koma fyrir
byggingum og hve mi'klu magni
bygginga á þeirri lóð, sem af-
markast af núverandi Hring-
braut, Barónsstíg, Eiríksgötu og
Snorrabraut, og var húsameist-
ara ríkisins falið að gera tillögur
um það. Þær tillögur, sem fyrst
komu frá húsameistara, voru sið
an óformlega lagðar fyrir borg-
aryfirvöld til athugunar, og kom
þá fljótlega í ljós, að þau töldu
að mjög skorti á, að séð væri
fyrir nægjanlegum bílastæðum
fyrir bær byggingar, sem þar
voru fyriir'hugaðar. Einnig var
mjög fundið að hæð húsa á lóð-
inni, og eins, að þau kæmu of
nálægt þeiri íbúðabyggð, sem
væri í nálægð spitalans.
Jafnframt því að gerðar voru
tillögur að fyrirkomulagi og
stærð bygginga á framangreindri
lóð, var af byggingarnefndarinn-
ar hálfu unnið að því að fá yfir-
lit frá öllum deildum spitalaps
og Háskólans um áætlaða fram-
tíðarhúsaiþörf þeirra deilda, sem
læknakennslu annast. Síðla vetr-
ar 1967 lágu síðan fyrir niður-
stöður um framtíðarhúsnæðis-
þörf Landspítalans með 700
rúmum og húsnæðisþörf fyrir
kennslu læknastúdenta við lækna
deild Háskólans,
Til að vinna að lausn skipu-
lagsmálanna var vorið 1967 á-
kveðið, í samráði við borgar-
verkfræðinginn í Reykjavík, að
leita aðstoðar danskra verkfræð-
inga og arkitekta, sem unnið
höfðu að skipulagsmálum Reykja-
vikurborgar, og fór húsameistari
ríkisins ásamt Bárði ísleifssyni,
arkitékt, og Guðmundi Þór Páls-
syni, arkitekt, til Kaupmanna-
hafnar og dvöldu þar meginihluta
aprílmánaðar, ásamt dönskum
sérfræðingum. við tillögugerð um
skipulag Landspítalalóðarinnar
og fyrirkomulagi bygginga.
Niðurstaða þess starfs var sú,
að möguleiki væri að koma mikl-
um hluta nauðsynlegra bygginga
fyrir á lóðinni norðan Hring-
brautar, en ókannað var, hyort
það yrði leyft vegna nálægðar
við íbúðarbyggingar við Baróns-
stíg og Eiríksgötu. Ljóst var
einnig, að ^atnakerfi borgarinn-
ar er ekki skipulagt til að taka
við slíku magni bygginga á
þeirri lóð, og bílastæði yrði að
finna utan hennar.
Er hér var komið málum, kom
borgarverkfræðingur, Gústaf
Pálsson, fram með þá hugmynd,
hvort ekki væri ráðlegra að
flytja núverandi Hringbraut ca.
50 metrum sunnar, niður fyrir
bakka núverandi Hringbrautar.
Við það fengi Landspítalinn auk
ið lóðarrými, þannig að bifreiða-
stæði gætu verið á þvi svæði,
serri núverandi Hringbraut er.
Þannig mundu einnig skapast
möguleikar til stórbyggingar fyr
ir ýmsar stofnanir Landspítalans
og læknadeildar sunnan nýrrar
Hringbrautar, og svigrúm aukast
á núverandi lóð. Síðan sú tillaga
kom fram, hefur verið gerð at-
hugun á því, hvaða möguleikar
væru á að skipuleggja Landspít-
alalóðina með tilliti til þess, og
hefur verið stillt upp af hálfu
húsameistara nokkrum möguleik
iim, sem virðast fullnægja kröf-
um borgárinnar betur um hæð
hÚ3a og nálægð þeirra við íbúð-
ahhverfi norðan og austan Land-
spítalalóðarinnar. Yrðu þannig
aðallega sjúkradeildir á núver-
andi lóð Landspítalans, en rann-
sóknastofur og ýmsar kennslu-
stofur læknadeildar Háskólans
sunnan Hringbrautarinnar, auik
sjúkradeilda, sem þar teldust
mun betur staðsettar, svo sem
t. d. ný geðdeild.
Við flutning Hringbrautarinn-
ar og sikipulag Landspítalalóðar
samkvæmf því, þ. e. byggingar
beggja vegna neðan Hringbraut-
ar og bílastæði á því svæði, sem
Hringbrautin liggur nú um,
vinnst það fyrst og fremst fyrir
Landspítalann, að miklu betri
skipulagsmöguleikar fást á gömlu
lóðinni, auðveldara verður að
koma þar fyrir þeim bygging-
um, sem æskilegt er að séu í
beinuim tengslum við núverandi
spitalakjarna, og einnig fást
möguleikar fyrir bifreiðastæði á
þeim hluta lóðarinnar.
Af byggingarnefndarinnar
hálfu hefur. sú lausn, sem hér
er raikin, þ. e. flutningur Hring-
brautarinnar og bygging rann-
sóknastofu og kennsluaðstöðu
sunnan Hringbrautar verið talin
æakilegasta lausn á skipulags-
málum Landspítalabygginga og
læknadeildar Háskólans, og er
það álit nefndarinnar byggt á
rannsóknum þeirra sérfræðinga,
innlendra og erlendra, sem unn-
ið hafa að þessum málum, eins
og að framan er raikið, því að
með því að hafa byggingar sunn
an Hiingbrautar, opnast miklu
meiri möguleiki á framhaldi
bygginga þar, og af borgaryfir-
valda hálfu hefur verið gert ráð
fyrir, að Landspítalinn og stofn-
anir hans gætu þá í framtíðinni
haft að mestu leyti til umráða
landsvæðið allt, sem myndast
milli Hafnarfjarðarvegar og nýrr
ar gö'u frá Sóleyjargötu suður
í Fossvog upp í Öskjuihlíð, og er
þarna um mjög stórt landsvæði
að ræða. Mun það stærra en nú-
verandi Landspítalalóð.
Þótt sikpulag lóðarinnar hafi
þannig þokað verulega áfram,
standa málin samt svo í dag, að
ekki verður byrjað á nýrri bygg
ingu á því svæði, sem skipulagið
nær yfir fyrr en lóðamálin eru
endanlega ákveðin. Varðar þetta
bæði geilsalækningadeildarhús
og viðbyggingu við fæðingar-
deildina.
Þess er vissulega að vænta, að
skipulagið fáist endanlega ákveð
ið, áður en mjög langur timi líði
enn, þau atriði, sem óleyst eru
nú, eru fyrst og fremst fjárhags
legs eðlis.
Það hefur komið fram í álits-
gerðum byggingarnefndar Lands-
spitalans og landlæknis, og ég
hef eindregið stutt þá stefnu, að
þegar hafizt verður handa um
byggingu frekara sjúkrarýmis á
landsspítalalóðinni, er kvensjúk
dómadeild og geðdeild það, sem
mest er aðkallandi.
FJÁRHAGSMÁL
Æskilegast væri að geta reist
allar nauðsynlegar byggingar
sem fyrst og á sem skemmstum
tíma. Undanfarin ár hefur verið
byggt á Landsspítalalóðinni fyrir
eftirtaldar upphæðir:
Jóhann Hafstein
verði að hefja nýjar framkvæmd
ir fyrr en árið 1972. Hæstvirt A1
þingi ákvarðar fjárveitingarnar
frá ári til árs, og fjárhagsgetan
markast að sjálfsögðu af efnum
og ástæðum þjóðarinnar og eins
hinu, hvaða forgang háttv. þing
menn vilja veita slík.um fjárfram
lökum, umfram önnur. Lasta ég
ekki afstöðu þingmanna að þessu
leyti hin siðustu ár.
TÍMASETNING:
Þó svo að skipulagsmál væru
leyst og peningar væru nægir
fyrir hendi til að reisa kvensjúk
dómadeild, er óhjákvæmilegt að
það taki tíma. Til að fullgera
teikningar og aðra slíka undir-
búningsvinnu, svo sem útboðs-
gögn. þarf allmarga mánuði og
til að fullgera slíkar byggingar
þarf a.m.k. þrjú ár, frá því fram
kvæmdir hefjast. Má áætla, að
allt að 4 ár líði, frá því að minni
háttar spítalabygging er ákveð-
in .. .nkvæmt frumteikningu og
þar til hún er komin í notkun,
miðað við beztu aðstæður.
NIÐURSTAÐA:
Miðað við allar aðstæður er
þess vart að vænta, að hafizt
verði handa um stækkun fæðing
ardeildarinnar fyrr en í fyrsta
lagi eftir 2 ár, en aðstaða til nú-
tíma geislalækninga ætti að kom
ast í gagnið á þessu ári, þó við
fremur ófullkomnar aðstæður.
Ekki virtist grundvöllur fyrir
fullkomnari geislalækningastarf-
semi hér á landi án tafar, tækni-
lega s éð, en þeirri,sem verið er
að koma upp, en aðstaða þarf
að batna og hún mun gera það.
Ég hefi lýst því afdráttarlaust
yfir og geri enn, að sú bráða-
birgðabygging, sem kobalt-tæk-
inu til geislalækninga verður nú
komið fyrir i, 4-5 árum fyrr en
með nokkur öðru móti, eins og
aðstæður eru og skýrt hefir ver
ið, mun ekki, ef ég fæ nokkru
um ráðið, og má ekki hafa
minnstu áhrif á framkvæmda-
hraða þeirra mjög svo brýnu og
veigamiklu framtíðarverkefna,
sem hér bíða úrlausnar. Ég hefi
ekki treyst mér til þess að bera
ábyrgð á, að nokkurra ára bið
yrði enn á því, að hinar mikil-
vægu nútíma geislalækningar
gætu hafizt hér á landi.
Magnús Kjartansson þakkaði
ráðherra ítarleg svör við fyrir-
a ■ TS , ■H 00
J 3 já /i c« £2
æ> & no +* > + '3 2 w .£ £ £3 w > Alls 'C* VI ví .£ 3 t
þús. kr. þús. kr. þús. kr. þús. kr. þús. kr.
1968 29.116 15.864 391 45.371 45.371
1967 34.392 9.088 5.026 48.506 54.197
1966 22.645 5.539 1.386 29.570 33.949
1905 19.617 1.448 21.065 37.790
1964 20.820 20.820 32.080
1963 15.550 15.550 27.790
1962—1953 59.797 59.797 164.730
201.937 31.939 6.803 240.679 385.590
Til þess að ljúka þessum bygg
ingum, sem nú er unnið að, þarf
a.m.k. fjárveitingu þessa árs og
tilsvarandi f járveitingar næstu
tveggja ára.
Verði ekki hægt að veita stór-
lega auknu fé til byggingarfram
kvæmda á Landsspítalalóðinni,
eru ekki miklar horfur á, að unnt
spurn sinni. Gagnrýndi hann síð
an að kobalt tækin hefðu ekki
verið tekin í notkun fyrr og
sagði að þrjú ár væru þegar lið
*n í aðgerðarleysi frá því að
Landsspítalanum bárust þau að
gjöf. Sagði Magnús að ekki hefði
fyrst og fremst skort fjárveiting
Framhald á Ms. 21