Morgunblaðið - 22.12.1982, Blaðsíða 19

MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 22. DESEMBER 1982
51
nefndar meðal þátttökuþjóðanna,
heldur var einum manni falið að
velja í landsliðin. Þykir maðurinn
ekki af verra taginu, því hann var
Svíinn Pontus Hultén, sá hinn
sami og ýtti menningarflaggskipi
Frakka úr höfn árið 1977, nefni-
lega Pompidou listamiðstöðinni
rómuðu í París, og veitti því fyrir-
tæki forstöðu fyrstu árin þar á
eftir.
Þungur dómur
erlendis frá
í sýningarskránni yfir þennan
hluta af Scandinavia Today, sem
Pontus Hultén ritstýrði, er að
finna eftirfarandi dóm eftir Öyst-
ein Hjort um stöðu nýlistar á Is-
landi i dag:
„Island liggur landfræðilega
fjarri hinum Norðurlöndunum.
Þessi einangrun hefur haft þau
áhrif að það hefur þótt jafn eðli-
legt fyrir Islendinga að leita uppi
sambönd í Bandaríkjunum, Bret-
landi og á meginlandi Evrópu eins
og að leita fanga á hinum Norður-
löndunum. Undanfarnar kynslóðir
íslenskra listamanna hafa barist
við ofurefli og tekist að skapa um-
hverfi og ná miðborðsstöðu í evr-
ópskri list á undanförnum áratug.
Það er staðreynd að listamenn
þessir hafa fengið meiri hljóm-
grunn erlendis en á tslandi. Ung-
um listamönnum finnst þeir vera
að vinna í algjöru lofttómi heima
fyrir, og hvernig sem horft er á
málin þá er ekki hægt að segja að
þeir mæti neinum raunhæfum
skilningi á heimaslóðum. Þar er
kynslóðabil og skiiningsleysi milli
þeirra og eldri listamannanna, —
og á milli þeirra og almennings.
Þetta er furðulegt hirðuleysi þeg-
ar við höfum í huga gróskuna,
framboðið og gæði þeirrar vinnu
sem þar fer fram.
Þrátt fyrir erfitt efnahags-
ástand, býður ísland upp á merki-
legan listaheim. Aðalsteinn Ing-
ólfsson, gagnrýnandi, hefur skrá-
sett um 170 opinberar sýningar
árlega undanfarin ár þarlendis.
En framúrstefnulist á aðeins til-
kall til brots af hinni opinberu
stöðu.
Vitaskuld er þetta þungvæg
ástæða fyrir því að íslenskir lista-
menn hafa sest að í öðrum lönd-
um. Fyrr á tímum var Kaup-
mannahöfn hinn eðlilegi áfanga-
staður, þó nokkrir listamenn hafi
einnig leitað til Frakklands og
Þýskalands. Ákvörðun Guð-
mundsson-bræðranna (Kristjáns
og Sigurðar) að setjast að í Amst-
erdam hafði afgerandi þýðingu
fyrir nýlist á íslandi, — jafnmikla
þýðingu og það sem hinn mikli ís-
lenski rithöfundur Halldór Lax-
ness nefndi „the Danish-Icelandic
divan“ fyrir listamenn á 4. og 5.
áratug þessarar aldar. Segja má
að á undanförnum árum hafi
listaakademían í Maastricht í
Hollandi verið réttnefnd íslensk
akademia. Eitthvað á milli 20 og
25 íslenskir listamenn hafa stund-
að nám við skólann og sést ekkert
lát þar á.
Þeir yngstu meðal listamann-
anna taka áhættu með því að
dvelja áfram heima. Hópi áhuga-
manna hefur þó tekist að skapa
sér aðstöðu á heimavelli. Og lista-
menn geta nú sameinast í barátt-
unni við hið ríkjandi ástand sem
hefur að flestu leyti brugðist
þeim.
Til vitnis um þetta er Nýlista-
safnið sem sett var á stofn af
nokkrum eldri listamönnum úr
SÚM-hópnum ásamt með yngri
listamönnum í þeim tilgangi að
varðveita og skrá meginhluta ný-
listar á Islandi, eða frá upphafi
SÚM-hreyfingarinnar.
Nýlistasafninu áskotnaðist
höfðingleg gjöf frá Dieter Rot
(sem bjó á íslandi meira eða
minna á árunum frá 1957 til 1964),
— auk verka eftir Daniel Spoerri,
Richard Hamilton og Joseph
Beuys, sem dvalið höfðu á íslandi
og átt samvinnu við listamenn í
SÚM.
Nýlistasafnið reynir nú að verja
þeim fáu aurum sem það hefur yf-
ir að ráða til að skrásetja á kerf-
isbundinn hátt það markverðasta
sem gerðist í listgreininni á 7. ára-
tugnum á íslandi. Nýlistasafnið
ræður yfir góðri sýningaraðstöðu
og býður upp á sýningar reglulega.
SÚM spratt upp úr óánægju
sem beindist gegn hinu ráðsetta,
íhaldssama og útslitna listaum-
hverfi (á íslandi). Guðbergur
Bergsson hefur komist þannig að
orði að listamennirnir sem mynd-
uðu félagsskapinn „hafi haft það
sameiginlegt að vera ósáttir við
ríkjandi ástand og fyrirlitningu
samfélagsins, en heldur ekki
margt annað“. Og Guðbergur segir
ennfremur: „Öll SÚM-list er gegn-
umsíuð af íslenskri sérvisku, því
eina persónueinkenni og einstakl-
ingshyggju sem átt hefur upp á
paílborðið á íslandi, nefnilega ein-
kenni hins einangraða, einstakl-
ingsins og útlagans."
Þetta eru e.t.v. ekki merkjanleg
einkenni í íslensku útgáfunni af
konsept-list á áttunda áratugnum.
Þessi sérstæði, látlausi, stuttorði,
en einnig ljóðræni íslenski tján-
ingarmáti, fékk byr undir báða
vængi þegar kynni tókust með
ákveðnum hollenskum lista-
mönnum, sem höfðu í för með sér
frjálsleg skoðanaskipti á
hugmyndaheimum hvors annars
(Sigurður Guðmundsson vinnur i
Hollandi) og Douwe Jan Bakker
vinnur á íslandi), — samband sem
staðfestir svipuð viðhorf.
Driffjöðrin í listum undanfarin
ár er Magnús Pálsson. Það yrði
erfitt verk að ofmeta mikilvægi
hans sem listamanns og kennara
nýju kynslóðarinnar. Sem kennari
við Myndlista- og handíðaskóla Is-
lands á 7. áratugnum, hafði hann
forgöngu um að bjóða erlendum
kennurum til Isiands, og eru nöfn
þeirra Robert Filliou, Dieter Rot,
Bakker og Dick Higgins, vísbend-
ing um hvert stefndi, þrátt fyrir
að fjármagna tókst aðeins stutta
dvöl hvers og eins á Islandi. Nú
eru hugmyndir uppi um að bjóða
erlendum listamönnum að koma
við á íslandi á ferðum þeirra milli
Bandaríkjanna og Evrópu, og
dvelja í stuttan tíma til að kynna
sig og list sína.
Það var einnig (Magnús) Páls-
son sem átti frumkvæðið að stofn-
un „Mobile Summer Workshop“,
frjálslega skipulagðri sumar-
vinnustofu listamanna í konsept-
list.“
Fleira áhugavert er að finna á
ofangreindu riti frá Scandinavia
Today um myndlist á íslandi, en
ég læt þetta nægja sem tilvitnun
að sinni.
Er lífið bara saltfiskur
Minnst er á þetta hér vegna um-
fjöllunar Gísla Sigurðssonar um
Parísar-tvíæringinn og hvernig
staðið var að vali íslensku þátt-
takendanna. Gísli ræðir þar um
hlutverk Sigurðar Guðmundsson-
ar og Magnúsar Pálssonar í val-
inu, og líkir Magnúsi við „einvald“
eins og tíðkast í knattspyrnunni.
Gísli vitnar í grein sem Einar Há-
konarson skrifaði í blaðið í októ-
ber og gæti maður haldið að þeir
teldu Magnús Pálsson vera Þránd
í götu íslenskrar myndlistar. Slíkt
er sjálfsagt á misskilningi byggt.
Nær væri að viðurkenna það
brautryðjandastarf sem Magnús
hefur innt af hendi fyrir yngri
listamenn á íslandi.
Gísli klykkir svo út með því að
segja:
„Það er góðra gjalda vert, ef
valið er í okkar höndum, hver sem
um það sér. En það er hlálegt og
vitnar aðeins um niðurlægingu
okkar, þegar við höfum misst úr
höndum okkar það sjálfstæði full-
valda þjóðar að geta sjálfir valið
framlag okkar á erlendar listsýn-
ingar, samanber Scandinavia To-
day.“
Undir þessi siðustu orð Gísla
get ég að nokkru tekið. Það væri
ánægjulegt ef við hefðum meira
frumkvæði sjálfir. Hins vegar
verðum við að gæta okkar, hér
eins og annars staðar, og láta til-
finningarnar ekki hlaupa með
okkur í gönur (nægir að vitna til
árangurslítilla söluherferða okkar
á ýmsum matvæla- og iðnaðarvör-
um fyrr á árum, þegar við ætluð-
umst til að erlendir kaupendur
gleyptu við okkar góða hráefni,
eftir okkar eigin kokkabókum, al-
veg án tillits til aðstæðna á hverj-
um markaði fyrir sig!).
Við viljum sjálfir hafa hönd í
bagga með ýmsu því sem hingað
berst, og telja verður á sama hátt
ofur eðlilegt að aðrar þjóðir geri
svipaðar kröfur til okkar. Þetta á
við m.a. um Scandinavia Today,
sem fjármagnað var að mestu af
Bandaríkjamönnum sjálfum. Hins
vegar má benda Gísla og öðrum
góðum mönnum á að gert var ein-
mitt ráð fyrir að íslendingar, sem
hinar Norðurlandaþjóðirnar,
leggðu gjálfir til sérsýningar, alls
óháðar stjórn og stefnu Scandin-
avia Today. Þarna kom í ljós hinn
raunverulegi skilningur íslenskra
stjórnvalda á þýðingu íslenskrar
listar, því tækifæri þetta var not-
að að óverulegu leyti, svo ekki sé
meira sagt (sbr. þó handritasýn-
inguna margfrægu). Þetta er að
mínu viti vítavert sinnuleysi. Hin
Norðurlöndin notfærðu sér þetta,
sem önnur tækifæri, í miklu ríkari
mæli, t.d. með eigin listsýningum í
tengslum við Scandinavia Today.
Þannig fara allar aðrar rr\enn-
ingarþjóðir að, því þær vita af eig-
in reynslu hvaða þýðingu kynning
á hæfustu listamönnum hefur að
segja fyrir land og þjóð.
En meðan fulltrúar þjóðarinnar
eru ekki meira með á nótunum en
raun ber vitni er lítil von að ís-
lensk stjórnvöld fái skárri útreið í
erlendum fjölmiðlum en hér var
áðan rakið í greininni frá Scand-
inavia Today, og meðan svo er
verður árangurinn eftir því.
En lífið er víst ennþá mikið til
bara saltfiskur á íslandi!
Amsterdam, 10 desember,
1982.
Hans Kristján Árnason
Eitt það mikilsverðasta, sem ég hefi nokkurn
tíma gert fyrir húðina var að velja Lux."
| t1 f
Allt frá því Ali MacGraw hóf leikferil sinn í
kvikmyndum taldist hún til fámenns úrvalsliðs
alþióðlegra kvikmyndast jarna. Og innan þess hóps
hefur hún jafnan haldið eigin útliti;einstaklings-
bundnum fegurðarstíl.
Útlitið er mjög eðlilegt og Lux á þátt í að skapa það.
Pað er vegna þess að hið ágæta löður Lux fer
betur með húð hennár en nokkur önnur sápa, mýkir
hana og sléttir á hinn fegursta hátt.
Umönnun sést á andlitinu. Þess vegna velur Ali
MacGrawLux.
LUX ER FEGRUNARSÁPA KVIKMYNDASTJARNA HEIMSINS.
XPLTS 20-Dl