Morgunblaðið - 18.05.1983, Blaðsíða 10

42
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 18. MAl 1983
Sean Young ogMichael McKean í mjög óvenjulegri „læknamynd", Ungu
Isknanemarnir.
Tveir farsar
Kvíkmyndír
Sæbjörn Valdimarsson
HÁSKÓLABÍÓ: STROK MILLI
STRANDA (COAST TO COAST)
Framleióandi: Steve Tisch, Jon
Avnet. Handrit: Stanley Wiser.
Kvikmyndataka: Mario Tosi. Leik-
stjóri: Joseph Sargent: Aðalhlut-
verk: Dyan Cannon, Robert Blake,
Quinn Redeker, Michael Lerner.
um er lagt í munn mjög svo mis-
fyndið. Myndin sver sig í ætt við
hinar svokölluðu „screwball"-
gamanmyndir sem nutu feikna-
vinsælda á fjórða og fimmta
áratugnum og hafa verið endur-
gerðar af kúnst, sbr. What’s Up
Doc?
En Sargent er enginn Bogda-
novich, því nær Strok milli
stranda sér aldrei virkilega á
flug, þrátt fyrir nokkur bráð-
fyndin atriði.
Þau Dyan Cannon og Robert Blake á stroki milli stranda í Háskólabíói.
Bandarísk, frá Paramount, gerð
1981. Sýningartími: 94 mín.
BÍÓHÓLLIN: UNGU LÆKNA-
NEMARNIR (Young Doctors in
Love)
Tónlist: Maurice Jarre. Handrit:
Michael Elias og Rich Eustis.
Leikstjóri: Garry Marshall. Aðal-
hlutverk: Michael MacKean, Sean
Young, Hector Elizondo, Harry
Dean Stanton, Dabney Coleman.
Bandari.sk, frá ABC Pictures, gerð
1982.
Um þessar mundir er verið að
sýna tvær myndir í kvikmynda-
húsum borgarinnar, sem flokk-
ast undir farsa.
Strok milli stranda, í Háskóla-
bíói, er röð illlýsanlegra atvika
og uppákoma sem henda Dyan
Cannon og Robert Blake, sem
bæði eru á flótta þvert vestur
yfir Bandaríkin á fjórtán hjóla
trukk Blakes. Leiðir þeirra
liggja þó saman af tilviljun.
Það fer ekki á milli mála að
Blake og Dyan eru ágætir gam-
anleikarar, þó Dyan hætti
reyndar við að ofleika. Hinsveg-
ar er það sem þeim prýðisleikur-
Bíóhöllin sýnir hreinræktaðan
farsa, Ungu læknanemana, og
nær leikstjóri hennar, Garry
Marshall, mun betri tökum á
þessu formi en Sargent.
Ungu læknanemarnir fjallar
um þessa varasöhiu náunga inn-
an sjúkrahúsveggjanna, ástir
þeirra, vanþekkingu og reynslu-
leysi á ærslafullan hátt. Myndin
er full af smáatvikum sem flest
eru nægilega „lúnuð" til að gera
absúrd-farsa á borð við þennan
þess virði að eytt sé á hann
kvöldstund.
Satt að segja falla ansi margir
brandaranna marflatir en hinir
eru mun fleiri sem eru nægilega
vitlausir til að vekja hjá áhorf-
andanum fíflahláturinn.
Ungu læknanemarnir er sóma-
samlega gerð að flestu leyti og
þeir Dobney Coleman og Harry
Dean Stanton vita hvers er af
þeim krafist. Hinsvegar eru þeir
Titos Vandis, sem aldraður maf-
ioso, og Hector Elizondo (af öll-
um mönnum), sem sí-dulbúinn
sonur hans í kvenklæðum, hreint
óborganlegir.
Hugur á reiki
Bókmenntir
Jóhann Hjálmarsson
Einar Ólafsson:
AUGU VIÐ GANGSTÉTT.
Mál og menning 1983.
Smáljóð framarlega í bók Ein-
ars Ólafssonar Augu við gangstétt
er ágengt við lesandann:
Ég minnist þewt nú
hvernig hugur minn var
oft á reiki
á reiki
(fcg minnlst þess nú)
Við kynnumst hug á reiki með
því að lesa þessi nýju ljóð Einars
ólafssonar, en frá honum hafa áð-
ur komið nokkrar ljóðabækur, hin
fyrsta Litla stúlkan og brúðu-
leikhúsið (1971).
Ljóð Einars ólafssonar hafa
ekki verið hávaðasöm og ekki hef-
ur þeim verið mikið hampað. En
það kemur í ljós að Einar er vel
liðtækur meðal ungra skálda og
Augu við gangstétt er metnaðar-
fullt verk með kostum sínum og
göllum.
Hversdagsljóð Einars eru að
vísu einum of hversdagsleg að
mínu mati og ádeilan of nakin og
háð gömlum róttæklingasjónar-
miðum. En víða í ljóðum Einars er
ferskur tónn, skýrar myndir og oft
skemmtileg og markviss notkun
endurtekninga. Stutt ljóð kann
Einar vel að yrkja og gæðir þau
lífi og merkingu í fáeinum línum.
Dæmi er Þegar hnýttir fingur
frostsólarinnar:
l»egar hnýttir fmtfur frostNÓIarinnar
þrcifa eftir snævi huldum danssporum
gefst okkur stund til að hvflast
— undir þykkum hárlokkum
fáum við ekki soflð fyrir hjartslætti.
En Einar er síst af öllu skáld
smámunanna. Hann vill að ljóð
sín nái út til fólksins og líkist líf-
inu í gleði þess og beiskju. Stund-
um minnir hann mig á skáld Róm-
önsku Ameríku, það er einkum
samkenndin og fögnuðurinn yfir
lífsundrum sem vitna um þessi
tengsl. Ég nefni bjartsýnisljóðið
Og þá kemur það niður götuna,
fólkið.
Einar er töluvert fyrir að yrkja
um söguleg efni. Hann yrkir um
febrúar 1848, byltinguna í Frakk-
landi það ár. Einnig er Parísar-
kommúnan 1871 á dagskrá í ljóð-
inu Til verkamanna Parísar 1871
og öreiga allra landa. Lengst sögu-
legra ljóða í Augu við gangstétt er
kaflinn Október sem fjallar um
upphaf byltingar í Rússlandi. í
ljóðinu eru andstæður auðs og ör-
birgðar dregnar fram í litríkum
myndum. Að lokum er birt niður-
staða sem nefnist Eftir október:
Og þegar við stöndum
með valdið í höndum okkar og sköpum
okkur örlög sjálf, vitum við ekki
hvort enn þarf að beita vopnum
gegn gömlum arfl, gegn eigin mistökum, við
vitum ekki
hvort tími er kominn
til að breyta byssunni í haka
og skóflu, hamar
og sigð.
Einar Ólafsson er mjög upptek-
inn af ýmsum lærdómum bylt-
ingarmanna og stefnir hugsjónum
fortíðarinnar gegn ýmiskonar
vonleysi samtímans þar sem
verkalýðsstéttin undir forystu
sinna eigin manna er orðin hluti
af valdakerfinu. Það líkar Einari
greinilega ekki og leitast við að
hafa áhrif með ljóðum sínum þeg-
ar allt annað hefur brugðist.
f lokaljóði bókarinnar sem nefn-
ist Öskutunna og er langt, mælskt
og opið vegur Einar að ýmsu í
samfélagi sínu. Morgunblaðið er
„óráðsskrif/ fasteignaauglýs-
ingarnar sem borga undir Velvak-
anda og Reykjavíkurbréf/ og
þarna liggur Tíminn ég veit ekki
til hvers/ með spegil sinn og
minningargreinar/ og Dagblaðið
og Vísir sem bíða eftir morði/ til
að ýta undir söluna/ og þarna
liggur Þjóðviljinn hræddur við
byltinguna/ eins og gömul pipar-
jómfrú sem eitt sinn átti sér
draum/ en lítur á unglingana nú
Einar Olafsson
til dags með hryllingi". Er þetta
ekki nóg af tilvitnunum?
Persónulegu ljóðin sem snúast
um ást og sambúð og lýsa auk þess
fyrrnefndri samkennd þykja mér
eftirminnileg. Án þess að lýsa
þeim frekar birti ég ljóðið Er ástin
sníkjuplanta?, en það er til marks
um djarfa og hreinskilna rödd
skáldsins:
Er ástin sníkjuplanta
sem skýtur rótum í holdi okkar,
er ástin vafningsviður
sem vefur sig um okkur?
Ástin, er hún svefnpoki, dúnpoki,
sem vió skríðum inn í
nakin og eftirvæntingarfull? Ástin,
er hún eyðimörk sem við hlaupum um
og leggjumst á bakið og skoðum stjörnurnar?
Er ástin hrörlegur dalakofl eða soðning með
kartöflum
eða er ástin vopn, byssustingur,
til að drepa kúgarann? Býr ástin
í okkur eða búum við
í ástinni? Er ástin blokk
eða diskótek með svo miklu Ijósasjói
að við erum rugluð
þegar við komum aftur út á götuna
og gatan sporðreisist eftir hringsnúning
dansins
og morgunninn sveiflar sér inn milli
húsanna
eins og högg á hnakkann? Er ástin með
eða hímir hún bak við tré
lævísleg með boga og örvar?
Er ástin kannski við öll án hlekkja,
án þreytu, án vonieysis, við öll
saman?
Afþreying og uppbygging
Erlendar
bækur
Jóhanna Kristjónsdóttir
Med mor bag rattet
er endurúrtgáfa á fyrstu bók
dönsku skáldkonunnar Lise
Nörgaard, sem er aukin heldur
kunn fyrir sjónvarpsþætti, ráð-
leggingar við lesendur Politiken
og fleira. Þessi bók kom út árið
1959 og vakti athygli á Nörgaard
og síðar hefur hún skrifað nokkrar
bækur og hefur sumra þeirra, eins
og til dæmis Volmer og Stjerne-
vej, verið getið í þessum dálkum.
Med mor bag rattet segir frá
kúnstugum akstri húsmóðurinnar
á heimilinu eins og nafnið gefur til
kynna. Löngu máli er varið til að
lýsa því, þegar mamma fær áhuga
á að læra á bíl og síðan námi
hennar og (ó)hæfni hennar sem
bílstjóra. Það er svo sem ekkert
nýtt að gert er að gamanmálum
akstur kvenna, þótt mér sé reynd-
ar hulin ráðgáta hvernig hægt sé
að skrifa grínbók um það árið
1959, þegar það var svo sem hreint
ekki nýnæmi að konur settust
undir stýri. Jafnréttiskonur og
þeir sem hafa áhuga á hvernig
konum er lýst í bókum kæmust í
feitt í þessari bók Lise Nörgaard,
þar sem öll frásögnin gengur út á
að lýsa því öryggisleysi sem þeir
farþegar búa við, sem setjast upp í
bíl sem er stýrt af konu. Dönum
mun hafa þótt þetta sniðug bók og
víst er Lise Nörgaard býsna góður
höfundur, það kemur að vísu ekki
að ráði fram í þessari bók, en
Stjernevej sem kom út 1981 er
henni vel samboðin, og sýnir að
hún hefur skemmtilega kímnigáfu
og er lagið að miðla af henni til
lesenda sinna.
Menneskespor
sögur frá Grænlandi í útgáfu Jörn
E. Albert og Franz Berliner. 1
þessu safni eru kaflar og þættir
frá Grænlandi, m.a. úr Grænlend-
ingasögu. Einnig frásögur eftir
Knud Rasmussen, Förste möde
med mennesker, Peter Freuchen,
Kirsten Bang og ýmsa fleiri. Þess-
ar frásögur ná til ársins 1945, en í
tilkynningu Forum sem gefur bók-
ina út segir, að síðar megi vænta
bókar með nútímasögum frá
Grænlandi og gæti það ekki síður
orðið forvitnileg lesning. Þessi bók
er ljómandi vel unnin og teikn-
ingar í henni auka gildi hennar.
Hún á sjálfsagt erindi til þeirra
mörgu, sem hafa áhuga á Græn-
landi og sögu þess þótt hún upp-
lýsi ekkert nýtt um „týndu aldirn-
Menneske
spor
Hístorier fra Gronlamt
Redigerrt afjem E. Áiberi
<>g Frang Beriiner
ar“ og sjálfsagt ekki ástæða til að
búast við því. En hér er dregin upp
harla skýr mynd af lífi, starfi,
lífsafkomu og hugsanagangi fólks-
ins í þessu harðbýla landi, sem
varla á sér sinn líka í heiminum.
Kærestesorger
eftir Kristen Björnkjær er ljóða-
bók um ást og trega, og þarf ekki
að orðlengja að mikið er nú í tízku,
að rithöfundar sjái ástæðu til að
bera lífsreynslu sína á borð fyrir
lesendur á opinskárri og tilfinn-
ingaríkari hátt en áður. Við höfum
nokkra slíka höfunda hér og í
Skandinavíu hefur þessi tegund
bóka einnig orðið fyrirferðar-
meiri. Er hér ekki átt við stað-
reynda, fullar ævisögur, heldur af-
markað lífsreynslusvið sem ein-
kum hefur komið inn á tilfinn-