Morgunblaðið - 08.06.1983, Page 28

28 MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 8. JÚNÍ 1983
Minning:
Júlíus Kr. Ólafsson
fyrrv. yfirvélstjóri
Fæddur 4. júlí 1891
Dáinn 30. aprfl 1983
Nú er hann hniginn til foldar í
hárri elli, sá valinkunni heiðurs-
maður Júlíus Kr. ólafsson, þekkt-
ur hér í borg og víða um land, sem
fyrsti vélstjóri á „Hegranum" og
síðar á „Súðinni" og fleiri skipum
Ríkisskipa. Síðast var hann eftir-
litsmaður með nýsmíði og vélavið-
gerðum íslenskra skipa erlendis og
hafði eftirlit með vélum ýmissa
skipa hér heima. Hann vann að
þessu fram yfir áttrætt og sýnir
það best það traust sem menn
báru til hans sem manns og fag-
manns, enda stóð hann sig með
heiðri og sóma.
Með honum er fallinn frá síðasti
föðurbróðir minn, næstyngsta
barn þeirra hjóna Ásgerðar Sig-
urðardóttur og ólafs Jónssonar
frá Stóru-Fellsöxl. Þau giftust
1876 og 1894 höfðu þau eignast 11
börn, 8 syni og 3 dætur, en ein
dóttirin dó mjög ung. Árið 1900
taka þau hjón þá ákvörðun að
selja jörðina, flytjast til Reykja-
víkur með börnin 10, og byggja
tvílyft hús fyrir andvirði jarðar-
innar, halda þar heimili fyrir hóp-
inn sinn á meðan hann er að
mannast og menntast og leita sér
atvinnu og aðstöðu í lífinu. Ég hef
oft dáðst að þessari djarflegu
ákvörðun afa og ömmu, sem byggð
var á bjartsýni og forsjá. Þau sjá
það fyrir og trúa því árið 1900 að
Reykjavík eigi eftir að verða
eitthvað, að þar myndist þéttbýli,
bær og síðar borg, sem grundvall-
ist á útgerð og iðnaði. Og það sem
rekur á eftir þeim að taka þessa
mikilvægu ákvörðun er hópurinn
þeirra stóri, 8 synir og 2 dætur, og
hvergi jörð að fá, hvert einasta
kotbýli setið og flestir bændur
með fjölda barna. Og þetta örlaga-
ríka skref eða stökk sem þau tóku
í lok aldarinnar, það heppnaðist
fullkomlega. Þau byrjuðu nýju
öldina með starfi og námi og börn-
in urðu góðir og dugandi þegnar
sem héldu lengi tryggð við fyrsta
húsið við Lindargötu, „afahús".
Júlíus var 9 ára þegar hann kom
hingað, gekk hér í skóla og lærði
síðar vélfræði og gerðist vélstjóri.
— Árið 1916 kvæntist hann Elín-
borgu Kristjánsdóttur frá Akra-
nesi og eignuðust þau 2 syni,
Kristján og Loft, og eina dóttur,
Sigrúnu.
Synirnir fóru báðir á sjóinn,
eins og faðirinn og flestir bræður
hans, Kristján sem loftskeyta-
maður og Loftur sem stýrimaður
og skipstjóri. Ég get ekki stillt
mig um að geta hér tveggja atriða,
sem halda minningu þeirra
bræðra á lofti. Þegar flugvélin
Geysir brotlenti á Vatnajökli þá
var það Kristján, þá staddur á
skipi sínu á Seyðisfirði, sem var
svo gæfusamur að heyra hin veiku
hljóðmerki frá þeim félögum á
jöklinum og þar með var búið að
finna hvar þeir voru. Loftur leit-
aði sér atvinnu í Englandi og
kynntist þar skuttogurum og
verksmiðjutogurum. I 3—4 ár
reyndi hann í ræðu og riti að
benda löndum vorum á kosti
skuttogara fram yfir síðutogara,
en enginn hlustaði á hann þá —
heldur keyptu íslendingar í mörg
ár gömlu síðutogarana af Norð-
mönnum og fleirum og þóttust
hafa gert góð kaup. Já, sannleik-
urinn á stundum erfitt uppdrátt-
ar, því það eru svo margir sem
þykjast vita betur.
Júlíus varð fyrir þeirri þungu
raun að missa báða þessa syni
sína á sama sumri, rúmlega fimm-
tuga, úr hjartasjúkdómi. Júlíus
tók þessari raun með þeirri karl-
mennsku og stillingu, sem honum
var gefin, og þar hjálpaði honum
einnig hans mikli trúarstyrkur og
vissan um líf að loknu þessu.
Með Júlíusi er farinn óvenju
vandaður og grandvar maður, og á
ég enga betri ósk til handa þjóð
minni en þá, að sem flestir ungir
menn mættu líkjast honum í
hugsun og trúmennsku og starfi.
— Honum fylgja nú góðar óskir
yfir landamærin frá vinum og
ættingjum. Guð blessi hann og
minningarnar.
Ásgeir Ó. Einarsson
I dag kl. 13.30 verður jarðsung-
inn frá Dómkirkjunni í Reykjavík
Júlíus Kr. Ólafsson fyrrum yfir-
vélstjóri og vélaeftirlitsmaður hjá
Landhelgisgæslunni og síðar hjá
Hafskip hf.
Þessi öðlingur fæddist 4. júlí
1891 að Stóru-Fellsöxl í Skil-
mannahreppi, Borgarfjarðarsýslu,
yngstur -tíu systkina þeirra heið-
urshjóna Ólafs Jonssonar bónda
og Ásgerðar Sigurðardóttur. Faðir
Júlíusar var mikill hagleiksmaður
og erfði sonurinn þá hæfileika
sem kom honum og öðrum vel á
hans löngu og gifturku vinnudög-
um. Ungur byrjaði Júlíus að
leggja hönd á plóginn. Því auk
þess að vera snúningspiltur for-
eldra sinna við sveitastörfin réri
hann með föður sínum og bræðr-
um á grásleppu og þorsk. Árið
1904 fór Júlíus í fyrsta sinn á
skútu, hét hún „Goldenhope" og
sigldi hann þar i tvö sumur. Júlfus
var einn af þeim mönnum sem tók
því starfi sem bauðst því árið 1908
var hann kokkur á skútunni
„Valtý" og eldaði þar ofan í 24
skútukarla. En þá var ekkert
sældarbrauð að vera kokkur því
þar var sá háttur á að hver kom
með sitt fiskstykki til kokksins og
hann varð að bera ábyrgð á því að
hver fengi sitt rétta stykki á disk-
inn. Frá því komst hann vel því öll
sín verk vildi hann vinna eins vel
og hann sýndi í öllu sínu lífi. Árið
1909 fór Júlíus sem kyndari á tog-
arann „Marz“, hann hafði fengið
loforð um að komast á dekkið
seinna meir, en hvernig svo sem
það nú æxlaðist þá varð hann
áfram í vélinni og sýndi hann þar
aðeins 17 ára unglingur þá hörku
sem kyndari að enginn þurfti und-
an honum að kvarta. Árið 1912 tók
vélfræðideild við Stýrimannaskól-
ann til starfa undir stjórn M.E.
Jessen og var Júlíus einn af þeim
sex piltum sem sótt höfðu þar um
inngöngu og var hann þar með
einn af þeim fyrstu vélstjórum
sem útskrífuðust með vélstjóra-
próf á íslandi árið 1913.
Júlíus var vélstjóri á ýmsum
togurum til ársins 1926 að hann
fór í land og gerðist kranastjóri á
Hegranum sem flestir eldri lands-
menn muna eftir. Á kolakran-
anum, eins og hann var kallaður,
var Júlíus til ársins 1930 er hann
réðst sem vélstjóri á Súðina. 1947
var hann settur sem yfirvélstjóri á
varðskipið Ægi og þar var hann til
ársins 1956 er hann gerðist véla-
eftirlitsmaður hjá Landhelgisg-
æslunni til ársins 1962. Um haust-
ið 1963 verður hann vélaeftirlits-
maður hjá Hafskip hf. Þeir sem
nutu starfskrafta Júlíusar Kr.
Ólafssonar voru ekki sviknir því
samviskusemin, trúnaðurinn og
dyggðin voru hans mottó.
Vélstjórafélagið var stofnað
1909 og hét þá Eimur, í það gekk
Júlíus 1911 og var í stjórn þess
yfir 30 ár. Hann var einn af stofn-
endum Farmanna- og fiskimanna-
sambands fslands og sat á mörg-
um þingum þess. Heiðursfélagi
Vélstjórafélags íslands var hann
gerður 1956 og orðu sjómannadag-
ins var hann sæmdur 1961.
Þegar hugmyndin um byggingu
dvalarheimilis fyrir aldraða sjó-
menn komst á laggirnar kusu öll
sjómannafélögin í Reykjavík
nefnd til að ákveða þessar fram-
tíðarhugsjónir. I þá nefnd voru
margir kappar kosnir, og þar á
meðal Júlíus Ólafsson. Þessari
nefnd er það að þakka að Dvalar-
heimili aldraðra sjómanna er ris-
ið. Blessaðir veri þeir menn sem
að þessu stóðu. Júlíus Kr. Ólafsson
var mikill trúmaður og voru þau
orð sem í Biblíunni stóðu hans trú
og traust. Ég minnist þess er ég
kom á sjómannadaginn fyrir um
10 árum í Dómkirkjuna, þar sem
þessi aldni höfðingi verður nú
jarðsunginn frá, að þar tók þessi
höfðingi á móti mér sem með-
hjálpari, en sem meðhjálpari í
Dómkirkjunni starfaði hann í
nokkur ár.
Júlíus kvæntist 26. maí 1916
Elínborgu Kristjánsdóttir frá Sól-
mundarhöfða Innri-Akranes-
hreppi, sem látin er fyrir nokkrum
árum. Þau eignuðust 3 börn, tvo
syni og eina dóttur auk uppeldis-
dóttur, systurdóttur Júlíusar, sem
þau tóku til fósturs. Það var Júlí-
usi mikil sorg þegar hann missti
syni sína tvo með stuttu millibili.
En trúin og hans nánustu gáfu
honum styrk. Dóttir hans, Sigrún,
sem gift er Magnúsi Árnasyni,
lögfræðingi, hefur alla tíð sýnt
föður sínum sérstaka alúð og veit
ég að hann kunni að meta það.
Þegar maður talar um Júlíus
Kr. Ólafsson þá minnist maður
alltaf þess góða drengs sem að-
stoðaði nýliða til sjós og gaf þeim
ráðleggingar fyrir lífsins framtíð.
Júlíus var sérstakur á sínu sviði
og var öðrum fyrirmynd um heið-
arleika.
Þegar Júlíus Kr. Ólafsson vinur
minn er nú allur þá drýp ég höfði
og sendi ástvinum hans mína
dýpstu samúð og bið góðan Guð
um að blessa minningu hans.
Helgi Hallvarðsson
Júlíus Kr. Ólafsson, fyrrverandi
yfirvélstjóri, fæddist þ. 4. júlí 1891
að Stóru-Fellsöxl í Skilmanna-
hreppi, Borgarfjarðarsýslu. For-
eldrar hans voru ólafur Jónsson,
bóndi þar og Ásgerður Sigurðar-
dóttir, bæði ættuð úr Borgarfirði.
Aldamótaárið fluttust foreldrar
Júlíusar til Reykjavíkur ásamt 8
börnum sínum. Þau keyptu gaml-
Kveðjuorö:
Kristín Guðmunds
dóttir frá Tungu
Fædd 27. nóvember 1894
Dáin 3. maí 1983
Milli þessara dagsetninga eru
meira en 88 ár. Það lengi lifði hún
Kristín frá Tungu, en fullu nafni
hét hún Kristín Jakobína. Tæp sex
ár var hún rúmliggjandi sjúkling-
ur í Landakotsspítala. Hún var
flutt þangað lömuð og næstum
mállaus í ágúst 1977. Hún lést 3.
maí sl. eftir að hafa fengið
lungnabólgu.
Kristín var fædd í Þverárdal,
fremsta bæ á Laxárdal í Austur-
Húnavatnssýslu, hinn 27. nóv.
1894. Voru foreldrar hennar Guð-
mundur Finnbogason og Sigríður
Jónsdóttir, þá vinnuhjú hjá Brynj-
ólfi Bjarnasyni og konu hans.
Brynjólfur var kunnur maður á
sinni tíð, gleðigjarn og gestrisinn
svo að af bar. Mælt er að hann
hafi setið fyrir höfðingjum, er leið
ATHYGLI skal vakin á því, að
afmælis- og minningargreinar
verða að berast blaðinu með góð-
um fyrirvara. Þannig verður
grein, sem birtast á í miðviku-
dagsblaði, að berast í síöasta lagi
fyrir hádegi á mánudag og hlið^
stætt með greinar aðra daga. í
minningargreinum skal hinn
látni ekki ávarpaður. Þess skal
einnig getið, af marggefnu til-
efni, að frumort Ijóð um hinn
látna eru ekki birt á minningar-
orðasíðum Morgunblaðsins.
Handrit þurfa að vera vélrituð og
með góðu línubili.
áttu um þjóðveginn hjá Bólstað-
arhlíð, og boðið þeim heim að
Þverárdal. Að þessu víkur Þor-
steinn Erlingsson í ljóði, svo- sem
mörgum ljóðavinum mun kunn-
ugt.
í Þverárdal varð ekki löng dvöl
Kristínar, því að á öðrum degi lífs
síns var hún reidd að Mjóadal, bæ
nokkru norðar í dalnum. Þar bjó
þá amma hennar, Guðríður að
nafni, móðir Guðmundar Finn-
bogasonar föður hennar. Þar var
Kristín í nokkur ár. Til Kirkju-
skarðs, nokkru utar en í miðjum
dal, var Kristínu komið í fóstur er
hún var 10 ára. Hafði þá verið á
allmörgum stöðum, auk Mjóadals
sem fyrr er getið. Nú loks var
Kristín orðin rótföst, ef svo má að
orði komast. Hjónin á Kirkju-
skarði, Stefán Guðmundsson og
Sigríður Björnsdóttir, sáu nú um
uppeldi Kristínar þar til hún var
orðin gjafvaxta mær. Ásamt
Kristínu ólst upp hjá þeim hjón-
um Ingimundur Bjarnason, er síð-
ar fór til Sauðárkróks og ól þar
allan starfsaldur sinn, og látinn er
fyrir nokkrum árum. Á Kirkju-
skarði leið Kristínu vel, þar var
hagur húsbændanna allgóður,
enda er Kirkjuskarð, eða var með-
an þar var búið, fyrirtaksjörð.
Mikil gullkista, Kirkjuskarð, sagði
maður einn um þá jörð.
Árið 1918 hleypti Kristín heim-
draganum og brá sér í Kvenna-
skólann á Blönduósi, sem allar
ungar stúlkur, er vildu verða
myndarhúsfreyjur, dreymdi um
að gista. Vetur þenna, 1918—19,
brann skólinn á Blönduósi. Rask-
aðist mjög við það nám stúlkn-
anna, eins og gefur að skilja. En
vorið eftir, 1919, fór Kristín til
ungs bóndasonar í Núpsöxl, næsta
bæjar við Kirkjuskarð, Helga
Magnússonar að nafni. Helgi dó
haustið 1981, og skrifaði ég þá
langa grein um hann, er birtist í
fslendingaþáttum Tímans. Og þar
sem Kristín var okkur jafn kunn
og Helgi, kom mér vitanléga ekki
annað til hugar en að minnast
hennar á líkan hátt. Saman
bjuggu þau Helgi og Stína, en það
nefndum við hana jafnan, í 16 ár.
Þar fæddust þeim sjö börn. Þau
voru fátæk af veraldarauði, en
þeim mun ríkari af bjartsýni og
dugnaði. Börnin voru efnileg og
tóku snemma til hendinni, höfðu
einnig góðar gáfur, og áttu raunar
ekki langt að sækja þær. Þegar
horft er til baka undrast ég, að
hægt skyldi að framfleyta stórri
fjölskyldu á jafn rýru koti og
Núpsöxl var. Þar var heldur ekki
eytt í óþarfa. En þrátt fyrir fá-
tækt, held ég, að þetta hafi ekki
verið svo snautt líf. Mikið var les-
ið, unnið í höndum, skipst á heim-
sóknum á bæina í dalnum o.fl. Oft
kom Stína að Sneis, er við bjugg-
um þar, en það má kalla næsta bæ
við Núpsöxl — aðeins Kirkjuskarð
á milli. Jafnan var Stína glöð í
bragði. Mér er sem ég heyri enn
hið létta skraf hennar og hlátur.
Stína sagði jafnan meiningu sína.
Hún var hreinskilin kona. Hag-
mælt var hún, og'það vel. Margar
vísur hennar kann ég. Börn henn-
ar, sum a.m.k., hafa erft þennan
hæfileika og auðga þannig líf sitt
og samferðamanna sinna. Stína og
Helgi voru góðir nágrannar. Þau
fluttu nokkurn veginn samtimis
okkur af Dalnum, við 1934, en þau
ári síðar, og í næstu sýslu. Farið
var norður fjöll með alla búslóðina
og börnin, sem voru orðin sjö að
tölu, eins og fyrr segir. Helgi hafði
keypt jörðina Tungu í Göngu-
skörðum, fjallajörð og erfiða til
búskapar, en landstóra. Þarna
fæddist þeim áttunda barnið,
stúlka, Sigurjóna Valdís að nafni,
snemma næsta vetur. Helgi var
einstakur fjármaður, og nú tók
hann heldur betur að fjölga fénu.
Hann ræktaði og húsaði jörðina
myndarlega með aðstoð barna
sinna. En sambúð Helga og Stínu
entist ekki fram að grafarbarmi.
Þau skildu að skiptum árið 1948,
eftir að hafa verið í sambúð sem
giftar manneskjur í þrjá áratugi.
Leið Kristínar lá þá til Reykjavík-
ur. Vann hún ýmsa vinnu fram á
elliár. Hún var í sambúð með
Halldóri Þorsteinssyni verka-
manni á þriðja áratug. Hann er
allmiklu yngri en Stína. Er frá
Grýtubakka við Eyjafjörð. Dóri er
besti drengur, einlægur og trygg-
lyndur. Þau bjuggu lengi í húsi er
Dóri reisti uppi við Rauðavatn.
Þar var ég gestur oftar en einu
sinni. Stína lék á als oddi, jafnvel
síðast er ég heimsótti hana. Þá
sagðist hún vera orðin hrum, á
annarri hliðinni, eins og hún orða-
ði það. Nokkrum vikum síðar var
hún flutt á Landakotsspítala, þar
sem hún var rúmliggjandi til
dánardags.
Eins og áður var að vikið, ólst
Stína ekki upp hjá foreldrum sín-
um. Föður sinn missti hún ung.
Sigríður, móðir hennar, giftist í
annað sinn, líkt og ungar konur
gera oft, því að ekkjustandið er oft
ömurlegt. Seinni maður hennar
var Pétur Hannesson, hálfbróðir
föður míns. Þau bjuggu á Sauð-
árkróki og eignuðust fimm börn.
Aðeins eitt þeirra er nú á lífi, Sig-
urbjörg, er býr nú á Droplaugar-
stöðum í Reykjavík, dvalarheimili
aldraðra. Eitt af börnum þeirra
var Valdimar, formaður verka-
mannafélagsins á Sauðárkróki.
hann lést fyrir 15 árum. Hag-
mæltur var hann vel, eins og ljóð
eftir hann í Skagfirzkum ljóðum
vitna um. Það má því segja, að
Stína í Tungu væri á vissan hátt
tengd mér. Mér telst svo til, að
Kristín sé síðasta húsfreyjan á
Laxárdal frá lokum fyrra stríðs,
er kveður jarðlífið. Og engin
furða, því að sá tími sem liðinn er
frá lokum þess hildarleiks, er ærið
langur orðinn.
Það sem hélt Stínu uppi í erfið-
leikum lífsins var áreiðanlega hin
létta lund. Og það verður að segj-
ast hér, að ekki var Helgi jafn
léttur á bárunni sem hún heima
fyrir, þótt hann væri það af bæ.
Ég held, að ég geri engum rangt
til, þótt þetta komi nú fram. Bæði
voru þau hjón vel greind, en áttu
ekki alltaf lund saman. Þess vegna
hlaut að fara sem fór að lokum.
Þess var getið hér að framan, að
Stína hefði verið vel hagmælt. Vil
ég hér að lokum tilfæra eina eða
tvær vísur eftir hana. Þegar
Kristín hlýddi á undirritaðan
kveða úr verkum föður síns í út-
varpi, kvað hún:
Sveinn í haginn honum bjó,
hann var ægislyngur.
Auðunn Bragi, reifður ró,
rammaalagi syngur.
Og þegar hún frétti lát Sigur-
björns Stefánssonar frá Gerðum í
Óslandshlíð, kunns hagyrðings, er
lést löngu um aldur fram, varð
Stínu vísa á munni:
Fýsir eflaust fleiri en mig
fara á braut án tafar.
Hlakka til að hitta þig
hinum megin grafar.
Og sú er ósk mín að síðustu, að
hún hafi nú fundið vini sína og
ættingja hinum megin grafar, er
fluttir eru á það tilverusvið.
Frá mínu heimili berast samúð-
arkveðjur öllum þeim, sem hlut
eiga að máli. Blessuð sé minning
Stínu frá Tungu.
Auðunn Bragi Sveinsson.