Morgunblaðið - 22.09.1991, Blaðsíða 15

Morgunblaðið - 22.09.1991, Blaðsíða 15
MORGTJNBLAÐIÐ. SUNNUI)AGUR 22. SEPTEMBER J991 45 HÆKKAR SJAVARBORÐIÐ? Mælingar að hef jast á íslandí Loftslagsbreytingar þær sem búast má við vegna aukins magns koltvísýrings í lofthjúpi jarðar munu hafa áhrif á sjáv- arstöðu. Sjávarborð mun hækka yegna tvenns konar áhrifa. f fyrsta lagi eykst vatns- magn sjávar vegna bráðnunar heimskautaíss og í öðru lagi má búast við að meðalhiti sjáv- ar hækki. Vatnið þenst því út og fær meira rúmmál. Hækkun- in gæti numið metrum á næstu áratugum. Af þessum sökum er nú lögð aukin áhersla á sjáv- arborðsmælingar víða um lðnd. Langtímamælingar á sjávar- bqrði eru einungis á einum stað á íslandi, þ.e. í Reykjavíkur- höfn. Þannig er í skýrslu Raun- visindadeildar Háskóla íslands skýrt frá forsendunum fyrir langtímamælingum sem nú eru að fara í gang á vegum Páls Einarssonar.jarðeðlisfræðings, á hugsanlegri hækkun sjávar- borðs við ísland. Hefur verið smiðaður sérstakur mælir sem settur verður niður í Reykjavík- urhöí'n á þessu hausti og í fram- haldi af því er ætlunin að koma upp 10 slikum mælistöðum kring um landið. Páll Einarsson segir að ísland sé mjög vel fallið til þess að mæla hækkun sjávarborðs. Þar komi tvennt til. ísland er úthafs- eyja og lítið sem truflar, en stað- bundnar aðstæður hafa mikil áhrif á mælingar á hverjum stað. Að vísu eru hér jarðskorpuhreyfing- ar, en fyrir hendi eru leiðir til þess að rétta slíkt af. Gerðar hafa verið mjóg nákvæmar mælingar til að staðsetjalandmælingamerki álandinu meðgervitunglum allt frá 1986 og því hægt að ákvarða jarðskorpuhreyfingar með mikiili nákvæmni óháð sjávarstöðu. Páll segist því nú hafa fest O-punktinn í samræmi við það og geti því gert ráð fyrir og leiðrétt vegna jarðskorpuhreyfinga. Mælirinn sém bíður þess að verða komið Páll Einarsson fyrirþegar viðgerðum lýkurvið Faxagarð, er sérsmíðaður hjá fyr- irtækinu Hugrún sf. Sagði Páll að með því móti hefðu verið gerð mæligögn í tölvutæku formi sem leiðrétta sig, en það skiptir miklu máli við svona langtímamælingar., Mælingar þær sem gerðar hafa verið í Reykjavíkurhöfn síðan 1956 benda til hækkunar, en það er eina beina mælingin sem til er hér við land. Þessar mælingar hefur Páll verið að skoða. Ymis- legt bendir til þess að eitthvert landsig sé á þessu svæði. Jarð- fræðifræðilegar mælingar hafa benttil sigs á hafsbotninum og S Seltjöm og Kolbeinsey hafa fund- ist mólög sem nú eru komin und- ir sjó og við uppgröft á bæjar- stæði Ingólfs Amarsonar við Að- alstræti kom fram að þær rústir eru nú vel undir sjávarmáli. Önn- ur vísbending er gömlu verslunar- staðimir í Hólminum, sem nú fer á kaf á flóði, en verslunin hörfaði á sínum tíma fyrst í Örfírisey og síðan í land. Rðð flóða á liðnum tíma gefur það sama til kynna. Þetta hefur menn lengi grunað og til gamans má geta þess að eitt sinn var hugmyndin að gera varúðarráðstaf anir í Miðbæ Reykjavíkur og ber hið háa þrep upp á gangstéttina framan við Morgunblaðshúsið merki þessa. • Þegar við ræðum þetta við Pál segir hann að landsig tengist eflaust eldvirkni á Reykjanes- skaganum og gosum þar. „Við ætlum að bæta við og mæla um leið breytingu á afstöðu lands og sjávar. Það hefur verið algjörlega vanrækt hér á landi." Hvort sjávarborðshækkunar sé farið að gæta hér verður auðvitað ekki sagt til um fyrr en fyrirhug- aðar mælingar fara að skila sér. En ætli hækkunar á sjávarborði gæti annars staðar í heiminum? Páll segir að hægfara sjávarborðs- hækkunar virðist hafa gætt víðs- vegar um heim um nokkurt skeið, hækkunin hálfur til hálfur annar millimetri á ári aö meðaltali á heimsvísu. Mismunandi sjónarmið eru á því hvað valdi. Ekki er vitað hve sjórinn hitnar hratt við hlýnun á jörðinni. Talað um að í framtíð- inni geti sjávarborðið hækkað af þeim sökum um nokkra metra. Nú hefur Páll verið að skoða mælingagögnin sem til eru í Reykjavíkurhöfn og sigta frá hugsanlegar skekkjur. Sýnist honum af þeim að um hækkun á sjávarborði sé að ræða? Hækkun- in virðist svolítið meiri en almenna sjávarborðshækkunin sem að ofan er getið. Það bendir til landsigs hér. En þetta á allt eftir að koma betur í ljós í fyrirhuguðum mæl- ingum. Eftir að fyrsti mælirinn er kominn í gagnið í Reykjavík verður mælum komið fyrir á fleiri stöðum kring um landið, líklega 10 mælum. Um þetta er samvinna við Hafnarmálastofnun. M.a. er ætlunin að koma einum mæli fyr- ir í Austur-Skaftafellssýslu vegna þess að þar er vitað að land er að rísa. Var það staðfest með mælingum úr gervihnetti í sumar. Það mun stafa af því að Vatnajök- ull hefur minnkað ogþrýstingur- inn af hans völdum minni á landið. hafa áhrif á hvernig brugðist sé við. En ég og margir aðrir teljum að það sé fyrst og fremst spurning um pólitíska stefnu. Ef stjórnmála- mennirnir hafa ekki vilja til þess að gera eitthvað, þá verður bara taka því. Komi það sem koma skal. í rauninni er engin leið að sjá hvort þær breytingar sem yrðu við hlýnun á jörðinni séu æskilegar frá alþjóð- legu sjónarmiði. Sumir mundu græða á því, aðrir tapa. Það fer þá eftir því hverjir eru duglegastir við að koma sínu fram. Þótt enginn geti verið á móti mengun, þá vitum við of lítið um veðurfarskerfið til að leggja í kostnað við það sem yrði ef til vill æskilegt. Allt okkar ííf hér á Vesturlöndum gengur af því að við höfum næga orku. Ef fólk annars staðar í heiminum ætl- ar að ná sér upp á sviþað stig þá þarf orku, sem kallar á notkun á kolum og olíu með meðfylgjandi aukningu á koltvísýringi. Þótt æskilegt sé að draga úr mengun, getum við varla ætlast til þess að þjóðir þriðja heimsins seinki sínum efnahag&ata til þess að spilla ekki veðurfarinu fyrir okkur í allsnægt- unum. Sumir telja jafnvel að við hitabreytingar gæti matvælafram- leiðslan í heiminum aukist á stórum svæðum, þótt kornframleiðslan i Bandaríkjunum yrði e.t.v. fyrir miklum áföllum. Það er ekki hlut- verk veðurfræðinga að hafa áhrif á slíkt. Þar er hlutverk stjórnmála- mannanna að taka ákvarðanir." Vatnið binst ekki í jöklunum Á fyrmefndum norrænum fundi var líka fjallað um vatnið, að því leyti sem það kemur veðrinu við.„Einkum var fjallað um hvort úrkoma hefði aukist eða minnkað. Veðurfarslíkönin gefa heldur ekki nægilega góð svör við því," segir Trausti. „En með auknum hita verður umsetning vatnsins að sjálf- sögðu hraðari. Þá gufar meira upp og rignir meira. En það er ekki víst að rigni á sömu stöðum á hnett- inum og nú. í Evrópu og Ameríku hafa menn áhyggjur af því að ef hlýnar dreifist rigningin öðru vísi á árið. Meira rigni á vetrum en minna á sumrin, sem mundi hafa slæm áhrif á gróðurinn. Einnig að þá snjói minna að vetrinum, sem getur haft áhrif á vatnsforðann til sumarsins. Úrkoman mundi ekki bindast í snjó og jöklum heldur renna fram jafnóðum. Sjálfsagt mundi gróður þá fara fyrr af stað á vorin en uppskeran kannski ekki verða að sama skapi góð. Þótt spár um hitastig séu óvissar þá em úrko- muspámar í enn meiri óvissu." — Hvað er þá til ráða? Geta Norðurlöndin lagt þama eitthvað til? „Norðurlöndin hafa ekki bol- magn til þess að reka svona lík- ön," segir Trausti.„TiI þess em þau alltof dýr í rekstri. Tölvumínútan kostar mörg hundruð þúsund krón- ur og þá fer verkið fljótt að hlaupa á milljörðum. Slíkt er ekki á okkar f æri, þótt Norðurlöndin séu í ágætri samvinnu við stærri löndin sem hafa forustuna. Okkar hlutverk er fyrst og fremst að gera veðurfars- gögn betri til úrvinnslu. í gangi er sameiginleg norræn áætlun, nor- rænn veðurgagnagrunnur, sem við íslendingar tökum þátt í. Enda er mjög mikilvægt að finna út hvernig veðurfarið hefur vferið undanfarin eitt til tvö hundmð árin, svo ekki þurfi um það að deila. Að þessu erum við að vinna. Einnig að gæða- prófa þær mælingar sem gerðar hafa verið. Það er mikilvægt að geta lagt okkar skerf í þessa vinnu. Elstu veðurmælingar á íslandi era um 200 ára gamlar og samfelidar mælingar einhvers staðar að af landinu allt frá 1822. Þær er verið að vinna upp til samræmis við yngri gögn. Norræna nefndin fær smá- vegis styrk í þetta verkefni frá norrrænu ráðherranefndinni. ír- land, Holland og Belgía eru líka að koma inn í þetta verk og verður sótt um fjárstuðning til Evrópu- bandalagsins." Trausti segir að útkomur úr veð- urfarslíkönunum birtist í nokkurs konar véfréttastíl og þarfnist túlk- unar. Þurfi að bera þær saman við núverandi veðurfar og veðurfar undanfarinna hundrað ára. Ríði á að þau gögn séu í lagi. Nú er ætlun- in að fara í norrænt túlkunarverk- efni, sem hann vonast til að við getum tekið þátt í. Norðurlandaráð er nýlega búið að samþykkja að veita fé til sérstakrar umhverfis- málaáætlunar á árunum 1993- 1997. Af þeim peningum eiga u.þ.b. 150 milljónir íslenskra króna að renna til veðurfarsrannsókna. Hvemig upphæðin kemur til með að skiptast er enn óljóst. En Trausti kvaðst vona að hún nýtist að ein- hverju leyti í þetta verkefni. Þeirri spumingu er samt ósvar- að: Eigum við að gera ráð fyrir að það sem við ekki þekkjum skaði ekki? Eða á að bregðast við í þeirri trú að það geri það? BORGARFUtÐIR ðdýrar fielgar- og vikuferðir í sepíemlier, október, Róvember os desember Pantaðu strax til að komast í ferðina sem iiér hentar. Verööæmi: Sept./okt. nóv./des. • GLASG0W, 3 nætur verðfrá 23.960,-23.960,- • L0ND0N, 3 nætur verðfrá 31.140,-32.120,- • AMSTERDAM, 3 nætur verð frá 27.080,- 26.090,- • EDINBORG, 3 nætur verð frá 23.595,- • LUXEMBURG, 4 nætur verð frá 32.090,- • BALTIMORE, 3 nætur verð frá 39.640,- 39.640,- • TRIER - JÓLAMARKADUR 28. nóvember, 4 nætur, verð frá 34.000,- • KIRKJUUSTARFERÐ til Þýskalands 28. september, 1 vika. Fararstjóri Hörður Áskelsson orgelleikari. Verð 50.240,- 2 sæti laus. Verð á mann miðað við tvíbýli, innifalið flug og gistíng. Ekki inni- falið flugvallarskattur og forfallagjald. Höfum einnig á boðstólum lengri borgarferðir. • HESTAMENN - HESTAMENN Hópferð á alþjóða SKEIÐREIÐARMEISTARAMÓTIÐ í WEISTRACH í AUSTURRÍK118,22. október næstkom- Ferðin erfarin á vegum Hestaíþróttasambands íslands, Fáks og Landssambands hestamanna. Fararstjóri er Guðlaugur Jryggvi Karlsson. Takmarkað sætaframboð. Tryggðu þér sæti sem fyrst. Hafðu samband við okkur og fáðu nánari upplýsingar. 26. sept., laus sæti, 1 eös 1 vikur 3. í vika frá kr. 33.540 miðað við 2 í íbúð 2 vikur frá kr. 47.200 miðað við 2 í íbúð Verðið lækkar ef fleiri eru saman í íbúð. Bamaafsláttur er gefinn af ofangreindu verði. Innifalið flug, gisting, flutningur til og frá flugvelli erlendis og íslensk fararstjórn. Ekki innifalið flugvallarskattur og forfallagjald. FERÐASKRI FSTOFA REYKJAVÍKUR Aðalstræti 16 - sími 62-14-90

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.