Morgunblaðið - 22.09.1991, Blaðsíða 13

Morgunblaðið - 22.09.1991, Blaðsíða 13
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 22. SEPTEMBER1991 oqg slettist upp á vinskapinn milli rík- isstjórna í löndunum árið 1977. Þess vegna var Albanía löngu orð- in fátækasta land í Evrópu, meðan gamla stjórnin var við völd, en hún kaus að halda sínum sósíalisma óspilltum með því að einangra sig alveg frá umheiminum. Samt gekk það nokkurn veginn að framleiða nógan mat og dreifa honum. Ástandið var stöðugt, menn vissu að hverju þeir gengu, og þótt það væri ekki gott var það samt að þessu leyti betra en nú. Hlutirnir gengu frá degi til dags undir vök- ulu auga alræðisvaldsins. Þjóðbyltingarnar í gömlu sósíal- istaríkjunum í Mið- og Austur- Evrópu komu mjög illa við efnahag Albaníu þegar á síðasta ári. Fram að þeim tíma hafði gamaldags vöruskiptaverzlun verið rekin við ýmis ríki á þeim slóðum, svo sem Tékkóslóvakíu, Júgóslavíu og Rúmeníu. Þaðan fékkst lífsnauð- synleg matvara, auk hráefna og véla. Þegar eðlileg viðskiptalögmál frjálsrar verzlunar fóru að gilda í þessum löndum, tók fyrir þessi vöruskipti, m.a. af því að nú varð Bandaríkjadalur undirstöðugjald- miðill í verðlagi. Þjóðarbú Albana stóð áður óstyrkum fótum, og nú hneig það enn meira saman. Gamli þjóðarbúskapurinn fékk banahöggið, þegar lýðræðissinnar risu upp gegn sósíalistunum. Hið miðstýrða herbúða-hagkerfi hrundi eins og spilaborg. Nýtt frelsi á sviði stjórnmála hefur vald- ið því, að vald hinna gömlu stofn- anabákna ríkisins og embættis- manna þeirra hefur þokazt að mestu úr sjónmáli, án þess að neitt nýtt hafi komið í staðinn, sem auðveldi frjálsan straum um æðar þjóðfélagsins. Ekki vantar um- ræðufundina, ráðstefnurnar, mót- mælagöngurnar og verkföllin, en hvati til vinnu meðal almennings er orðinn enn minni en áður, og er þá mikið sagt. Ekki varð það til þess að bæta ástandið, þegar 26 daga langt verkfall var gert í vor er leið í mörgum, mikilvægum greinum, svo sem í námuvinnslu og samgöngum. Hagkerfið riðaði áður til falls, en fór nú niður á hnén. Verkfallið leiddi til þess, að grundvöllur ríkisstjórnarinnar var stækkaður, með því að bæta við ráðherrum úr nýjum flokkum, en það varð einnig til þess að stjórnin neyddist til að lofa 50% almennri launahækkun í landinu. Fram að þessu hefur ekki verið hægt að hækka þau nema um 25%, en hinn helmingurinn er á leiðinni. Sama er, hvort menn telja þessa launa- hækkun réttmæta eða ekki. Hitt er víst, að hún reyndi mjög á hið veika efnahagslíf og jók verð- bólgu. Astandið er nú á þann veg, að vergar þjóðartekjur hafa rýrnað um helming á einu ári. Heita má, að allur iðnaður hafí stöðvast að fullu. Á flestum vinnustöðum hafa verkamenn verið sendir heim og fá nú 80% af fyrri launagreiðslu um hver mánaðamót. Atvinnuleys- ið breiðist hratt út. Einkavæðing á leiðinni Helzta vandamálið í verksmiðj- unum er hörgull á hráefnum. Inn- flutningur á þeim er útilokaður. Gjaldeyrisvarasjóður ríkisins er kominn undir 10 milljónir dollara. Iðnaður, þar sem innlend hráefni hafa verið notuð, hefur einnig stöðvazt. Verksmiðjur í iðnaði með innlendum hráefnum standa auðar af mörgum orsökum: Varahluti vantar; þær eru háðar afhendingu á ýmsum varningi frá öðrum fram- leiðendum, sem bregðast; þær fá ekki nauðsynleg aukaefni; og af alls konar ástæðum fá þær ekki einu sinni alltaf hið innlenda frum- hráefni. Pappírs- og timburiðnað- ur er að komast í þrot. Viður og trjávara fæst ekki lengur, af því að skógarnir eru að eyðast. Harka- legt skógarhögg án endurnýjunar hefur viðgengizt frá upphafi só- síalisma í landinu. Samgöngukerf- ið er ekki starfhæft lengur. I nýju samsteypustjórninni sitja aðallega ráðherrar úr hinum gamla og áður einráða kommúni- staflokki, sem kallar sig nú Sósíal- istaflokkinn og hefur samið sér nýja stefnuskrá, og úr hinum frjálslynda lýðræðisflokki. Sam- staða er um það meðal ráðherra, að þörf sé á róttækum breytingum í efnahagsmálum. Menn virðast á einu máli um grundvallaratriði, þótt þá greini ákaflega mikið á um_ flest framkvæmdaatriði. Ákveðið hefur verið að færa mikinn hluta atvinnulífsins í hend- ur almennings á frjálsum mark- aði. Einstaklingsframtak, einka- eign og einkavæðing á flestum sviðum eru lykilorðin. Menn setja traust sitt á fjárfestingar útlend- inga því að í Albaníu eru ekki nógir peningar til þess að hleypa lífi í hálfdauðan atvinnurekstur eftir áratuga forstokkaða ofstjórn (= óstjórn) sósíalista. Það er að- eins í minniháttar smásölurekstri og litlum þjónustugreinum að menn gera sér vonir um að einka- væðing takist með albönsku fé einvörðungu. Nú seint í sumar samþykkti þjóðþingið fyrstu meiriháttar lögg- jöfina um efnahagslegar umbæt- ur. Þar er mælt fyrir um, að sveita- fólki skuli leyft að leggja niður samyrkjubú. Ríkisstjórnin er nú að láta semja reglugerðir um framkvæmdina, þegar þetta er skrifað um mánaðamótin ágúst- september, en Iítil merki eru enn um áhrif löggjafarinnar önnur en þau, að bændur halda rýrri upp- skerunni í eigin höndum í fullko- minni óvissu um framtíðina. Aðild að Alþjóða- gjaldeyrissjóðnum í alþjóðadeild albanska þjóð- bankans hitti ég hagfræðing að máli, konu sem heitir Greta Minx- hozi. Hún segir að sjálft hrunið í framleiðslu þjóðarinnar sé ein helzta hindrun fyrir því að einka- væðing iðnaðarins geti átt sér stað. „Við þurfum að fá alþjóðlega aðstoð við að koma framleiðslunni aftur í gang innan ramma gömlu þjóðfélagsgerðarinnar, sem segja verður að standi enn að nokkru leyti, meðan ekkert annað hefur komið í staðinn. Þetta er nauðsyn- legt aðeins til þess að geta lagt mat á það hvaða atvinnugreinar eru í raun arðbærar svo að hægt sé að einkavæða þær. Við þurfum að komast að raunverulegu verð- gildi hlutanna," segir Greta Minxhozi. Hún heldur áfram: „Við búumst við því að fá aðild að Alþjóðagjald- eyrissjóðnum nú í september og fljótlega eftir það að Alþjóðabank- anum." Sendinefnd frá Alþjóða- gjaldeyrissjóðnum hefur haft að- setur í Tirana undanfarna mán- uði. Þrjár samningalotur eru af- staðnar, og tók Greta Minxhozi þátt í þeim öllum af hálfu Albana. Þessar tvær vestrænu stofnanir hafa veitt mikilvæga þróunarað- stoð í mörgum löndum heims. Þær geta veitt Albönum almenna að- stoð í efnahagsmálum og tækni- legum atriðum. Síðar geta þær veitt þeim fjárhagsaðstoð í formi lána til langs tíma, sem varið yrði til ákveðinna verkefna. Greta Minxhozi er ákveðin í tali, þegar hún segir að lokum: „Sú aðstoð sem við getum vænzt núna er því miður langt frá því að vera nægileg. Efnahags- hreppan og vöruskorturinn verða mun verri viðureignar þegar nú í haust. Illu heilli er Albanía svo djúpt sokkin að hún verður ekki dregin úr feninu nema mjög mikil hjálp berist frá útlöndum og það fljótt." NJÓTIÐ LÍFSINS í BORG GLEÐINNAR OG GLÆSILEIKANS 3 dýrðardagar með Veröld Beint leiguf lug 28. október - 3 dagar - (2 nætur) Brottförfrá Keflavík kl. 08.00 mánudagsmorgun / Brottförfrá París kl. 21.00 miðvikudagskvöld Fjölbreytt dagskrá: * Verslunarferðirífrægustutízkuhúsveraldar * Sælkerakvöldá bestuveitingahúsumveraldar * Franskurkabaretteinsog hann gerist bestur * Kynnisferðir um París - fegurstu borg veraldar * Gönguferð um Látínuhverfið eða Óperuhverfið * Ferð til Versala í höll Splkonungsins Hægt er að velja um tvö hótel Frantour BerthierHotel** (18dahverfi). Verð kr. 29.900,- á mann ítvíbýli, aukagjald fyrir einbýli 1.870,- á nótt. Takmarkað sætamagn - pantið tímanlega Innifalið: Flug, gisting og morgunveður, flutningurfrá/að flugvelli og fararstjórn. Flugvallarskattar og forfallatrygging kr. 2.050,- er ekki innifalin. g| F E11 > 111S T1111 Atlantsflug AUSTURSTRÆTI17.101 REYKJAVÍK, SÍMI: (91) 622011 & 622200 Pullman St. Jacques Hotel * * * (14dahverfi). Verð kr. 33.900,- á manna ítvíbýli/aukagjald fyrir einbýlikr. 2.100,-ánótt.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.