Morgunblaðið - 03.01.1993, Side 51

MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 3. JANÚAR 1993
51
Gárur
eftir Elínu Pálmadóttur
Nýtt heimilisár!
Sönn stjómviska er fólgin í
því að breyta þjóð úr því sem
hún er í það sem hún á að vera.
Þessi spekiorð W.R. Algers
þykja svo viturleg að þau lifa í
bókum, meira að segja þýdd á
íslensku. Um áramót er til siðs
að líta um öxl og meta hvemig
til hefur tekist. Hvemig ætli
hafí nú í þessu ljósi tekist til
hjá okkur? Þá vandast málið.
Ætli nokkur hafí velt því fyrir
sér á hvaða róli þessi þjóð skuli
vera? Við getum að
minnsta kosti litið á
hvert hefur stefnt
með hana á und-
anfömum áratuj
eða svo. I
skuldafenið?
Það hefur tekist
takk bærilega.
Þar sitjum
við nú um þessi
áramót. Greið-
um orðið í af-
borganir og
vexti af erlend-
um lánum nán-
ast þriðjung af út-
flutningstekjum okkar
og emm enn að bæta á klifjam-
ar, þegar samdráttur er í helstu
greiðslumyntinni, útflutning-
svörunum fiski, málmblendi og
áli. Nú getum við hneykslast
rækilega, sagt bannsettir
skúrkamir, stjómmálamennim-
ir, stórgróðamennirnir og allir
hinir, sem hafa sett allt í skuld-
ir og eiga svo ekki fyrir þeim!
Kemur þá ekki í ljós að það em
skuldir heimilanna, sem hraðast
hafa vaxið. Hafa tvöfaldast
undanfarin átta ár, meðan
skuldir fyrirtækjanna hafa nán-
ast staðið í stað, samkvæmt
útreikningum Seðlabankans.
Það emm við sjálf sem höfum
verið að auka skuldimar. Skuld-
ir heimilanna hafa hækkað úr
26% af því sem framleitt var í
landinu 1984 upp í 61% af
landsframleiðslunni. Þrír fjórðu
hlutar af allri skuldaaukning-
unni hafa orðið á heimilunum í
landinu. Ríkið hefur meira að
segja ekki haft roð við heimilun-
um á þessu sviði, skuldir þess
aðeins hækkað úr 14% í 26%
af þessari sömu landsfram-
leiðslu á sama árabili. Ja héma!
Eiga þá ekki flest heimilin
miklar eignir og/eða sparifé,
sem bjargar er í harðbakkann
slær? Aðallega höfum við víst
verið að síauka neyslu umfram
tekjur. Aukning þjóðartekna
hefur mest verið drifín áfram
af einkaneyslu, segir í útreikn-
ingum Seðlabankans. Nú á
þessu ári fömm við með hærra
hlutfall af landsframleiðslunni
til neyslu en nokkm sinni. í
áratug höfum við verið að auka
neysluna þar til komið er upp
í 83% af landsframleiðslu og
hærra en þekkist hjá öðrum
iðnaðarþjóðum. Það sem við
höfum þá orðið umfram það
sem við „étum jafnóðum upp“,
er ekki nema 17%, sem duga á
til alls annars. I samdrættinum
hefur fólk minna milli hand-
anna, þetta hlýtur að vera
breytt, segja margir. En þá
kemur í ljós að samdrátturinn
í innflutningi á fyrstu 10 mán-
uðum þessa árs er nær allur í
vömm til atvinnuveganna, í
fjárfestingar- og rekstrarvörum
og olíu. Innflutningur neyslu-
varnings, þ.e. matvæla, fatnað-
ar, heimilistækja, lyfja og tób-
aks o.s.frv. er nánast sá sami
og var á árinu 1991, en þá
hafði hann einmitt aukist langt
umfram það sem nokkur maður
hafði ímyndað sér frá árinu á
undan. Aðeins vom færri einka-
bílar fluttir inn nú en árið á
undan, en þá höfðu líka bíla-
kaupin rokið upp. Hvemig ætli
fólk fari að því að kaupa svona
mikið til daglegrar neyslu og
fjárfesta svona glatt? Þó mann
blóðlangi til. Ætli það nurli og
eigi eitthvað í handraðanum?
Nei, spamaður umfram skuldir
fer hraðminnkandi, enda er svo
ljótt að eiga aura sem kunnugt
er, það getur enginn látið um
sig spyijast. Fær líka vísast
bágt fyrir.
Hvernig fer fólk þá að þessu?
Nú, lán hafa staðið til boða,
lánsfé verið aukið og ekki leng-
ur skammtað. Allt orðið svo
miklu frjálslegra. Því skyldi fólk
þá ekki taka lán þegar þau bjóð-
ast? Auk þess hefur einmitt á
þessu tímabili stóraukist fyrir-
greiðsla ríkisins á húsnæðislán-
um og alla langar auðvitað til
að byggja - stórt og myndar-
lega. I Reykjavík einni hefur
úthlutun lóða aukist gífurlega
frá þvi í ágúst sl. með rýmri
greiðsluskilmálum á gatnagerð-
argjöldum, sem þá má fresta
borgun á ef maður á engan
eyri. Allt ber þetta vott um vel-
gengni heimilanna á liðnu ári,
hvað sem atvinnu og fram-
leiðslu líður. Fyrir það ber að
þakka gamla árinu sem er að
kveðja, eða hvað?
Nú er nýtt ár að ganga í
garð, 1993. Bamið að taka við
af öldungnum. Og það tekur
auðvitað við öllurrr skuldunum,
eins og börn og afkomendur
hvers heimilis eiga eftir að gera
á komandi árum. Á nýja árið
falla afborganir og vextir. Af
skuldunum og af óheftri greiða-
semi og velvild. Haft er fyrir
satt að gildi samfélagsins bygg-
ist er fram í sækir á gildi þeirra
einstaklinga sem mynda það.
Einu sinni voru börnin þjálfuð
í að taka ekki allar gómsætu
kökurnar af diskinum þótt þeim
væri boðið í ókunnum húsum.
En það er löngu liðin púkaleg
uppeldistíska. Sjálfsagt að taka
allt sem á boðstólum er, því
mann langar svo, mann langar
svo ...
Við skulum ekki víla hót,
það varla léttir trega,
og það er þó ávallt búningsbót
að bera sig karlmannlega.
orti Kristján Jónsson fjalla-
skáld, sá hinn sami sem líka
sagði fjarska dapur þegar allt
var honum horfíð og hann átti
hvergi heima: Yfír kaldan eyði-
sand,/ einn um nótt ég sveima.
ÞEIR SEM ÆTLA
AÐ AVAXTA
UM 30 MILLJARÐA
TAKA AMÐVITAÐ
ENGAAHÆTTU
KIÖRBÚK
LANDSBANKANS
GAF
3,0-5r0%
RAUNÁVÖXTUN
ARIÐ1992
Innstæöa á tæplega 100 þúsund Kjörbókum í Landsbankanum
er nú samtals um 30 milljarðar. Kjörbókin er því sem fyrr
langstærsta sparnaöarform í íslenska bankakerfinu.
Ástæöan er einföld: Kjörbókin er traust, óbundin og áhættulaus
og tryggir eigendum sínum háa og örugga ávöxtun.
Ársávöxtun á árinu 1992 var 4,6-6,6%
Raunávöxtun á grunnþrepi var því 3,0%,
á 16 mánaða innstæðu var hún 4,4%
og á 24 mánaða innstæðu var raunávöxtunin 5,0%.
Kjörbókin er einn margra kosta sem bjóöast í RS,
Reglubundnum sparnaði Landsbankans.
Landsbankinn óskar landsmönnum vaxandi gæfu
og góös gengis á árinu 1993.
Landsbanki
íslands
Banki ailra landsmanna